Big4 ngân hàng trước cơ hội tăng vốn từ Nghị quyết 79

Với nhóm Big4 gồm Agribank, Vietcombank, VietinBank và BIDV, nghị quyết này không chỉ mang ý nghĩa định hướng chiến lược, mà còn mở ra cơ chế quan trọng để gia cố năng lực tài chính, củng cố vai trò trụ cột của hệ thống ngân hàng và từng bước nâng tầm vị thế khu vực.

Vai trò "nắn" dòng vốn trong nền kinh tế phụ thuộc tín dụng

Việt Nam là nền kinh tế có mức độ phụ thuộc cao vào tín dụng ngân hàng. Trong bối cảnh đó, việc điều tiết dòng vốn để tránh chảy lệch vào các lĩnh vực rủi ro, mang tính đầu cơ là yêu cầu then chốt đối với điều hành vĩ mô. Tuy nhiên, khi hệ thống ngân hàng đã được cổ phần hóa từ sớm, việc định hướng tín dụng theo các ưu tiên chiến lược không phải lúc nào cũng thuận lợi, nhất là trong bối cảnh thị trường còn chịu ảnh hưởng mạnh từ chu kỳ bất động sản.

Thực tiễn những năm gần đây cho thấy, tăng trưởng tín dụng của toàn hệ thống luôn ở mức cao, trong khi tín dụng bất động sản tại một số ngân hàng chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng dư nợ. Điều này đặt ra yêu cầu phải có lực lượng đủ mạnh để dẫn dắt dòng vốn vào các lĩnh vực động lực như sản xuất, chế biến – chế tạo, xuất khẩu, nông nghiệp công nghệ cao, hạ tầng và các dự án trọng điểm quốc gia.

Trong bức tranh đó, nhóm ngân hàng thương mại nhà nước được xem là công cụ quan trọng để Ngân hàng Nhà nước thực thi vai trò điều tiết. Kinh nghiệm của nhiều quốc gia như Hàn Quốc hay Trung Quốc cho thấy, trong giai đoạn công nghiệp hóa, sự hiện diện của các ngân hàng thương mại nhà nước với tiềm lực tài chính lớn và định hướng chính sách rõ ràng là yếu tố không thể thiếu để tập trung nguồn lực cho các ngành then chốt.

Nghị quyết 79-NQ/TW đã xác định rõ: bốn ngân hàng thương mại nhà nước là lực lượng chủ lực, giữ vai trò chủ đạo về quy mô, thị phần, năng lực quản trị, công nghệ và khả năng điều tiết thị trường trong toàn hệ thống ngân hàng.

"Bộ giảm xóc" của nền kinh tế

Trong nhiều năm qua, nhóm Big4 đã thực hiện vai trò "xương sống" của hệ thống tài chính – ngân hàng. Không chỉ dẫn dắt dòng vốn và giữ ổn định mặt bằng lãi suất, các ngân hàng này còn là lực lượng nòng cốt trong hỗ trợ thanh khoản, tái cơ cấu hệ thống, triển khai các gói tín dụng ưu đãi và tài trợ các công trình, dự án trọng điểm quốc gia.

Theo Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại nhà nước hiện vẫn là "huyết mạch của nền kinh tế", không chỉ đảm nhiệm vai trò trung gian tài chính, mà còn là công cụ điều tiết vĩ mô quan trọng, góp phần triển khai chính sách an sinh xã hội và dẫn dắt thị trường.

Thực tế, Big4 luôn là "cánh tay nối dài" của Ngân hàng Nhà nước trong thực hiện chính sách tín dụng ưu tiên, tập trung vào công nghiệp chế biến – chế tạo, xuất khẩu, nông nghiệp công nghệ cao, khu công nghiệp, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn… Đồng thời, nhóm ngân hàng này cũng giữ vai trò nòng cốt trong bình ổn thị trường ngoại hối, tỷ giá và duy trì mặt bằng lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân.

Vai trò "bộ giảm xóc" còn thể hiện rõ qua việc các ngân hàng thương mại nhà nước chấp nhận tiết giảm lợi nhuận để hỗ trợ nền kinh tế. Năm 2025, Vietcombank triển khai 28 chương trình ưu đãi lãi suất, với tổng giá trị ưu đãi gần 7.000 tỷ đồng, hơn 81.000 khách hàng được hưởng lợi. BIDV giảm thu nhập hơn 5.600 tỷ đồng thông qua việc hạ lãi suất cho vay, hỗ trợ gần 400.000 khách hàng. Agribank cũng triển khai nhiều chương trình tín dụng ưu đãi, với tổng quy mô các gói lên tới khoảng 685.000 tỷ đồng, mức lãi suất thấp hơn từ 1–2% so với thông thường.

Những con số này cho thấy vai trò trụ cột của ngân hàng thương mại nhà nước không chỉ được đo bằng quy mô tài sản hay lợi nhuận, mà còn bằng khả năng ổn định hệ thống và dẫn dắt dòng vốn phục vụ các mục tiêu phát triển dài hạn.

Điểm nghẽn vốn và áp lực tăng trưởng

Dù giữ vai trò chủ lực, nhóm ngân hàng thương mại nhà nước lại đang đối mặt với thách thức lớn về năng lực vốn. Đến cuối năm 2025, Big4 nắm khoảng 42–43% tổng tài sản và thị phần tín dụng toàn hệ thống, song vốn điều lệ chỉ chiếm khoảng 20%. Trong khi đó, các ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân sở hữu tỷ trọng vốn điều lệ cao hơn đáng kể.

Việc chậm tăng vốn khiến thị phần tín dụng của khối ngân hàng thương mại nhà nước thu hẹp mạnh trong dài hạn, từ mức khoảng 76% năm 2004 xuống còn khoảng 43% năm 2025. Vốn điều lệ mỏng tạo áp lực lên hệ số an toàn vốn (CAR), qua đó hạn chế dư địa tăng trưởng tín dụng và khả năng tài trợ các dự án quy mô lớn.

Thực tế, nhiều ngân hàng thương mại nhà nước có hệ số CAR ở mức thấp so với yêu cầu phát triển. BIDV – ngân hàng có tổng tài sản lớn nhất hệ thống, khoảng 3,25 triệu tỷ đồng – hiện có vốn điều lệ hơn 70.000 tỷ đồng, CAR quanh mức 9%. Agribank cũng đã tụt khỏi vị trí ngân hàng lớn nhất hệ thống về tổng tài sản sau nhiều năm gặp khó trong việc bổ sung vốn.

Lãnh đạo các ngân hàng thương mại nhà nước nhiều lần kiến nghị Chính phủ cho phép giữ lại lợi nhuận để tăng vốn điều lệ. Theo tính toán của Agribank, để tăng thêm khoảng 200.000 tỷ đồng tín dụng mỗi năm, ngân hàng cần bổ sung 15.000–17.000 tỷ đồng vốn tự có. BIDV cũng cho rằng, trong bối cảnh nhiều ngân hàng lớn trong khu vực ASEAN đã áp dụng tiêu chuẩn Basel III, yêu cầu tăng vốn đối với ngân hàng thương mại nhà nước là rất cấp thiết.

Cơ chế "mở khóa" từ Nghị quyết 79

Báo cáo Quốc hội cuối năm 2025, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Thị Hồng cho biết, việc tăng vốn cho các ngân hàng thương mại nhà nước vẫn gặp nhiều vướng mắc do phụ thuộc vào nguồn ngân sách và quy trình xin ý kiến các cơ quan liên quan.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 79-NQ/TW được đánh giá là bước ngoặt quan trọng khi cho phép tăng vốn điều lệ thông qua việc sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn và tăng tỷ lệ lợi nhuận sau thuế để lại doanh nghiệp. Theo các công ty chứng khoán, BIDV và VietinBank là những ngân hàng có thể hưởng lợi nhiều nhất từ cơ chế này do đang chịu áp lực thiếu hụt vốn cấp 1.

Nghị quyết 79-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030, có ít nhất ba ngân hàng thương mại nhà nước nằm trong Top 100 ngân hàng lớn nhất châu Á về tổng tài sản. Quan trọng hơn, nghị quyết tạo nền tảng để củng cố sức khỏe tài chính cho nhóm Big4, qua đó giúp các ngân hàng này tiếp tục phát huy vai trò chủ lực trong dẫn dắt dòng vốn, mở đường cho các dự án lớn, các lĩnh vực ưu tiên, đồng thời góp phần ổn định vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.