Đọc thị trường bằng Ratio: Vàng và dòng tiền - chiếc la bàn của thị trường tài chính

Điều thú vị là phần lớn nhà đầu tư đều nhìn vào giá vàng. Trong khi những người quản lý hàng trăm tỷ USD lại nhìn vào... lượng tiền.

Muốn hiểu điều gì đang diễn ra trên thị trường tài chính, đừng chỉ nhìn vào giá. Bởi giá chỉ là kết quả, còn dòng tiền mới là nguyên nhân.

Một cổ phiếu tăng mạnh không hẳn vì doanh nghiệp đột nhiên tốt hơn. Một bất động sản tăng giá không hẳn vì mảnh đất ấy chỉ sau một đêm trở nên giá trị hơn. Ngay cả vàng cũng không đơn thuần tăng vì "người ta thích vàng".

Đằng sau mọi biến động của giá luôn là sự dịch chuyển của dòng tiền.

Nhưng làm thế nào để biết dòng tiền đang mạnh hay yếu? Đang dồi dào hay khan hiếm? Đang tìm đến tài sản rủi ro hay tài sản phòng thủ?

Trong số rất nhiều chỉ báo kinh tế, có một tỷ số tuy ít được công chúng biết đến nhưng lại được nhiều nhà phân tích sử dụng để quan sát bức tranh dài hạn của thị trường. Đó là Gold/M2 Ratio - tỷ lệ giữa giá vàng và cung tiền M2.

Nếu Gold/Silver Ratio giúp đọc mối quan hệ giữa hai kim loại quý, Gold/Oil Ratio phản ánh tương quan giữa vàng và năng lượng, thì Gold/M2 Ratio lại giống như một chiếc la bàn, giúp nhà đầu tư định vị mối quan hệ giữa vàng và lượng tiền đang lưu thông trong nền kinh tế.

Gold/M2 Ratio không đo giá của vàng theo USD. Nó đo giá của vàng trong tương quan với lượng tiền đang tồn tại trong nền kinh tế.

Tiền không biến mất, chỉ đổi chỗ

Trong suy nghĩ của nhiều người, dòng tiền luôn được hình dung như một thứ gì đó "đổ vào" hay "chảy ra" khỏi thị trường.

Thực tế không hoàn toàn như vậy. Phần lớn thời gian, tiền không biến mất mà chỉ chuyển từ tài sản này sang tài sản khác. Hôm nay, dòng vốn có thể rời khỏi trái phiếu để tìm đến cổ phiếu. Ngày mai, nó lại rút khỏi cổ phiếu để chảy sang vàng. Khi niềm tin vào tiền pháp định suy giảm, một phần dòng tiền có thể tìm đến vàng hoặc các tài sản trú ẩn khác.

Vì vậy, muốn hiểu thị trường, trước hết phải hiểu lượng tiền trong hệ thống đang thay đổi như thế nào.

Vậy M2 là gì?

Trong kinh tế học, M2 là một trong những thước đo phổ biến nhất về cung tiền (Money Supply). Chữ M là viết tắt của Money (tiền), còn số 2 thể hiện đây là cấp độ đo lường thứ hai trong hệ thống phân loại cung tiền của các nhà kinh tế. Nếu M0 chỉ gồm tiền mặt, M1 bổ sung thêm tiền gửi thanh toán, thì M2 mở rộng hơn khi bao gồm cả tiền gửi tiết kiệm và nhiều loại tiền gửi ngắn hạn có tính thanh khoản cao.

Nói một cách đơn giản, M2 phản ánh quy mô lượng tiền mà nền kinh tế có thể huy động để chi tiêu, đầu tư và tích lũy trong thời gian tương đối ngắn. Chính vì phản ánh đầy đủ hơn "sức chứa tiền" của nền kinh tế, M2 được các ngân hàng trung ương, nhà kinh tế và giới đầu tư sử dụng rộng rãi để theo dõi thanh khoản của hệ thống tài chính.

Khi ngân hàng trung ương nới lỏng chính sách tiền tệ, hạ lãi suất hoặc thực hiện các chương trình mua tài sản quy mô lớn, lượng tiền M2 thường tăng lên. Ngược lại, khi chính sách tiền tệ được thắt chặt, tốc độ tăng của M2 cũng chậm lại, thậm chí có thể suy giảm trong một số giai đoạn.

Vì sao nhiều nhà phân tích lại so sánh vàng với M2?

Trong nhiều năm, không ít nhà đầu tư mặc định rằng vàng là công cụ chống lạm phát và chỉ cần theo dõi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) là đủ. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy bức tranh phức tạp hơn.

Trong báo cáo "Vượt ra ngoài chỉ số CPI: Vàng với vai trò là công cụ phòng vệ lạm phát chiến lược" (Beyond CPI: Gold as a Strategic Inflation Hedge), Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council) cho rằng về dài hạn, mối quan hệ giữa vàng và cung tiền M2 rõ ràng và ổn định hơn mối quan hệ giữa vàng với CPI. Theo tổ chức này, vàng không chỉ bảo vệ sức mua trước lạm phát hàng hóa, mà còn trước sự mất giá của đồng tiền và hiện tượng lạm phát giá tài sản.

Điều này giúp giải thích vì sao có những giai đoạn CPI chưa tăng nhiều nhưng vàng đã đi lên từ trước. Bởi thị trường thường phản ứng với lượng tiền được bơm vào hệ thống trước khi mức giá hàng hóa phản ánh đầy đủ tác động của nó.

Nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Milton Friedman từng nhận định: "Lạm phát, ở mọi nơi và mọi thời điểm, trước hết là một hiện tượng tiền tệ". Quan điểm này cũng góp phần lý giải vì sao nhiều nhà phân tích không chỉ nhìn vào CPI, mà còn theo dõi sự thay đổi của cung tiền khi đánh giá triển vọng của vàng.

Vì sao Fed không in thêm vàng?

Trong lịch sử hiện đại, lượng vàng của thế giới chỉ tăng khoảng 1,5-2% mỗi năm do hoạt động khai thác. Trong khi đó, cung tiền có thể tăng rất nhanh nếu ngân hàng trung ương hạ lãi suất, mua trái phiếu hoặc thực hiện các chương trình nới lỏng định lượng (QE).

Đó là khác biệt căn bản giữa vàng và tiền pháp định.

Một bên phụ thuộc vào địa chất. Một bên phụ thuộc vào chính sách tiền tệ.

Vì sao Fed không thể in vàng?

Ngân hàng trung ương có thể tạo thêm tiền, có thể mua trái phiếu, có thể bơm hàng nghìn tỷ USD vào hệ thống.

Nhưng có một thứ họ không thể tạo ra bằng một quyết định hành chính. Đó là vàng.

Muốn có thêm vàng, nhân loại phải: tìm mỏ - xin giấy phép - đầu tư - khai thác - tinh luyện. Quá trình ấy thường kéo dài hàng chục năm.

Trong khi một quyết định chính sách tiền tệ có thể làm lượng tiền trong nền kinh tế thay đổi chỉ sau vài tháng.

Đó là lý do nhiều nhà đầu tư xem vàng như một "neo giá trị" khi lượng tiền tăng quá nhanh.

Gold/M2 Ratio - chiếc la bàn của thị trường

Nếu lượng tiền M2 tăng rất nhanh trong khi giá vàng tăng chậm hơn, Gold/M2 Ratio sẽ giảm.

Điều đó có thể hàm ý rằng giá vàng đang thấp tương đối so với lượng tiền trong nền kinh tế.

Ngược lại, nếu giá vàng tăng nhanh hơn nhiều so với tốc độ mở rộng của cung tiền, tỷ số sẽ tăng lên, phản ánh việc vàng đang được thị trường định giá cao hơn.

Đây không phải là công cụ dự báo chính xác thời điểm mua hay bán.

Nhưng cũng giống như Gold/Silver Ratio hay Gold/Oil Ratio, nó giúp nhà đầu tư trả lời một câu hỏi quan trọng hơn: Vàng hiện đang rẻ hay đắt nếu đặt trong tương quan với lượng tiền của nền kinh tế?

Đó cũng là lý do nhiều nhà quản lý tài sản không chỉ nhìn vào đồ thị giá vàng, mà còn theo dõi diễn biến của Gold/M2 Ratio trong nhiều năm.

Nhưng cũng giống như Gold/Silver Ratio hay Gold/Oil Ratio, Gold/M2 Ratio không thể nói chính xác ngày mai giá vàng sẽ tăng hay giảm.

Nhưng nó giúp trả lời một câu hỏi quan trọng hơn: Thị trường đang định giá vàng như thế nào so với lượng tiền đang tồn tại trong nền kinh tế?

Đó là lý do nhiều nhà quản lý quỹ xem đây như một công cụ đánh giá dài hạn thay vì một tín hiệu giao dịch ngắn hạn.

Russ Koesterich - Giám đốc đầu tư của BlackRock - từng viết rằng một trong những thước đo ông thấy hữu ích nhất để đánh giá vàng là tỷ lệ giữa giá vàng và cung tiền M2 của Mỹ.

Ông lập luận rằng về dài hạn, giá vàng có xu hướng vận động cùng với sự gia tăng của lượng tiền trong nền kinh tế. Khi Gold/M2 Ratio thấp hơn đáng kể so với trạng thái cân bằng lịch sử, vàng thường mang lại mức sinh lời trung vị cao hơn trong 12 tháng tiếp theo. Ngược lại, khi tỷ số này ở mức quá cao, triển vọng lợi nhuận của vàng thường kém hấp dẫn hơn.

Nói cách khác, Gold/M2 Ratio không trả lời câu hỏi: Ngày mai nên mua vàng hay không? Mà trả lời câu hỏi khó hơn nhiều: Nếu đặt cạnh lượng tiền đang lưu thông, vàng hiện đang tương đối rẻ hay tương đối đắt?

Vì sao không chỉ nhìn vào CPI?

Trong nhiều thập niên, vàng thường được gọi là "hàng rào chống lạm phát".

Nhưng thực tế không đơn giản như vậy. Có những giai đoạn lạm phát khá cao nhưng vàng không tăng mạnh. Ngược lại, cũng có những thời kỳ CPI còn khá thấp nhưng vàng đã bước vào một chu kỳ tăng giá kéo dài.

Điều gì tạo nên sự khác biệt?

Theo báo cáo “Vượt ra ngoài chỉ số CPI…” nói trên, Hội đồng Vàng Thế giới cho rằng mối quan hệ giữa vàng và chỉ số giá tiêu dùng thực tế khá yếu nếu xét trên toàn bộ giai đoạn từ năm 1971 đến 2020. Ngược lại, nghiên cứu của tổ chức này lại tìm thấy mối quan hệ đồng liên kết (cointegration) rõ ràng giữa giá vàng và cung tiền M2.

Đây là một phát hiện rất đáng chú ý. Bởi nó gợi ý rằng vàng không chỉ phản ánh sự tăng giá của hàng hóa và dịch vụ, mà còn phản ánh sự mất giá của đồng tiền, lạm phát giá tài sản và quy mô thanh khoản trong toàn bộ hệ thống tài chính.

Hay nói cách khác, nếu CPI giống như một chiếc nhiệt kế đo giá cả trong siêu thị, thì M2 lại giống như chiếc đồng hồ đo lượng nước đang được bơm vào cả nền kinh tế.

Một ví dụ rất dễ hình dung: Hãy tưởng tượng nền kinh tế là một hồ nước, còn vàng giống như một hòn đá nằm dưới đáy hồ.

Nếu lượng nước trong hồ gần như không đổi, hòn đá sẽ luôn ở một độ sâu nhất định. Nhưng nếu mỗi năm người ta liên tục bơm thêm nước vào hồ, trong khi kích thước hòn đá gần như không thay đổi, thì khoảng cách giữa mặt nước và hòn đá sẽ ngày càng lớn.

Tiền cũng vậy. Trong dài hạn, lượng vàng khai thác thêm mỗi năm chỉ tăng khoảng 1,5 - 2% tổng lượng vàng đang tồn tại trên thế giới. Trong khi đó, cung tiền M2 có thể tăng nhanh hơn rất nhiều khi các ngân hàng trung ương nới lỏng tiền tệ hoặc thực hiện các chương trình kích thích kinh tế.

Chính sự khác biệt về tốc độ gia tăng này khiến nhiều nhà phân tích lựa chọn Gold/M2 Ratio để theo dõi giá trị tương đối của vàng.

Dòng tiền luôn đi trước giá

Trên thị trường tài chính có một quy luật khá thú vị: Giá thường là thứ mọi người nhìn thấy, nhưng dòng tiền mới là thứ tạo ra giá.

Khi ngân hàng trung ương mở rộng bảng cân đối kế toán, hạ lãi suất hoặc bơm thanh khoản, tác động đầu tiên không phải lúc nào cũng xuất hiện trên CPI.

Thay vào đó, dòng tiền thường chảy trước vào các tài sản tài chính như cổ phiếu, bất động sản hoặc vàng.

Chỉ sau đó, tác động mới dần lan sang nền kinh tế thực.

Có lẽ vì vậy mà Hội đồng Vàng Thế giới cho rằng việc chỉ nhìn vào CPI là chưa đủ để hiểu vai trò của vàng. Theo tổ chức này, xét trong dài hạn, M2 phản ánh đầy đủ hơn đặc tính của vàng với tư cách một tài sản bảo toàn sức mua và lưu giữ giá trị.

Khi dòng tiền đổi hướng

Có một điều mà hầu hết nhà đầu tư mới đều trải qua. Họ thường nghĩ rằng: Giá tăng thì tiền mới vào. Thực tế lại thường ngược lại: Tiền vào trước - giá tăng sau.

Khi các quỹ đầu tư lớn, ngân hàng trung ương hay các tổ chức tài chính bắt đầu điều chỉnh danh mục, sự thay đổi ấy thường diễn ra âm thầm. Chỉ sau khi dòng tiền đã dịch chuyển một thời gian, giá mới phản ánh đầy đủ.

Đó là lý do trên thị trường có câu nói quen thuộc: “Giá thường là thứ thay đổi sau cùng” (Price is the last thing to move).

Gold/M2 Ratio không cho chúng ta biết hôm nay quỹ nào đang mua vàng. Nhưng nó giúp trả lời một câu hỏi rộng hơn: Môi trường tiền tệ hiện nay có đang ngày càng thuận lợi cho vàng hay không?

Một ưu điểm rất lớn của Gold/M2 Ratio là buộc nhà đầu tư phải quan tâm đến chính sách tiền tệ.

Thay vì mỗi ngày chỉ nhìn bảng giá vàng, họ sẽ bắt đầu theo dõi: Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đang tăng hay giảm lãi suất? Cung tiền M2 đang mở rộng hay thu hẹp? Ngân hàng trung ương các nước đang bơm thanh khoản hay hút thanh khoản? Bảng cân đối kế toán của các ngân hàng trung ương đang phình to hay thu nhỏ?

Khi trả lời được những câu hỏi đó, nhà đầu tư không chỉ hiểu vàng mà còn hiểu vì sao cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản hay Bitcoin có thể cùng tăng hoặc cùng giảm trong từng giai đoạn.

Nói cách khác, họ bắt đầu đọc chính sách, thay vì chỉ đọc giá.

Đó cũng là lý do Gold/M2 Ratio thường được xem như một chỉ báo mang tính vĩ mô nhiều hơn là một công cụ giao dịch ngắn hạn.

Trong cuốn “Lý do mới để sở hữu vàng” (The New Case for Gold), nhà kinh tế học nổi tiếng James Rickards từng viết rằng vàng không chỉ là một loại hàng hóa, mà còn là một dạng tiền tệ không mang rủi ro đối tác (no counterparty risk).

Khác với tiền gửi ngân hàng, trái phiếu hay nhiều tài sản tài chính khác, vàng không phụ thuộc vào khả năng thanh toán của bất kỳ tổ chức phát hành nào.

Đó là một trong những lý do khiến mỗi khi niềm tin vào hệ thống tài chính suy giảm, dòng tiền thường tìm đến vàng như một tài sản trú ẩn.

Gold/M2 Ratio không trực tiếp đo lường niềm tin ấy, nhưng nó phản ánh bối cảnh tiền tệ mà trong đó niềm tin được hình thành hoặc bị thử thách.

Có một điều cần nhấn mạnh: Không một tỷ số nào có thể dự báo chính xác tương lai. Gold/Silver Ratio không thể nói ngày mai bạc sẽ tăng bao nhiêu. Gold/Oil Ratio cũng không thể khẳng định giá dầu sẽ giảm vào tuần tới. Gold/M2 Ratio càng không thể chỉ ra thời điểm hoàn hảo để mua hay bán vàng.

Giá trị của những tỷ số này nằm ở chỗ khác. Chúng giống như một chiếc la bàn. Chiếc la bàn không cho người đi biển biết phía trước có sóng lớn hay bão tố. Nhưng nó luôn chỉ đúng phương hướng!

Trên thị trường tài chính cũng vậy. Gold/M2 Ratio không nói nhà đầu tư phải hành động ngay hôm nay. Nhưng nó giúp họ hiểu mình đang đứng ở đâu trong chu kỳ tiền tệ, dòng thanh khoản và định giá của vàng.

Đó là điều mà một bảng giá lên xuống từng phút không bao giờ làm được.

Trong thời đại mà hàng nghìn tỷ USD có thể được bơm thêm hoặc rút bớt khỏi nền kinh tế chỉ sau một quyết định của ngân hàng trung ương, việc chỉ nhìn vào giá vàng đã không còn đủ.

Hiểu được lượng tiền đang lưu thông, hiểu được hướng đi của dòng thanh khoản và đặt giá vàng trong tương quan với cung tiền M2 sẽ giúp nhà đầu tư có thêm một góc nhìn dài hạn.

Có lẽ vì thế, nhiều nhà quản lý tài sản không xem Gold/M2 Ratio là một công cụ để "đoán" thị trường, mà là một công cụ để đọc thị trường.

Cũng giống như những tỷ số mà chúng ta đã đề cập trong loạt bài về Ratio này, Gold/M2 Ratio không thay thế tư duy của nhà đầu tư. Nó chỉ giúp họ nhìn rõ hơn bức tranh lớn.

Bởi trên thị trường tài chính, giá có thể đánh lừa chúng ta trong ngắn hạn, nhưng dòng tiền hiếm khi nói dối.

Muốn biết vàng sẽ đi đâu, trước hết hãy nhìn xem đồng tiền đang đi về đâu.

Khi lượng tiền tăng nhanh hơn vàng

Lịch sử hiện đại đã nhiều lần cho thấy khi lượng tiền trong nền kinh tế tăng mạnh, giá của các tài sản hữu hạn thường có xu hướng tăng theo trong dài hạn.

Năm 1971, Mỹ chấm dứt chế độ bản vị vàng (Bretton Woods), đồng USD không còn được quy đổi trực tiếp sang vàng. Kể từ đó, các ngân hàng trung ương có nhiều dư địa hơn để mở rộng cung tiền.

Tại Mỹ, cung tiền M2 đã tăng từ khoảng 630 tỷ USD năm 1971 lên khoảng 4.700 tỷ USD năm 2000, khoảng 15.400 tỷ USD đầu năm 2020 và hiện đã vượt 22.000 tỷ USD. Trong cùng giai đoạn, giá vàng tăng từ 35 USD/ounce lên hơn 4.000 USD/ounce.

Điều đó không có nghĩa vàng tăng chỉ vì cung tiền tăng, nhưng cho thấy một quy luật quan trọng: khi lượng tiền tăng nhanh hơn tốc độ gia tăng của một tài sản hữu hạn, giá trị danh nghĩa của tài sản đó thường có xu hướng được điều chỉnh theo thời gian.

Hãy thử hình dung một ví dụ đơn giản.

Giả sử một buổi sáng, mọi người dân Ấn Độ đều nhận thêm 1 tỷ rupee vào tài khoản ngân hàng, trong khi số lượng vàng, nhà ở, đất đai, ô tô hay lương thực của quốc gia này vẫn không thay đổi.

Liệu chỉ sau một đêm, hơn 1,4 tỷ người dân Ấn Độ có thực sự giàu lên? Câu trả lời gần như chắc chắn là không.

Điều có nhiều khả năng xảy ra hơn là giá của hàng hóa và các tài sản hữu hạn sẽ tăng lên để phản ánh lượng tiền mới được đưa vào nền kinh tế.

Đó cũng là lý do nhiều nhà kinh tế không chỉ nhìn vào giá vàng, mà còn theo dõi lượng tiền đang được tạo ra. Bởi đôi khi điều thay đổi không phải giá trị của vàng, mà là giá trị của đồng tiền dùng để đo vàng.

Vàng không biết mình đắt hay rẻ. Chính đồng tiền dùng để định giá vàng mới liên tục thay đổi giá trị theo thời gian.