Giá phân bón tăng chóng mặt, nông dân chịu sao thấu?

Theo số liệu tổng hợp từ thị trường của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN-PTNT), giá phân bón sản xuất trong nước tính đến ngày 8/8 đã tăng rất cao so với tháng 1/2021.

Cụ thể, giá phân bón sản xuất trong nước như đạm Cà Mau tăng từ 6.800 đồng/kg lên 11.700 đồng/kg; phân DAP Đình Vũ tăng từ 8.550 đồng/kg lên 14.300 đồng/kg; phân NPK Bình Điền, loại NPK 16-16-8+13S tăng từ 8.860 đồng/kg lên 10.760 đồng/kg.

Đối với các loại phân bón nhập khẩu, phân SA bột của Trung Quốc tăng từ 3.270 đồng/kg lên 5.250 đồng/kg; phân DAP 64% nhập từ Trung Quốc tăng từ 11.200 đồng/kg lên 16.800 đồng/kg; phân Kali miếng Israel tăng từ 6.650 đồng/kg lên 11.500 đồng/kg.

Thứ trưởng Bộ NN-PTNT, ông Trần Thanh Nam, trong cuộc họp trực tuyến về tình hình sản xuất, tiêu thụ lúa gạo ở Đồng bằng sông Cửu Long đã nhấn mạnh, giá phân bón tăng rất cao, có loại tăng 83% so với thời điểm tháng 1/2021, nếu tiếp tục tăng, thì nông dân “không chịu nổi”.

“Ngành công thương cần có giải pháp để hạ nhiệt”, ông Nam đề nghị.

Phát biểu trên báo chí, ông Vũ Duy Hải, Tổng Giám đốc Tập đoàn Vinacam, một doanh nghiệp chuyên nhập khẩu phân bónViệt Nam, cho biết, một đất nước có tới 70% người dân làm nông nghiệp, một mặt hàng tác động đến 70% dân số cả nước bị tăng giá cần phải được xem là “các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng”.

Thực tế, giá phân bón tăng cao không chỉ ảnh hưởng đến  sản xuất nông nghiệp, mà còn làm phát sinh nguy cơ buôn bán các loại phân bón không đảm bảo chất lượng, hay việc đầu cơ tích trữ và tăng giá để trục lợi.

Là quốc gia nông nghiệp, tình trạng nhập khẩu phân bón đã diễn ra hàng chục năm nay ở Việt Nam, trong đó Trung Quốc là thị trường Việt Nam nhập khẩu phân bón nhiều nhất. Thống kê của Tổng cục Hải quan cho thấy, trong 7 tháng năm 2021, Việt Nam đã chi gần 341 triệu USD để nhập khẩu gần 1,26 triệu tấn phân bón các loại từ Trung Quốc. Tiếp đó là thị trường Đông Nam Á, Nga, Belarus, Canada, Hàn Quốc...

Đáng lưu ý, trong danh sách các quốc gia Đông Nam Á mà Việt Nam nhập khẩu phân bón có cả Lào. Trong 7 tháng năm 2021, Việt Nam nhập 112.022 tấn phân bón các loại, trị giá gần 24,5 triệu USD từ thị trường Lào.

Trong một lần trao đổi với Đất Việt về vấn đề này, PGS.TS Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại (Bộ Công thương) cho biết, các nhà máy sản xuất phân bón trong nước hiện có thể đáp ứng đủ nhu cầu phân urê, phân lân, phân NPK và hướng tới xuất khẩu một số sản phẩm. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu hoàn toàn phân SA, kali và một phần phân DAP. Nhu cầu tiêu thụ phân bón vô cơ trong cả nước vào khoảng 90% tổng nhu cầu tiêu thụ. Nhu cầu tiêu thụ phân hữu cơ và một số chủng loại khác chỉ vào khoảng 10%.

"Việt Nam có nhu cầu phân bón lớn, đa phần nguyên liệu cũng không thiếu, nhưng lại ít đầu tư cho ngành phân bón, thiếu chính sách khuyến khích phát triển công nghệ sản xuất phân bón trong nội địa cho tốt.

Chính vì thiếu chính sách nên ngành công nghiệp sản xuất phân bón của Việt Nam vẫn èo uột, không đáp ứng được nhu cầu, dù Việt Nam là nước nông nghiệp rất cần phân bón. Đó là một nghịch lý.

Cũng bởi vì thiếu nên Việt Nam phải nhập phân bón từ nước ngoài. Như phân SA là chủng loại phân bón Việt Nam hoàn toàn phụ thuộc nhập khẩu  do năng lực trong nước chưa sản xuất được loại phân bón này", PGS.TS Nguyễn Văn Nam cho biết.

Ông lưu ý, dù giá cả và chất lượng phân bón nhập khẩu tốt hơn trong nước, song khi có biến động thị trường Việt Nam khó lường trước được. Việc mua bán theo cơ chế thị trường, phụ thuộc vào cung cầu, bởi cầu lớn mà trong nước sản xuất hạn chế nên khi giá cao Việt Nam không có cách nào khác vẫn phải nhập.

Tại Hội nghị trực tuyến về đề xuất giải pháp bình ổn thị trường phân bón” do Bộ Công thương phối hợp với Bộ NN-PTNT tổ chức ngày 11/8, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh cho biết, phân bón là mặt hàng thuộc diện bình ổn giá, nhưng việc bình ổn sẽ rất khó khăn khi nguyên nhân tăng giá chủ yếu là do giá nguyên liệu tăng. Việc áp dụng các quy định hành chính vào thị trường khi Việt Nam đã có những cam kết quốc tế càng khó khả thi.

Ông Khánh đề nghị các doanh nghiệp cố gắng hợp lý hóa các chi phí, giữ ổn định giá thành, đặt mục tiêu phân bón Việt Nam phải được bán với giá thấp hơn phân bón nhập khẩu, đưa phân bón đến tay người nông dân với giá thấp nhấp.

“Xuất khẩu là quyền của doanh nghiệp nhưng chúng tôi kêu gọi các doanh nghiệp dừng xuất khẩu, tập trung đảm bảo nguồn cung cho thị trường trong nước”, ông Khánh nhấn mạnh.

Đồng thời, đề nghị các doanh nghiệp sản xuất phân bón chủ động làm việc với các kênh phân phối để có các giải pháp bảo đảm lưu thông, đưa phân bón đến với các khu vực cần để đảm bảo cho vụ Đông-Xuân sắp tới.

Bộ Công thương sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ NN-PTNT kiến nghị với Chính phủ, Quốc hội xem xét lại vấn đề thuế giá trị gia tăng đối với sản xuất phân bón.