Dự án Vành đai 5: Ưu tiên đầu tư hiệu quả, mở hành lang phát triển mới

Sáng 12/8, tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận ở hội trường về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu cơ bản thống nhất về sự cần thiết của dự án, đồng thời đề nghị tiếp tục làm rõ hiệu quả đầu tư, khả năng cân đối nguồn vốn và các cơ chế đặc thù.

Phát biểu góp ý tại phiên thảo luận, đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên) cho rằng Vành đai 5 cần được nhìn nhận không đơn thuần là một tuyến giao thông dài khoảng 349 km mà phải trở thành các hành lang phát triển, kết nối cao tốc hướng tâm với các trung tâm sản xuất, logistics, cảng biển, cảng hàng không và tạo thêm không gian phát triển cho vùng Thủ đô, trung du và miền núi phía Bắc.

Theo đại biểu, trong điều kiện nguồn lực hạn chế, giai đoạn 2026-2030 chỉ nên ưu tiên khoảng 116 km có khả năng khai thác độc lập, đã tương đối sẵn sàng về mặt bằng và nguồn vốn. Việc giải phóng mặt bằng, chuẩn bị nguồn vật liệu cũng cần đi trước một bước để bảo đảm tiến độ.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị bổ sung nguyên tắc ưu tiên vốn cho các đoạn tuyến có thể hoàn thành, khai thác độc lập và bảo đảm đồng bộ giữa giải phóng mặt bằng với xây lắp. Theo dự kiến, ngân sách Trung ương bố trí khoảng 59.700 tỷ đồng giai đoạn 2026-2030, trong khi tổng mức đầu tư sơ bộ phần tuyến chính khoảng 215.192 tỷ đồng.

Một vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là thu hồi đất. Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn và Lý Thị Lan đề nghị việc thu hồi đất phải gắn với tiến độ đầu tư và khả năng bố trí vốn, không thu hồi đối với những đoạn chưa xác định được nguồn vốn, qua đó hạn chế ảnh hưởng kéo dài đến quyền lợi và đời sống người dân.

Đại biểu Lý Thị Lan cũng đề nghị rà soát 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù được đề xuất cho dự án. Theo đại biểu, 8/10 chính sách đã từng được áp dụng tại các dự án khác. Những cơ chế đã được thực tiễn kiểm nghiệm cần nghiên cứu luật hóa thành chính sách chung, tránh tình trạng mỗi dự án giao thông lớn lại phải trình Quốc hội một nghị quyết riêng.

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết dự án đã được Chính phủ trình Quốc hội và tiếp tục được hoàn thiện trên cơ sở ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan thẩm tra và các đại biểu. Riêng tại phiên thảo luận ở Tổ, dự án đã nhận được 82 ý kiến đóng góp; tại phiên họp toàn thể có thêm 15 ý kiến.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh Vành đai 5 có vai trò quan trọng trong kết nối vùng và kết nối các tuyến vành đai, đặc biệt trong bối cảnh Vành đai 4 đang được triển khai. Theo quy hoạch giao thông vùng Thủ đô, Vành đai 5 được tổ chức cùng các trục hướng tâm, mỗi tuyến đảm nhận những chức năng khác nhau trong tổ chức không gian và phát triển giao thông.

Về quy mô dài hạn, Bộ trưởng cho biết phương án đầu tư được tính toán trên cơ sở nhu cầu vận tải đến năm 2050 và khả năng kết nối 5 phương thức vận tải. Theo đó, toàn tuyến dự kiến có 6 làn xe cao tốc chính và 2 làn song hành mỗi bên, tổng cộng 10 làn xe.

Bộ trưởng cho biết Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục tổng hợp, tiếp thu và giải trình các vấn đề được đại biểu quan tâm để hoàn thiện chủ trương đầu tư dự án.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết đa số đại biểu thống nhất về sự cần thiết ban hành Nghị quyết của Quốc hội. Tuy nhiên, dự án cần tiếp tục làm rõ hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công; rà soát cơ sở xác định tổng mức đầu tư, tính khả thi của phương án tài chính và khả năng cân đối vốn Trung ương, địa phương cũng như huy động các nguồn lực hợp pháp khác.

Đối với các cơ chế đặc thù, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị chỉ áp dụng những nội dung có cơ sở pháp lý, thực tiễn rõ ràng, đồng thời gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán nhằm phòng ngừa tham nhũng, thất thoát, lãng phí và tiêu cực.