Tại sao Bộ Công Thương đề xuất giao Bộ Tài chính điều hành giá xăng dầu?

Bộ Công Thương vừa đưa dự thảo nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều nghị định 95/2021 và nghị định 83/2013 về kinh doanh xăng dầu để lấy ý kiến. Một điểm đang chú ý tại dự thảo này là Bộ Công Thương đề xuất giao lại quyền điều hành giá xăng dầu về Bộ Tài chính.

Theo Bộ Công Thương, mặt hàng xăng dầu hiện có nhiều bộ, ngành cùng thực hiện công tác quản lý nhà nước. Trong đó, Bộ Tài chính chịu trách nhiệm thực hiện chức năng quản lý nhà nước trong lĩnh vực giá; Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý nhà nước về xăng dầu trong lĩnh vực chất lượng, đo lường; Bộ Công an quản lý nhà nước về lĩnh vực phòng cháy chữa cháy, còn quản lý nguồn cung và giá là Bộ Công Thương và Tài chính đảm trách...

Cũng theo Bộ Công Thương, nếu giữ nguyên các quy định hiện nay về điều hành, quản lý với xăng dầu sẽ đúng với phân công nhiệm vụ của các bộ từ nhiều năm qua. Tức là, trong điều hành giá xăng dầu, Bộ Tài chính rà soát, hướng dẫn xác định các chi phí và công bố cho Bộ Công Thương tính toán giá cơ sở. Nhưng khi có vấn đề phát sinh, như thời điểm thị trường thiếu hụt nguồn cung cuối năm 2022, sự phối hợp giữa các bộ, ngành xử lý vấn đề trong điều hành chưa được chặt chẽ, lúng túng.

Vì thế, Bộ Công Thương cho rằng, nên đưa về một đầu mối điều hành giá xăng dầu, cũng như rà soát, hướng dẫn và tính toán các chi phí kinh doanh xăng dầu là Bộ Tài chính. Bộ Công Thương sẽ phối hợp thực hiện theo chức năng nhiệm vụ được giao.

Liên quan tới việc có nên duy trì Quỹ bình ổn xăng dầu hay không, Bộ Công Thương cho biết, quỹ này vừa qua đã phát huy hiệu quả khi tạo "bước đệm" để bình ổn giá, góp phần kiềm chế lạm phát, ổn định vĩ mô.

Do đó, công cụ quỹ bình ổn xăng dầu "vẫn cần duy trì", nhưng cần sửa quy định về nguyên tắc sử dụng quỹ. Cơ quan quản lý chỉ can thiệp điều hành giá thông qua trích lập, chi quỹ khi giá xăng dầu giảm 7% trở lên hoặc tăng từ 10% trở lên so với kỳ công bố giá liền trước.

Như vậy, Nhà nước vẫn có công cụ điều hành khi cần thiết nhưng giảm dần sự can thiệp vào giá xăng dầu, đưa mặt hàng này dần vận hành theo thị trường. Các doanh nghiệp vẫn phải trích lập, chi Quỹ bình ổn theo chỉ đạo của cơ quan điều hành.

Bên cạnh đó, công thức tính giá cơ sở thay đổi theo hướng nhà nước chỉ công bố giá định hướng, gồm các yếu tố như giá thế giới, thuế, lợi nhuận định mức, các chi phí khác do doanh nghiệp tự xác định và chịu trách nhiệm trước cơ quan kiểm toán. Tức là, doanh nghiệp có thể được tự quyết giá bán lẻ trên thị trường.

Việc này theo Bộ Công Thương sẽ đảm bảo giá xăng dầu dần theo thị trường, phản ánh đầy đủ chi phí phát sinh của doanh nghiệp, hài hoà lợi ích giữa các chủ thể và duy trì nguồn cung ổn định.

Về phân giao tổng nguồn xăng dầu tối thiểu hàng năm cho các doanh nghiệp đầu mối, Bộ Công Thương cho rằng, vẫn nên giữ như hiện nay. Tức là, tổng nguồn xăng dầu tối thiểu được phân giao cho từng doanh nghiệp đầu mối. Doanh nghiệp tự chủ động nguồn mua trong nước hoặc nhập khẩu theo khả năng đàm phán với các đơn vị cung cấp, lợi thế kinh doanh của mình.

Bộ Công Thương cũng đề xuất giữ quy định dự trữ lưu thông bắt buộc của doanh nghiệp đầu mối tối thiểu 20 ngày và thương nhân phân phối 5 ngày tiêu thụ bình quân. "Các doanh nghiệp tự dự trữ bằng nguồn lực của mình, tránh phát sinh chi phí từ ngân sách, cũng như không tăng thêm trách nhiệm cho các thương nhân kinh doanh xăng dầu".