Các "ông lớn" bị sờ gáy: Phá thế độc quyền vàng để lành mạnh hóa thị trường

Sau nhiều năm thị trường vàng méo mó bởi chính sách độc quyền, nơi giá vàng "nhảy múa" ngoài quy luật thị trường và quyền phân phối nằm trong tay một vài "ông lớn", giờ đây cơ hội dường như đang được mở ra.

Thực tế, thị trường vàng Việt Nam nhiều năm qua là sân chơi khép kín, bị thao túng bởi cơ chế xin-cho và độc quyền nhập khẩu, khiến giá vàng trong nước thường chênh lệch quá xa với thế giới - có thời điểm lên tới hàng chục triệu đồng/lượng. Sự chênh lệch này không chỉ gây méo mó thị trường, mà còn tiếp tay cho buôn lậu vàng, chảy máu ngoại tệ và tạo ra những hệ lụy cho nền kinh tế.

Trong khi người dân xếp hàng mua vàng, thuê người giữ chỗ, thậm chí livestream để thể hiện "bắt kịp thời cuộc", thì phía sau là một hệ thống giá do một vài cá nhân tại doanh nghiệp quyết định. 

Trong bối cảnh đó, tuyên bố của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc "chuyển từ tư duy siết để kiểm soát sang mở để quản trị" là một tín hiệu đúng và được mong đợi từ lâu.

Sau hơn một thập niên, Nghị định 24/2012 - vốn là gốc rễ tạo nên thế độc quyền - đã kết thúc vai trò và đã đến lúc cần phải thay đổi.

Giờ đây, việc Nhà nước tuyên bố sẽ cho phép nhiều doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia sản xuất vàng miếng, mở quyền nhập khẩu có kiểm soát, xây dựng sàn giao dịch vàng… là những động thái cần thiết. Tuy nhiên, người dân và doanh nghiệp vẫn còn phải chờ đợi những quy định cụ thể để xem ai sẽ được "đủ điều kiện"?

Cần thẳng thắn nhìn nhận: không có thị trường nào vận hành hiệu quả khi các quy tắc chỉ phục vụ cho một nhóm lợi ích. Không có niềm tin nào tồn tại khi giá cả phụ thuộc vào mệnh lệnh hành chính thay vì cung cầu. Và không có cải cách sẽ chỉ thành công nếu cơ chế giám sát minh bạch, chế tài nghiêm khắc.

Sự vào cuộc của Bộ Công an, của cơ quan thuế, của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước… mới chỉ là bước đầu. Cái cần thiết hơn là một hệ sinh thái pháp lý cho phép cạnh tranh công bằng, minh bạch, nơi người dân được quyền tiếp cận vàng theo giá trị thật - chứ không phải là "giá trị niêm yết bởi một vài cái tên quen thuộc".

Quan trọng hơn nữa là sự thay đổi trong tư duy điều hành: không phải lúc nào "quản không được thì cấm", không phải cứ độc quyền là bảo đảm an toàn, càng không thể lấy lý do ổn định để hợp thức hóa một thị trường méo mó.

Khi những ông lớn bị "sờ gáy", khi lời hứa cải cách vang lên từ cấp cao nhất, thị trường kỳ vọng không phải ở một chiến dịch xử lý sai phạm chớp nhoáng, mà là một lộ trình cải tổ thật sự. Một thị trường vàng đúng nghĩa không chỉ làm yên lòng giới đầu tư, mà còn phản ánh cam kết cải cách kinh tế thực chất của Việt Nam.