Cuộc đua tích trữ vàng của các ngân hàng trung ương

Cuộc đua này không đến từ các nhà đầu tư cá nhân hay quỹ đầu cơ, mà từ chính những tổ chức quyền lực nhất hệ thống tài chính: các ngân hàng trung ương (NHTƯ).

Dữ liệu trong những năm gần đây cho thấy một xu hướng rõ ràng: các NHTƯ toàn cầu đang tăng tốc tích trữ vàng với quy mô chưa từng có trong nhiều thập niên. Theo tổng hợp từ Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council), đây đã là 15 năm liên tiếp các NHTƯ mua ròng vàng và xu hướng này không những không suy yếu mà còn tăng tốc mạnh từ sau năm 2022.

Câu hỏi đặt ra không còn là “vì sao vàng tăng giá”, mà là: liệu thế giới có đang bước vào một kỷ nguyên mới, nơi vàng trở lại như một trụ cột của hệ thống tài chính?

Những kho vàng khổng lồ: Khi NHTƯ trở thành lực cầu lớn nhất

Năm 2024 được xem là một cột mốc quan trọng.

Theo dữ liệu từ World Gold Council, các ngân hàng trung ương đã mua ròng hơn 1.000 tấn vàng, đánh dấu năm thứ ba liên tiếp lượng mua vượt ngưỡng này - điều chưa từng xảy ra trong lịch sử hiện đại.

Bước sang năm 2025, dù giá vàng liên tục lập đỉnh, nhu cầu vẫn không hạ nhiệt. Tổng lượng mua ròng đạt khoảng 863 tấn, thấp hơn năm trước nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với mức trung bình dài hạn.

Dự báo cho năm 2026 cho thấy xu hướng này tiếp tục duy trì, với mức mua ước tính khoảng 800 - 900 tấn, tương đương khoảng 70 tấn mỗi tháng.

Điều đáng chú ý là các NHTƯ vẫn mua vàng ngay cả khi giá ở mức cao lịch sử, một động thái dường như đi ngược lại logic đầu tư thông thường.

Tính đến hiện tại, tổng lượng vàng do các ngân hàng trung ương nắm giữ ước tính vào khoảng 36.000 - 39.000 tấn, tương đương hàng nghìn tỷ USD giá trị.

Các quốc gia nắm giữ nhiều vàng nhất vẫn là: Mỹ: hơn 8.100 tấn; Đức: hơn 3.300 tấn. Các tổ chức quốc tế như International Monetary Fund cũng nắm giữ lượng đáng kể.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý không nằm ở những “người giữ vàng lâu năm”, mà ở các quốc gia đang tích cực mua vào trong thời gian gần đây. Họ đã và đang trở thành những “người mua lớn” mới của thế giới.

Làn sóng tích trữ vàng hiện nay được dẫn dắt bởi các nền kinh tế mới nổi và một số quốc gia châu Âu. Ba Lan đã và đang trở thành quốc gia dẫn đầu gây bất ngờ nhất. Trong khi đó, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) bền bỉ duy trì chiến lược mua vàng trong nhiều năm liên tiếp, với tổng lượng dự trữ ước tính vượt 2.000 tấn. Các quốc gia khác như Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Kazakhstan, Brazil, Uzebekistan đều đang gia tăng dự trữ vàng với tốc độ đáng kể.

Xu hướng này cho thấy một sự dịch chuyển rõ ràng: trung tâm tích trữ vàng đang dịch chuyển từ phương Tây sang các nền kinh tế mới nổi.

Vì sao các ngân hàng trung ương “ồ ạt” gom vàng?

Một trong những lý do quan trọng nhất, động lực cốt lõi nhất là xu hướng “phi đô-la hóa”. Theo International Monetary Fund, tỷ trọng dự trữ bằng USD đã giảm dần trong dài hạn. Các quốc gia đang tìm cách giảm phụ thuộc vào đồng USD, tăng tính tự chủ tài chính và đa dạng hóa danh mục dự trữ.

Với tầm nhìn này, vàng trở thành lựa chọn tự nhiên.

Tiếp đến là do địa chính trị bất ổn. Các xung đột toàn cầu, từ Nga - Ukraine đến Trung Đông, đã và đang làm gia tăng rủi ro hệ thống.

Theo phân tích của Reuters, các quốc gia ngày càng lo ngại về khả năng tài sản dự trữ bị đóng băng hoặc kiểm soát.

Vàng, với tính chất vật lý và độc lập, do đó đã trở thành “tài sản cuối cùng không thể bị trừng phạt”.

Không chỉ có vậy, trong bối cảnh lạm phát kéo dài, nợ công toàn cầu tăng cao, chính sách tiền tệ biến động… vàng đóng vai trò như một “kho lưu trữ giá trị”.

Một khảo sát của Hội đồng Vàng Thế giới đã cho thấy: 59% NHTƯ dự định tăng dự trữ vàng trong 12 tháng tới và 95% coi vàng là công cụ phòng ngừa rủi ro hiệu quả

Thậm chí European Central Bank còn nhấn mạnh: vàng là tài sản không mang rủi ro tín dụng và không phụ thuộc vào bất kỳ đối tác nào.

Đây là yếu tố khiến vàng trở thành lựa chọn chiến lược trong bối cảnh niềm tin vào hệ thống tài chính bị lung lay.

Một xu hướng không mang tính đầu cơ

Điểm khác biệt lớn nhất của làn sóng này là các NHTƯ không hành động như nhà đầu tư thông thường.

Theo các phân tích trên Investing.com: Các NHTƯ không mua vì giá tăng - không bán khi giá giảm - Hành động dựa trên chiến lược dài hạn.

Một báo cáo của UBS được trích dẫn trên các nền tảng tài chính nêu nhận định: khả năng các NHTƯ bán vàng quy mô lớn là rất thấp; xu hướng mua ròng sẽ tiếp tục, dù có thể chậm lại.

Một khảo sát toàn cầu về quản lý dự trữ cho thấy: 62% NHTƯ có chiến lược “mua và giữ”. Chỉ khoảng 4-5% thực hiện điều chỉnh ngắn hạn. Điều này có nghĩa là vàng không phải là tài sản giao dịch mà là tài sản chiến lược dài hạn.

Nhu cầu lớn từ các NHTƯ đã góp phần đẩy giá vàng lên mức kỷ lục. Trong năm 2025 và đầu năm 2026, giá vàng liên tục lập đỉnh mới và có thời điểm tiến sát, thậm chí vượt mốc 5.000 USD/ounce theo một số dữ liệu thị trường, với nhiều dự báo cho rằng xu hướng tăng vẫn chưa kết thúc.

Không chỉ ảnh hưởng đến giá, xu hướng này còn có tác động sâu rộng hơn. Thậm chí có thể tạo “mức sàn” cho thị trường vàng; làm giảm vai trò của dòng vốn đầu cơ; định hình lại cấu trúc tài chính toàn cầu.

Xu hướng này có bền vững? Các chuyên gia nhìn chung đồng thuận rằng xu hướng tích trữ vàng sẽ tiếp tục. Một số dự báo cho rằng, nhu cầu có thể giảm nhẹ do giá cao, nhưng sẽ vẫn duy trì ở mức cao

Theo các phân tích quốc tế, sự kết hợp giữa rủi ro địa chính trị và bất ổn kinh tế đang khiến vàng trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược dự trữ. Làn sóng tích trữ vàng của các NHTƯ không phải là hiện tượng ngắn hạn. Đó không chỉ là một phản ứng trước rủi ro toàn cầu, một chiến lược đa dạng hóa dài hạn mà còn là một dấu hiệu của sự thay đổi trong hệ thống tài chính.

Trong bối cảnh này, vàng không còn chỉ là “hầm trú ẩn”, mà đang trở lại như một trụ cột của niềm tin tài chính toàn cầu.

Và chính xu hướng này đã đặt nền móng cho một câu chuyện lớn hơn: vàng không chỉ tăng giá, mà bắt đầu “vượt mặt” trái phiếu Mỹ trong hệ thống dự trữ toàn cầu.

Dù còn quá sớm để khẳng định một sự thay thế hoàn toàn, nhưng những gì đang diễn ra cho thấy vàng đang dần trở lại vị trí trung tâm trong chiến lược dự trữ của các quốc gia, một sự thay đổi có thể định hình lại cách thế giới nhìn nhận rủi ro tài chính trong những năm tới.

Top 5 NHTƯ mua vàng mạnh nhất giai đoạn 2023-2025

Trong làn sóng tích trữ vàng toàn cầu, không phải tất cả các NHTƯ đều hành động giống nhau. Một số quốc gia nổi lên như những “người mua chủ lực”, với chiến lược rõ ràng, quy mô lớn và duy trì liên tục qua nhiều năm.

Dữ liệu tổng hợp từ World Gold Council, cùng các báo cáo thị trường và thống kê quốc gia, cho thấy trong giai đoạn 2023-2025, 5 cái tên nổi bật nhất về mua ròng vàng bao gồm: Ba Lan, Trung Quốc, Ấn Độ, Kazakhstan và Brazil (hoặc nhóm các nền kinh tế mới nổi tương đương như Thổ Nhĩ Kỳ, Azerbaijan tùy từng năm).

Điều đáng chú ý không chỉ là khối lượng mua, mà là tính liên tục và chiến lược dài hạn phía sau các quyết định này.

Ba Lan: Người dẫn đầu mới của thế giới vàng

Ngân hàng Trung ương Ba Lan (NBP) nổi lên là một trong những NHTƯ mua vàng mạnh mẽ nhất toàn cầu và đặc biệt bứt phá trong giai đoạn 2023-2025.

Năm 2023: Ba Lan mua khoảng 130 tấn vàng, nằm trong nhóm cao nhất thế giới.

Năm 2024: Tiếp tục mua khoảng 90 tấn, duy trì vị trí dẫn đầu.

Năm 2025: Nâng mức mua lên khoảng 102 tấn, trở thành quốc gia mua nhiều nhất năm.

Chiến lược của Ba Lan không mang tính ngắn hạn. NHTƯ nước này đặt mục tiêu rõ ràng: nâng tỷ trọng vàng lên 20-30% tổng dự trữ ngoại hối.

Đây là một bước đi mang tính cấu trúc, phản ánh quan điểm vàng là tài sản an toàn lâu dài và cần thiết trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng tại châu Âu.

Trung Quốc: Âm thầm tích lũy dài hạn

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) là một trong những NHTƯ mua vàng lớn nhất thế giới trong dài hạn, dù không phải lúc nào cũng đứng đầu về khối lượng hằng năm.

Năm 2023: Trung Quốc mua ròng khoảng 225 tấn, mức cao nhất kể từ năm 1977.

Năm 2024: Tiếp tục tích lũy, duy trì vị trí top đầu.

Năm 2025: Mua thêm khoảng 20-25 tấn, tốc độ chậm lại do giá cao.

Tổng lượng vàng dự trữ của Trung Quốc hiện ước tính vượt 2.000 tấn, đưa nước này vào nhóm các quốc gia nắm giữ vàng lớn nhất thế giới.

Điểm đặc biệt trong chiến lược của Trung Quốc là tích lũy dài hạn, không gây biến động thị trường; mua đều đặn thay vì mua đột biến, kết hợp với chiến lược quốc tế hóa đồng nhân dân tệ.

Vàng trong trường hợp này không chỉ là tài sản dự trữ, mà còn là công cụ hỗ trợ chiến lược tiền tệ dài hạn.

Ấn Độ: Mở rộng dự trữ trong bối cảnh kinh tế tăng trưởng

Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) cũng là một trong những NHTƯ mua vàng tích cực trong nhiều năm qua.

Năm 2023: Ấn Độ nằm trong nhóm mua ròng lớn nhất.

Năm 2024: Tiếp tục tăng dự trữ, với nhiều đợt mua theo quý.

Năm 2025: Duy trì xu hướng, đặc biệt trong các giai đoạn điều chỉnh giá.

Ấn Độ có một lợi thế đặc biệt là văn hóa tiêu dùng vàng sâu rộng, giúp vàng đóng vai trò kép: vừa là tài sản dự trữ quốc gia, vừa là tài sản tài chính trong nền kinh tế nội địa.

Chiến lược của Ấn Độ tập trung vào đa dạng hóa dự trữ, giảm phụ thuộc vào USD và tăng tính ổn định trong bối cảnh biến động toàn cầu.

Kazakhstan: Mua bền bỉ và ổn định

Kazakhstan là một trường hợp tiêu biểu cho chiến lược “mua đều, mua lâu dài”.

Năm 2023: Nằm trong nhóm mua ròng đáng kể.

Năm 2024: Tiếp tục tăng dự trữ.

Năm 2025: Mua khoảng 49-50 tấn, duy trì tốc độ ổn định.

Không giống các quốc gia lớn, Kazakhstan không tạo ra các đợt mua đột biến. Thay vào đó, quốc gia này mua theo từng giai đoạn nhỏ, tận dụng nguồn vàng nội địa và điều chỉnh linh hoạt theo thị trường.

Chiến lược này giúp giảm rủi ro giá và tối ưu hóa chi phí tích lũy.

Brazil và nhóm “mua mới nổi”

Brazil nổi lên như một quốc gia mua đáng chú ý trong năm 2025 khi mua khoảng 40-45 tấn, đánh dấu sự trở lại sau thời gian dài không tích lũy lớn.

Ngoài Brazil, một số quốc gia khác cũng đáng chú ý như Azerbaijan (khoảng 35 tấn năm 2025), Thổ Nhĩ Kỳ (biến động nhưng vẫn tích lũy dài hạn), Uzbekistan (nguồn cung nội địa lớn)

Nhóm này có điểm chung: là các nền kinh tế mới nổi, chịu ảnh hưởng mạnh từ biến động tỷ giá và có nhu cầu đa dạng hóa dự trữ cao.

Chính những quốc gia này, với chiến lược dài hạn và quy mô lớn, đã tạo nền tảng cho một thực tế mới: vàng không còn là tài sản phụ, mà đang trở lại như một trụ cột của hệ thống tài chính quốc tế.