Nhựa Bình Minh và cú va chạm pháp lý chấn động: Khi doanh nghiệp thắng ở cơ quan chuyên môn nhưng thua ngay tại tòa

Vụ tranh chấp giữa Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh và Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh Việt không còn đơn thuần là một vụ kiện nhãn hiệu. Nó đang trở thành một trong những vụ án điển hình phơi bày khoảng trống lớn nhất của tư pháp Việt Nam trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ: cơ quan chuyên môn nói “xâm phạm”, cơ quan hành chính xử phạt “xâm phạm”, nhưng tòa án lại tuyên… không xâm phạm.

Đó là lý do vì sao Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm của Viện trưởng VKSND tối cao được giới luật xem như một cú “phanh gấp” tư pháp. Bởi nếu một thương hiệu tồn tại hàng chục năm, đã được bảo hộ, đã có kết luận giám định chuyên ngành, đã có quyết định xử phạt hành chính mà cuối cùng vẫn không được bảo vệ hiệu quả tại tòa, thì điều bị tổn thương không chỉ là doanh nghiệp, mà là niềm tin pháp lý vào toàn bộ cơ chế bảo hộ tài sản trí tuệ.

Điểm đáng nói nhất trong vụ việc này chính là xung đột giữa “tư duy hình thức” và “bản chất gây nhầm lẫn”. Tòa án cấp sơ thẩm và phúc thẩm từng cho rằng logo khác nhau, chữ khác nhau, cách trình bày khác nhau nên không đủ căn cứ xác định xâm phạm. Nhưng trong pháp luật sở hữu trí tuệ hiện đại, đặc biệt với tranh chấp nhãn hiệu, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc “giống y chang” mà nằm ở khả năng gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng trong môi trường thương mại thực tế.

Một người tiêu dùng bình thường bước vào cửa hàng vật liệu xây dựng, nhìn thấy chữ “Nhựa Bình Minh Việt”, nhìn màu sắc, cách trình bày, ngành hàng tương tự, liệu có nghĩ đó là thương hiệu liên quan đến “Nhựa Bình Minh” nổi tiếng hay không? Đó mới là trọng tâm pháp lý.

Trong vụ án này, điều khiến giới chuyên môn tranh luận mạnh là việc các kết luận giám định của Viện Khoa học SHTT, kết luận xử phạt của cơ quan quản lý thị trường, thanh tra Bộ KH&CN… lại bị xem gần như chỉ mang tính “tham khảo”.

Đây là câu chuyện cực lớn.

Bởi theo logic pháp lý thông thường, trong các lĩnh vực chuyên môn sâu như y khoa, xây dựng, tài chính hay sở hữu trí tuệ, cơ quan chuyên môn tồn tại để hỗ trợ hoạt động xét xử. Nếu mọi kết luận chuyên ngành đều có thể bị gạt bỏ mà không cần một cơ chế phản biện khoa học tương xứng, thì sẽ xuất hiện một nghịch lý: doanh nghiệp thắng toàn bộ ở khâu chuyên môn nhưng vẫn có thể thua ở giai đoạn tư pháp.

Đó là lý do nhiều chuyên gia bắt đầu nói về nhu cầu cấp thiết phải có tòa chuyên trách sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.

Vì tranh chấp SHTT không giống tranh chấp dân sự thông thường. Thẩm phán không chỉ đọc luật. Họ phải hiểu tâm lý tiêu dùng, cơ chế nhận diện thương hiệu, hành vi cạnh tranh, marketing, cấu trúc nhãn hiệu và cả cách vận hành của thị trường.

Đáng chú ý hơn, vụ Nhựa Bình Minh xuất hiện đúng thời điểm Chính phủ phát đi thông điệp rất mạnh về chống xâm phạm SHTT qua Công điện 38/CĐ-TTg năm 2026 với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.

Nói cách khác, đây không còn là chuyện riêng của một doanh nghiệp nhựa.

Đây là phép thử cho năng lực bảo vệ tài sản vô hình của Việt Nam trong thời đại kinh tế thương hiệu.

Bởi trong nền kinh tế hiện nay, nhà xưởng có thể thuê, máy móc có thể mua, nhưng uy tín thương hiệu phải mất hàng chục năm mới tạo ra được. Và nguy hiểm nhất là kiểu “ký sinh thương hiệu”: lợi dụng sự nổi tiếng của người đi trước để chen vào vùng nhận diện thị trường nhằm hưởng lợi từ niềm tin đã có sẵn.

Nếu pháp luật không đủ mạnh để ngăn điều đó, doanh nghiệp chân chính sẽ mất động lực đầu tư vào sáng tạo và thương hiệu.

Một nền kinh tế muốn đi xa không thể chỉ bảo vệ tài sản hữu hình. Vì ở thời đại này, thứ đáng giá nhất đôi khi lại là cái tên.

Luật sư ThS. Đặng Thị Thúy Huyền