Vũ Yên - nơi hội tụ tinh hoa ngựa quý

Năm 2024, tôi đã đến Học viện cưỡi ngựa của Tập đoàn VinGroup ở đảo Vũ Yên (Hải Phòng). Dù còn trong giai đoạn hoàn thiện, nơi đây đã khiến tôi choáng ngợp về quy mô và vẻ đẹp. Tôi cũng vô cùng thích thú khi được vuốt ve những chú ngựa mà danh tiếng của chúng mới chỉ được biết qua sách vở, phim ảnh.

Anh Ngô Công Thịnh, Tổng quản lý VHA Vũ Yên cùng hướng dẫn viên Lê Thị Tiến Thành đưa tôi đi thăm toàn học viện. Đi cùng còn có ông Rana Muhammad Shabbir, người Pakistan, là bác sĩ thú ý chuyên chăm sóc ngựa.

Cũng cần giới thiệu ngắn gọn để bạn đọc có thêm thông tin, VHA Vũ Yên là học viện cưỡi ngựa đẳng cấp quốc tế duy nhất tại Việt Nam và Đông Nam Á. Trước đây, chỉ có ba quốc gia Thái Lan, Philippines và Brunei có trường đua ngựa và dĩ nhiên là dành cho giới quý tộc. Nhưng với VHA Vũ Yên, không chỉ có trường đua, nơi đây còn cung cấp dịch vụ đào tạo cưỡi ngựa chuẩn quốc tế, sở hữu bộ sưu tập ngựa quý hiếm và hướng tới phát triển, nghiên cứu cải tạo giống ngựa Việt Nam… Chi phí một buổi tập cưỡi ngựa ở đây lại chỉ ngang với một buổi đi tập gym ở Hà Nội. Rất phù hợp với túi tiền của chúng ta.

Chúng tôi vừa đi thăm các chuồng ngựa, anh Thịnh vừa kể về cách chăm sóc ngựa và nuôi dạy chúng. Hóa ra, việc chăm sóc ngựa ở đây phức tạp, cầu kỳ và đòi hỏi quy trình cực kỳ nghiêm ngặt mà nếu không nghe kể, không tận mắt thấy thì không tưởng tượng nổi.

Mỗi con ngựa nhập khẩu từ Mỹ, Hà Lan, Anh, Turkmenistan đều có gắn chíp với thông tin tỉ mỉ về lai lịch, dòng giống, sức khỏe và cả thành tích thi đấu đã đạt được. Thậm chí nó bị ốm bao nhiêu lần, được chữa trị bằng thuốc gì, ai là người chữa trị… cũng được ghi nhận qua hệ thống kiểm soát sức khỏe riêng.

Ngựa nhập khẩu về phải được nuôi dưỡng cực kỳ cẩn thận để thích nghi với khí hậu Việt Nam. Chuồng phải có hệ thống điều hòa nhiệt độ bảo đảm ngựa không bị sốc nhiệt. Hằng ngày, nó chỉ được ra sân trong những khung giờ nhất định để quen dần. Phải mất chí ít 3 tháng con ngựa ấy mới quen khí hậu và được đưa ra tập luyện.

Ngựa là giống ruột khá thẳng, nên hầu hết hết thời gian là chúng đứng… Mỗi ngày chúng chỉ nằm khoảng 20-30 phút và khi ngủ cũng đứng, co một chân.

Khẩu phần ăn của ngựa chủ yếu là cỏ khô được nhập khẩu cộng thêm một số loại thực phẩm có hàm lượng dưỡng chất cao. Thức ăn của ngựa được bảo đảm an toàn vệ sinh không khác gì nấu ăn cho trẻ mầm non. Kinh phí cho khẩu phần ăn của ngựa mỗi ngày khoảng trên dưới 500.000 đồng.

Hằng ngày, bác sĩ Ranna phải “hỏi han” sức khỏe mỗi ngựa vài lần… Chỉ một ánh mắt kém linh hoạt của ngựa, chỉ một nhịp chạy, hay chỉ nghe hơi thở là ông đã phải chú ý tới sức khỏe của chúng…

Ngựa là loài vật rất tinh tế, gần như chúng biết “phân tích” thái độ của người đang “đối thoại” với chúng. Chỉ một nụ cười, ánh mắt hay cái vuốt ve, chúng đã biết bạn “có chơi” được hay không. Nếu chúng đồng ý, bạn có thể vuốt ve, thậm chí ôm lấy cái đầu to lớn và thì thầm vào tai chúng những lời yêu thương... Ngược lại, nếu cảm nhận sự sợ hãi hay thái độ “không thân thiện”, ngựa sẽ lập tức tỏ ra cảnh giác và lúc ấy chớ có dại mà đụng vào, nhất là lưng hay ngực chúng. Con ngựa có bộ da cực mỏng nên chúng cũng cảm nhận rất rõ từng tín hiệu của người huấn luyện.

Trong 6 khu chuồng ngựa, tôi thấy có một số con ngựa của Việt Nam. Nếu ngựa nhập khẩu trung bình nặng từ 500kg, thậm chí có con ngựa kéo xe của Bỉ nặng gần cả tấn trở lên thì ngựa lai Việt Nam chỉ trên dưới 400kg. Ở đây cũng có những chú ngựa tí hon Pony dễ thương. Loại ngựa này thường chỉ dành cho trẻ em đến chơi đùa.

Theo anh Thịnh, ngựa lai Việt Nam dễ nuôi, sống “giản dị”, không đòi hỏi sự chăm sóc đặc biệt như ngựa nhập khẩu. Ngựa lai Việt Nam tuy nhỏ nhưng sức bền hơn hẳn ngựa “Tây”, vì thế thời gian tập luyện của chúng cũng dài hơn.

Tại một gian chuồng, tôi như bị thôi miên khi nhìn thấy con ngựa lông vàng óng ánh kim, trên trán có đốm trắng, đôi mắt xanh biêng biếc và nhìn rất có “thần”. Tấm bảng đề đây là ngựa Akhal-Teke của Turkmenistan.

Tổng quản lý Ngô Công Thịnh cho tôi biết, đây là con “Hãn huyết bảo mã” độc nhất vô nhị của học viện và cả Việt Nam cũng mới có mình nó.

Ồ, hóa ra đây là “Hãn Huyết Mã”, một giống ngựa có nguồn gốc từ Turkmenistan và là giống ngựa huyền thoại, quý hiếm bậc nhất trên thế giới. Từ xa xưa, ngựa Akhal-Teke đã xuất hiện trong những câu chuyện truyền thuyết ở khu vực này. Cái tên Akhal-Teke kết hợp giữa tên ốc đảo Akhal và bộ tộc Teke. Cùng với vẻ ngoài dễ khiến nhiều người mê đắm với bộ lông óng mượt và mịn màng như tơ, Hãn Huyết Mã còn có tốc độ phi nước kiệu rất phi thường, hiếm có loài ngựa nào sánh kịp.

Tuy có nguồn gốc từ Turkmenistan nhưng Hãn Huyết Mã lại trở thành loài ngựa huyền thoại ở Trung Quốc từ thời xa xưa. Và cái tên Hãn Huyết Mã cũng xuất phát từ thời ấy bởi tương truyền mỗi khi cất vó, loài ngựa này tiết ra một thứ mồ hôi có màu đỏ như màu máu phủ kín cơ thể.

Thật ra, mồ hôi của chúng không phải màu đỏ mà đó là hiệu ứng ánh kim của bộ lông, ở những con ngựa màu đỏ hồng, mồ hôi dưới nắng tạo sắc đỏ lấp lánh, thế là cái tên “Hãn Huyết Mã ” có từ đấy.

Mặt và đầu của Akhal-Teke thuôn dài như quả hạnh và rất cân đối. Mũi của chúng rộng nhưng tai rất mảnh, làn da mỏng đến độ trong suốt. Đặc biệt, đa số mắt của loài ngựa này có màu xanh cẩm thạch vừa ma mị lại vừa rất đẹp.

Nhờ lưng dài, cổ thẳng và cao, chân trước thẳng, chân sau cong như lưỡi liềm cùng phần hông mảnh mai và ngực hẹp nên Hãn Huyết Mã có tốc độ phi nước kiệu mạnh mẽ (1km/1 phút 7 giây) mà dẻo dai đáng kinh ngạc.

Theo sử sách ghi chép, vào năm 1935, một bầy ngựa Akhal-Teke đã băng qua sa mạc Karakum với quãng đường dài đến 4.152km chỉ trong 84 ngày. Đặc biệt, trong chuyến đi ấy, có lúc đến 3 ngày chúng không uống một giọt nước nào.

Cũng theo sử sách thì con ngựa Xích Thố của Quan Vân Trường võ tướng thời Tam Quốc cũng chính là một con Hãn Huyết Mã.

Một nguyên nhân nữa làm nên tên tuổi của ngựa Hãn Huyết Mã là sự trung thành tuyệt đối của chúng với chủ. Với thính giác và khứu giác siêu nhạy, Hãn Huyết Mã có thể nhận ra hơi chủ từ cách xa cả nửa cây số và không bao giờ thờ hai chủ. Khi chủ mất đi, nó sẽ chọn cái chết để đi theo… Ngựa Xích Thố của Quan Vân Trường là một ví dụ điển hình.

Hiện nay, giống ngựa quý hiếm bậc nhất này đang dần được hồi sinh với nhiều nỗ lực. Tỉ phú người Trung Quốc Chen Zhifeng đã chi hơn 312 triệu USD kể từ năm 2009 để mua và nhân giống đàn ngựa Akhal-Teke hơn 300 con. Ông từng khoe sở hữu bộ sưu tập ngựa Akhal-Teke lớn nhất thế giới và đặt mục tiêu mở rộng đàn ngựa lên 1.000 con trong vòng 8 năm, dù vẫn chưa thu được bất kỳ lợi nhuận tài chính nào từ nỗ lực này bởi ông không có ý định bán chúng.

Anh Ngô Công Thịnh “tiết lộ” cho tôi một “bí mật”, đó là VHA Vũ Yên đang xây dựng kế hoạch để phối giống ngựa nhập khẩu với ngựa bản địa, nhằm cải thiện nòi giống. Kế hoạch này được các nhà khoa học nhiệt liệt ủng hộ và hy vọng trong thời gian không xa nữa, Việt Nam sẽ có giống ngựa mới với tầm vóc cao lớn hơn và có những tố chất thích hợp cho ngựa đua, ngựa biểu diễn nghệ thuật.

Không chỉ có trường đua, VHA Vũ Yên còn cung cấp dịch vụ đào tạo cưỡi ngựa chuẩn quốc tế, sở hữu bộ sưu tập ngựa quý hiếm và hướng tới phát triển, nghiên cứu cải tạo giống ngựa Việt Nam...