Dệt may, da giày... sẽ dịch chuyển khỏi TQ lớn nhất?

Trung tâm Thông tin và Dự báo kinh tế xã hội quốc gia (NCIF) công bố báo cáo ngày 20/1 về triển vọng tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2021 – 2025, đã đề cập tới quá trình dịch chuyển đầu tư ra khỏi Trung Quốc.

Trong báo cáo này NCIF nhận định, có 4 xu hướng chính định hình dịch chuyển chuỗi cung ứng gồm: rút ngắn chuỗi (reshoring); đa dạng chuỗi (diversification); khu vực hóa chuỗi (regionalization) và nhân rộng chuỗi (replication).

Nhóm nghiên cứu cho rằng, tuỳ mỗi nhóm ngành cụ thể cũng như mức độ tự động hóa, số hóa, các diễn biến chuỗi có thể khác nhau. Tuy nhiên, dòng FDI toàn cầu gắn với dịch chuyển chuỗi có thể giảm xuống.

NICF xây dựng sơ đồ về khả năng dịch chuyển chuỗi cung ứng theo ngành gồm hai trục: động cơ dịch chuyển (gồm giảm chi phí, tránh thuế, giảm rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, chính sách khuyến khích dịch chuyển của các nước) và mức độ dễ dàng trong việc dịch chuyển (dựa trên các yếu tố như mức độ thâm dụng công nghệ và lao động của ngành; năng lực của các đối tác thay thế, chi phí của việc dịch chuyển và sự níu kéo của thị trường hiện tại).

Theo các trục này, những ngành có khả năng dịch chuyển lớn nhất là dệt may, da giày, lắp ráp điện tử, máy móc thiết bị cơ khí và dịch vụ logistics.

Trong khi đó, những ngành có động cơ dịch chuyển lớn nhưng không dễ dàng chuyển đi là dược phẩm, điện tử tiêu dùng và hàng công nghệ. Nguyên nhân là khó tìm kiếm nguồn cung thay thế bên ngoài đáp ứng được yêu cầu về công nghệ, hạ tầng và trình độ nhân lực.

Nhận xét về Việt Nam, NCIF cho rằng có nhiều thuận như kiểm soát dịch bệnh thành công, triển vọng tăng trưởng tốt; chi phí lao động thấp; ký kết các FTA thế hệ mới; vị trí gần Trung Quốc; sự gia tăng của tầng lớp trung lưu thúc đẩy tiêu dùng nội địa; sự sẵn có của các khu công nghiệp...

Tuy nhiên, NCIF cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế cụ thể của Việt Nam như: trình độ công nghệ và lao động hạn chế, chi phí lao động hiện thấp nhưng có xu hướng tăng nhanh và không tương thích với mức tăng năng suất lao động, cơ sở hạ tầng chưa phát triển...

Bên cạnh đó, công nghiệp phụ trợ chưa phát triển, các hoạt động sản xuất tại Việt Nam chủ yếu là gia công, lắp ráp. Cụ thể với ngành dệt may, da giày vẫn chủ yếu gia công và nhập khẩu nguyên liệu từ nước ngoài.

Với ngành điện tử, dù xuất khẩu lớn nhưng 95% giá trị thuộc về doanh nghiệp FDI và chủ yếu ở công đoạn gia công, lắp ráp.

NCIF cho rằng, đây là những rào cản lớn, khiến Việt Nam khó thu hút những ngành đòi hỏi năng lực sản xuất, công nghệ, hạ tầng và nhân lực chất lượng cao.

Để Việt Nam đón nhận được cơ hội chuỗi cung ứng, NCIF đề xuất sớm hoàn thiện quy hoạch để tăng cung đất cho phát triển khu công nghiệp đang bị hạn chế do giá đất tăng. Ngoài ra, cần định hướng sớm một số cơ sở đào tạo về nhu cầu lao động cấp cao; có chính sách miễn giảm thuế nhập khẩu máy móc thiết bị, nguyên vật liệu thúc đẩy sản xuất trong nước, nhưng không khuyến khích đầu tư vào công nghiệp hỗ trợ.