Cổ phiếu khoáng sản và cuộc đua kim loại chiến lược toàn cầu

Sau một năm 2025 dòng tiền tập trung mạnh vào nhóm cổ phiếu họ nhà VIN, nhà Gelex hay nhóm "quân đội" thì khoáng sản nổi lên như một “vùng trũng” được khai phá. Tuy nhiên, đằng sau đợt tăng giá này sẽ tiếp tục là cơn sóng đầu cơ ngắn hạn hay khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới gắn với chuyển dịch năng lượng toàn cầu?

Diễn biến thực tế cho thấy nhiều cổ phiếu trong nhóm như KSV, MSR, BKC… đồng loạt tăng mạnh ngay từ đầu tháng 1/2026. Không ít phiên giao dịch ghi nhận trạng thái “trắng bên bán”, dư mua giá trần kéo dài, phản ánh tâm lý hưng phấn rõ rệt. Thanh khoản ở nhiều mã vốn hóa vừa và nhỏ tăng gấp nhiều lần so với bình quân năm trước. Sự bứt phá này diễn ra trong bối cảnh thị trường chung có xu hướng phân hóa, khiến nhóm khoáng sản trở thành điểm hút tiền rõ rệt.

Theo Giám đốc phân tích một công ty chứng khoán tại TP HCM, đợt tăng giá này chịu tác động từ ba yếu tố chính: kỳ vọng chính sách liên quan đến quản lý và khai thác khoáng sản; diễn biến tích cực của một số kim loại công nghiệp trên thị trường thế giới; và đặc biệt là dòng tiền đầu cơ tìm kiếm nhóm ngành chưa tăng nhiều sau khi các nhóm dẫn dắt truyền thống đã bứt phá mạnh trong năm 2025. Ông cho rằng phần lớn mức tăng hiện nay vẫn mang màu sắc kỹ thuật và kỳ vọng tương lai, trong khi nền tảng lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp chưa có sự cải thiện tương ứng.

Nhìn rộng hơn, sự quan tâm của thị trường đối với khoáng sản không phải là ngẫu nhiên. Năm 2026, khoáng sản đã trở thành một yếu tố chiến lược trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Cuộc đua năng lượng sạch, xe điện, pin lưu trữ và công nghệ cao khiến nhu cầu đối với các kim loại như đồng, lithium, niken, cobalt hay đất hiếm tăng mạnh. Các nền kinh tế lớn đẩy mạnh chiến lược bảo đảm nguồn cung khoáng sản quan trọng nhằm củng cố an ninh năng lượng và an ninh công nghiệp. Trong bối cảnh đó, những quốc gia sở hữu trữ lượng tài nguyên đáng kể, trong đó có Việt Nam, được thị trường nhìn nhận lại với kỳ vọng mới.

Tuy nhiên phần lớn doanh nghiệp niêm yết trong ngành có quy mô vừa và nhỏ, năng lực tài chính hạn chế, hoạt động khai thác phụ thuộc lớn vào biến động giá hàng hóa thế giới. Biên lợi nhuận dễ bị co hẹp khi chi phí khai thác, chi phí môi trường và yêu cầu công nghệ gia tăng. Ông Lê Đức Anh, chuyên gia quản lý quỹ, cho rằng nhà đầu tư cần phân biệt rõ giữa xu hướng ngành và sức khỏe doanh nghiệp. Theo ông, không phải doanh nghiệp nào cũng đủ điều kiện để hưởng lợi dài hạn từ làn sóng khoáng sản chiến lược, đặc biệt nếu chỉ dừng lại ở khai thác thô với giá trị gia tăng thấp.

Một yếu tố khác cần lưu ý là cấu trúc dòng tiền. Phần lớn cổ phiếu tăng mạnh thuộc nhóm vốn hóa vừa và nhỏ, thanh khoản chưa thực sự dày. Điều này khiến giá cổ phiếu dễ biến động mạnh khi dòng tiền đầu cơ rút ra. Lịch sử thị trường cho thấy những “cơn sóng” ngành như thép, phân bón hay chứng khoán đều từng tăng rất nhanh nhưng cũng điều chỉnh sâu khi kỳ vọng vượt quá nền tảng cơ bản. Nếu kết quả kinh doanh quý I/2026 không cho thấy sự cải thiện rõ rệt hoặc thiếu thông tin hỗ trợ từ chính sách, khả năng phân hóa và điều chỉnh ở nhóm khoáng sản là hoàn toàn có thể xảy ra.

Dù vậy, không thể phủ nhận rằng nhóm khoáng sản đang đứng trước cơ hội chiến lược trong trung và dài hạn. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tái cấu trúc theo hướng xanh hóa và điện khí hóa, những doanh nghiệp có trữ lượng mỏ rõ ràng, khả năng chế biến sâu, liên kết với chuỗi cung ứng quốc tế và nền tảng tài chính lành mạnh có thể hưởng lợi thực chất. Sự khác biệt sẽ nằm ở năng lực biến tài nguyên thành giá trị gia tăng bền vững thay vì chỉ khai thác và bán nguyên liệu thô.

Nhìn tổng thể, “cơn sóng” cổ phiếu khoáng sản đầu năm 2026 phản ánh sự giao thoa giữa kỳ vọng toàn cầu và dòng tiền trong nước. Trong ngắn hạn, đây có thể vẫn là sân chơi của những nhà đầu tư ưa thích giao dịch nhanh, chấp nhận biến động lớn. Nhưng để xác lập một chu kỳ tăng trưởng bền vững, thị trường cần thêm những yếu tố nền tảng như chính sách khai thác và chế biến sâu rõ ràng, đầu tư công nghệ quy mô lớn và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.