Các ông lớn bị sờ gáy: Phá thế độc quyền vàng để lành mạnh hóa thị trường

Các "ông lớn" bị sờ gáy: Phá thế độc quyền vàng để lành mạnh hóa thị trường

Tiểu Di

Với tuyên bố “xóa bỏ thế độc quyền vàng miếng một cách có kiểm soát”, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chính thức đặt dấu mốc cho một bước ngoặt trong chính sách quản lý thị trường vàng tại Việt Nam.

Empty — Phá thế độc quyền vàng để lành mạnh hóa thị trường. Ảnh minh hoạ

Sau nhiều năm thị trường vàng méo mó bởi chính sách độc quyền, nơi giá vàng "nhảy múa" ngoài quy luật thị trường và quyền phân phối nằm trong tay một vài "ông lớn", giờ đây cơ hội dường như đang được mở ra.

Thực tế, thị trường vàng Việt Nam nhiều năm qua là sân chơi khép kín, bị thao túng bởi cơ chế xin-cho và độc quyền nhập khẩu, khiến giá vàng trong nước thường chênh lệch quá xa với thế giới - có thời điểm lên tới hàng chục triệu đồng/lượng. Sự chênh lệch này không chỉ gây méo mó thị trường, mà còn tiếp tay cho buôn lậu vàng, chảy máu ngoại tệ và tạo ra những hệ lụy cho nền kinh tế.

Các — Người dân Hà Nội xếp hàng mua vàng hồi tháng 4/2025

Trong khi người dân xếp hàng mua vàng, thuê người giữ chỗ, thậm chí livestream để thể hiện "bắt kịp thời cuộc", thì phía sau là một hệ thống giá do một vài cá nhân tại doanh nghiệp quyết định.

Theo kết luận thanh tra của Ngân hàng Nhà nước, 4 công ty (SJC, Doji, PNJ, Bảo Tín Minh Châu) và 2 ngân hàng (Eximbank, TPBank) kinh doanh vàng đều vi phạm về chứng từ hóa đơn, quy định về phòng chống rửa tiền, có dấu hiệu đưa thông tin gây nhầm lẫn về doanh nghiệp, hàng hóa mà doanh nghiệp cung cấp đến khách hàng nhằm thu hút khách hàng của doanh nghiệp khác, liên quan đến hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

Ngoài ra, các công ty và ngân hàng nêu trên còn có những vi phạm riêng và mức xử phạt hành chính cao thấp khác nhau. Cụ thể, Thanh tra NHNN đã ban hành quyết định xử phạt hành chính công ty Doji số tiền 1,365 tỉ đồng. Công ty SJC bị xử phạt 2,14 tỉ đồng. Công ty CP vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ) bị xử phạt 1,34 tỉ đồng.

Đơn vị có mức xử phạt vi phạm hành chính cao nhất 2,64 tỉ đồng là Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu.

Ngoài 4 công ty kinh doanh vàng lớn trên thị trường, Thanh tra NHNN cho biết Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank) vi phạm về nhận vàng miếng SJC của khách hàng gửi tại ngân hàng giữ hộ nhưng không thực hiện thủ tục niêm phong, không ghi số series vàng nhận giữ hộ cho khách hàng. Ngân hàng TPBank bị xử phạt vi phạm hành chính 380 triệu đồng.

Chánh Thanh tra NHNN cũng ban hành Quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Eximbank về hành vi vi phạm quy định của pháp luật về hoạt động phòng, chống rửa tiền với số tiền phạt là 400 triệu đồng.

Trong bối cảnh đó, tuyên bố của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc "chuyển từ tư duy siết để kiểm soát sang mở để quản trị" là một tín hiệu đúng và được mong đợi từ lâu.

Sau hơn một thập niên, Nghị định 24/2012 - vốn là gốc rễ tạo nên thế độc quyền - đã kết thúc vai trò và đã đến lúc cần phải thay đổi.

Giờ đây, việc Nhà nước tuyên bố sẽ cho phép nhiều doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia sản xuất vàng miếng, mở quyền nhập khẩu có kiểm soát, xây dựng sàn giao dịch vàng… là những động thái cần thiết. Tuy nhiên, người dân và doanh nghiệp vẫn còn phải chờ đợi những quy định cụ thể để xem ai sẽ được "đủ điều kiện"?

Cần thẳng thắn nhìn nhận: không có thị trường nào vận hành hiệu quả khi các quy tắc chỉ phục vụ cho một nhóm lợi ích. Không có niềm tin nào tồn tại khi giá cả phụ thuộc vào mệnh lệnh hành chính thay vì cung cầu. Và không có cải cách sẽ chỉ thành công nếu cơ chế giám sát minh bạch, chế tài nghiêm khắc.

Sự vào cuộc của Bộ Công an, của cơ quan thuế, của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước… mới chỉ là bước đầu. Cái cần thiết hơn là một hệ sinh thái pháp lý cho phép cạnh tranh công bằng, minh bạch, nơi người dân được quyền tiếp cận vàng theo giá trị thật - chứ không phải là "giá trị niêm yết bởi một vài cái tên quen thuộc".

Quan trọng hơn nữa là sự thay đổi trong tư duy điều hành: không phải lúc nào "quản không được thì cấm", không phải cứ độc quyền là bảo đảm an toàn, càng không thể lấy lý do ổn định để hợp thức hóa một thị trường méo mó.

Khi những ông lớn bị "sờ gáy", khi lời hứa cải cách vang lên từ cấp cao nhất, thị trường kỳ vọng không phải ở một chiến dịch xử lý sai phạm chớp nhoáng, mà là một lộ trình cải tổ thật sự. Một thị trường vàng đúng nghĩa không chỉ làm yên lòng giới đầu tư, mà còn phản ánh cam kết cải cách kinh tế thực chất của Việt Nam.