Vì sao Bitexco phải đi vay tiền doanh nghiệp Hồng Kông mua cổ phần Du lịch Hương Giang?

Đối tác chiến lược kiểu Bitexco

Trong đợt cổ phần hoá đầu năm 2007, 7,62% cổ phần CTCP Du lịch Hương Giang (Hương Giang Tourist) được bán cho Công ty TNHH Sản xuất Kinh doanh Xuất nhập khẩu Bình Minh (là Tập đoàn Bitexco sau này), bán đấu giá công khai (IPO) 27,45% và Nhà nước thông qua UBND tỉnh Thừa Thiên Huế giữ lại 62,86%. Chủ tịch Bitexco Vũ Quang Hội sau đó được bầu làm Phó Chủ tịch HĐQT Hương Giang.

Quãng thời gian 9 năm sau đó, Hương Giang không gây nhiều chú ý, cho tới tháng 3/2016 khi UBND tỉnh Thừa Thiên Huế chấp thuận bán chỉ định toàn bộ 12,572 triệu cổ phần (62,86% vốn) Hương Giang cho nhà đầu tư chiến lược Bitexco với đơn giá 12.600 đồng/CP, tương đương trọn lô 158,4 tỷ đồng.

Bitexco qua đó chi phối tới 70,4% và trở thành công ty mẹ của Hương Giang Tourist. Bản thân ông Vũ Quang Hội được bầu làm Chủ tịch HĐQT Hương Giang vào tháng 3/2016.

Đáng chú ý, một tháng trước khi được sang tên trong sổ cổ đông, Bitexco cuối tháng 6/2016 đã thế chấp toàn bộ 1,524 triệu cổ phần Hương Giang đang sở hữu và 12,572 cổ phiếu Hương Giang nhận được trong tương lai.

Bên cho vay là Kei Sei Limited. Pháp nhân có trụ sở tại Hồng Kông, trên thực tế đã là cổ đông lớn thứ hai (sau UBND tỉnh Thừa Thiên Huế) với gần 13% cổ phiếu Hương Giang mua từ thời điểm cổ phần hoá năm 2007.

4 tháng sau khi thế chấp, Bitexco tháng 10/2016 bất ngờ "sang tay" 5,758 triệu cổ phần, tương đương 28,79% vốn Hương Giang cho Kei Sei. Bên cạnh đó, nhà đầu tư ngoại này còn gom thêm 0,7 triệu cổ phần để nâng tỷ lệ sở hữu từ 12,95% lên 45,24%, vượt qua Bitexco và trở thành cổ đông lớn nhất.

Tới cuối năm 2016, có 3 cổ đông nắm đến 93,98% vốn Hương Giang, trong đó Kei Sei chiếm 45,24% và Bitexco là 41,74%.

"Phép tính" dài hơi

Trong thương vụ này, một băn khoăn lớn là vì sao Bitexco nhanh chóng từ chối quyền lợi của nhà đầu tư chi phối Hương Giang để san sẻ cho nhà đầu tư ngoại. Và nữa, nguyên do nào mà tập đoàn tư nhân hàng đầu Việt Nam phải đi vay để mua một tài sản rất có giá trị là Hương Giang Tourist chỉ với mức giá gần 160 tỷ đồng, đặt tương quan trong hệ sinh thái khổng lồ của Bitexco?

Lời giải đáp cho những băn khoăn này phần nào được hé lộ thời gian qua. Đặc biệt từ sau khi Crystal Treasure Limited (trước đây là Kei Sei Limited) siết nợ 32,63% cổ phần Hương Giang của Bitexco hồi đầu năm 2019. Tỷ lệ sở hữu của Bitexco trong Hương Giang theo đó giảm mạnh từ 41,74% về 9,11%.

Thông tin trên mang tới không ít ngỡ ngàng, bởi từ trước đến nay, mối quan hệ giữa Bitexco và nhà đầu tư Hồng Kông là khá nồng ấm, không chỉ thể hiện qua việc Crystal Treasure thu xếp vốn để tập đoàn của anh em ông Vũ Quang Hội mua cổ phiếu Hương Giang năm 2016, mà 2 cổ đông này gần như đồng nhất quan điểm trong các vấn đề lớn, với Biên bản ĐHĐCĐ thường niên giai đoạn 2016-2018 của Hương Giang thể hiện các tờ trình đều được thông qua với tỷ lệ suýt soát 100%.

Bởi vậy, cùng với diễn biến Bitexco bán ngay 28,79% cổ phần Hương Giang cho Crystal Treasure chỉ ít tháng sau khi mua chỉ định từ UBND tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2016, không ít ý kiến cho rằng Bitexco thực chất chỉ là bên đứng ra "mua hộ" cho nhà đầu tư Hồng Kông, và tất cả những "căng thẳng" giữa hai bên thời gian qua, từ siết nợ đến kiện cáo, cũng có thể là một “vở diễn”?

Dĩ nhiên đây chỉ là một giả thiết mà tính chính xác chỉ có những người trong cuộc mới nắm tường tận.

Dù vậy, phải ghi nhận rằng Bitexco không "tay trắng" trong thương vụ Hương Giang. Trước khi hai bên xảy ra tranh chấp (ít nhất là trên giấy tờ), Crystal Treasure năm 2018 với vai trò cổ đông lớn nhất đã chấp thuận cho Hương Giang bán toàn bộ 91,4% cổ phần trong CTCP Du lịch Mỹ An cho Bitexco.

Du lịch Mỹ An là chủ đầu tư dự án nghỉ dưỡng cao cấp cùng tên tại huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế. Dự án theo kế hoạch đi vào hoạt động từ cuối năm 2019, có quy mô 3,5ha, gồm khách sạn 4 tầng với 92 phòng ngủ cùng 6 căn villas, tổng mức đầu tư 600 tỷ đồng. Mức giá chuyển nhượng không được tiết lộ, song với giá gốc đầu tư 16,6 tỷ đồng và khoản lỗ 5,6 tỷ đồng tới cuối năm 2017, một cái giá "nhẹ nhàng" có thể được dự báo từ trước.

Dự án nghỉ dưỡng 600 tỷ đồng tại huyện Phú Vang, rõ ràng là khoản hời không nhỏ của Bitexco trong thương vụ Hương Giang, khi mà trên thực tế, tập đoàn của anh em doanh nhân họ Vũ gần như không phải bỏ ra "đồng nào" mua cổ phần từ UBND tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2016.

Một chi tiết đáng lưu tâm khác, không ít doanh nghiệp tư nhân thời gian qua, dù có thể không có nhu cầu, song vẫn kêu gọi sự tham gia đầu tư chung của các nhà đầu tư nước ngoài. Việc “quốc tế hóa” sở hữu doanh nghiệp được kỳ vọng có thể phần nào đối phó với các rủi ro của hệ thống pháp lý trong nước.

Với trường hợp Hương Giang, Thanh tra Chính phủ giữa năm ngoái đã tiến hành thanh tra quá trình thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp này. Nếu có sai phạm, quá trình xử lý sẽ không dễ dàng. Nên nhớ rằng tỷ lệ sở hữu của Bitexco trong Hương Giang hiện chỉ còn vỏn vẹn 9,11%.

Theo An Dương
Nhà Đầu Tư