Doanh nghiệp hạ tầng gia nhập cuộc đua năng lượng

Đằng sau xu hướng này là bài toán kép của nền kinh tế: nhu cầu phát triển hạ tầng khổng lồ và áp lực bảo đảm an ninh năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số từ năm 2026.

Theo ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng - Giám đốc Cấp cao Nghiên cứu Chiến lược Thị trường Công ty Cổ phần Chứng khoán TP HCM (HSC), Việt Nam đang bước vào chu kỳ đầu tư hạ tầng lớn nhất từ trước đến nay, với tổng quy mô đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 khoảng 8,22 triệu tỷ đồng, tương đương 316 tỷ USD. Những dự án như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trị giá khoảng 67 tỷ USD, các tuyến vành đai, metro hay sân bay sẽ tạo ra “cơn khát vốn” chưa từng có đối với nền kinh tế.

Tuy nhiên, trong khi giao thông vẫn là “xương sống” của chu kỳ đầu tư mới, thì năng lượng mới là lĩnh vực đang hút dòng vốn mạnh nhất từ khối doanh nghiệp hạ tầng.

Thực tế vài năm gần đây cho thấy ranh giới giữa doanh nghiệp hạ tầng và doanh nghiệp năng lượng ngày càng mờ đi. Nhiều tập đoàn xây dựng, BOT giao thông, logistics hay khu công nghiệp đã đồng loạt mở rộng sang điện khí LNG, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời, truyền tải điện và hạ tầng năng lượng.

Xu hướng này không đơn thuần là “đầu tư thêm ngành nghề”, mà phản ánh sự thay đổi trong tư duy phát triển của doanh nghiệp hạ tầng. Nếu trước đây doanh thu chủ yếu đến từ thi công hoặc thu phí BOT, thì nay các doanh nghiệp đang tìm kiếm dòng tiền dài hạn, ổn định hơn từ vận hành hạ tầng năng lượng.

Đặc biệt, trong bối cảnh Quy hoạch điện VIII điều chỉnh mở ra không gian lớn cho điện khí LNG, điện gió ngoài khơi và hệ thống truyền tải, nhiều doanh nghiệp coi đây là “chu kỳ tăng trưởng mới” kéo dài hàng chục năm.

Các doanh nghiệp có nền tảng thi công công trình lớn đang sở hữu lợi thế tự nhiên khi tham gia lĩnh vực này. Từ kinh nghiệm xây dựng cảng biển, cầu cảng, kết cấu thép, công trình ngầm cho đến năng lực huy động vốn dự án, họ có thể nhanh chóng tham gia chuỗi giá trị năng lượng quy mô lớn.

Không ít doanh nghiệp hạ tầng hiện đã xây dựng chiến lược chuyển dịch từ “builder” sang “developer” - tức không chỉ xây dựng công trình mà còn trực tiếp đầu tư, vận hành và khai thác tài sản năng lượng.

Theo ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng, áp lực lớn nhất hiện nay nằm ở bài toán vốn dài hạn. Các dự án BOT, PPP hay năng lượng đều có thời gian hoàn vốn kéo dài 20-30 năm, trong khi nhiều doanh nghiệp vẫn phải phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng ngắn hạn.

Điều này khiến chi phí tài chính ngày càng trở thành gánh nặng, đặc biệt với nhóm doanh nghiệp BOT - PPP. Dù doanh thu tăng trưởng nhờ các dự án mới và lưu lượng khai thác cải thiện, lợi nhuận vẫn bị bào mòn bởi lãi vay.

Đó cũng là lý do Bộ Tài chính đang xây dựng khung pháp lý cho trái phiếu PPP nhằm mở thêm kênh huy động vốn cho hạ tầng. Theo đánh giá của giới phân tích, nếu thị trường trái phiếu hạ tầng hình thành hiệu quả, dòng vốn cho các dự án năng lượng và giao thông sẽ được khai thông đáng kể.

“Tuy nhiên, đây cũng chính là giai đoạn phân hóa mạnh của thị trường. Xu hướng vĩ mô tích cực không đồng nghĩa tất cả doanh nghiệp đều hưởng lợi như nhau. Trong cuộc đua mới, doanh nghiệp muốn đi xa không chỉ cần dự án lớn mà còn phải có sức khỏe tài chính đủ mạnh để theo đuổi các khoản đầu tư hàng tỷ USD kéo dài nhiều năm”, ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng nhấn mạnh.