Maldives- Nơi giằng co ảnh hưởng giữa Trung- Ấn

Giành ảnh hưởng ở Maldives qua các cây cầu

Trung Quốc đã đưa các dự án hạ tầng của họ đi khắp thế giới và kéo theo các khoản nợ khổng lồ ở nhiều quốc gia. Maldives cũng không phải là một nạn nhân ngoại lệ. Giờ đây, quốc đảo này đã bắt đầu chuyển hướng sự chú ý của mình qua Ấn Độ.

Cầu Hữu nghị Trung Quốc-Maldive nối liền đảo Hulhule với đảo Hulhumalé. Ảnh Wires/Alamy

Trong quá khứ Maldives là khu vực chịu ảnh hưởng truyền thống của Ấn Độ. Nhưng dưới thời vị Tổng thống Abdulla Yameen, người lên nắm chính quyền vào năm 2013, Maldives đã quay lưng lại với Ấn Độ và xích lại gần Bắc Kinh.

Quần đảo này đã nhận được nguồn tiền tài trợ của Trung Quốc để phát triển các đảo san hô. Cây cầu hữu nghị Trung Quốc-Maldives hoàn thành năm 2018 là dự án biểu tượng cho sự bùng nổ các dự án cơ sở hạ tầng của Trung Quốc tại Maldives.

Nhưng Tổng thống Abdulla Yameen đã gặp thất bại bất ngờ trong cuộc bầu cử vào cuối năm 2018. Điều này đã tạo điều kiện cho Ấn Độ hàn gắn lại quan hệ với đồng minh truyền thống, trong khi quốc đảo này vẫn nợ Trung Quốc khoảng 1,5 tỷ đến 3 tỷ USD. 

 Ấn Độ cũng thúc đẩy các dự án cơ sở hạ tầng và các cây cầu kiểu "cầu hữu nghị" với Maldives cũng chính thức ra đời.

Ấn Độ vào tháng 8 vừa qua đã công bố gói tài chính trị giá 500 triệu USD cho dự án xây dựng cây cầu của nước này cho Maldives.

Được quảng cáo là 'dự án cơ sở hạ tầng dân sự lớn nhất' được xây dựng ở Maldives, cây cầu và đường trên cao có chiều dài tới 6,7 km sẽ nối thủ đô Malé với 3 hòn đảo ở gần đó, và làm lu mờ cây cầu hữu nghị Trung Quốc-Maldives, cả về chiều dài lẫn trị giá xây dựng.

Cuộc chạy đua vào việc đầu tư cho các dự án cơ sở hạ tầng chỉ là một minh chứng cho thấy sự leo thang về cạnh tranh địa chính trị đang gia tăng giữa Ấn Độ và Trung Quốc ở Maldives.

Maldives từng "lạc lối" và quay về hợp tác với Ấn Độ?

Manoj Joshi, thành viên xuất sắc tại Quỹ Nghiên cứu Người quan sát, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại New Delhi phân tích rằng, Ấn Độ đang cố gắng giành lại ảnh hưởng ở Maldives bởi khu vực này quá quan trọng với New Delhi.

"Maldives quá quan trọng đối với chúng tôi, đơn giản bởi đảo quốc này nằm gần bờ biển phía tây của Ấn Độ. Không có gì Ấn Độ có thể làm ở Maldives để ảnh hưởng đến an ninh của Trung Quốc, nhưng có rất nhiều điều mà Trung Quốc có thể làm ở Maldives để ảnh hưởng đến an ninh của Ấn Độ" - ông Joshi nhận định.

Nhưng thực tế không chỉ Ấn Độ cần Maldives, Malé cũng rất cần củng cố quan hệ với New Delhi.

Maldives có gần 1.200 hòn đảo san hô thấp, trải rộng trên một vùng biển quan trọng chiến lược và các tuyến vận tải biển ở Ấn Độ Dương. Theo một số ước tính, một nửa thương mại bên ngoài và 80% năng lượng nhập khẩu của Ấn Độ vận chuyển qua các tuyến đường biển gần Maldives. Nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc từ Trung Đông và châu Phi - tính đến năm ngoái chiếm 62% tổng kim ngạch nhập khẩu - cũng đi theo các tuyến đường này.

Với sự gần gũi về địa lý và mối quan hệ lịch sử và kinh tế mạnh mẽ, Ấn Độ là đồng minh thân cận nhất của Maldives trong nhiều thập kỷ. Đây là một trong những quốc gia đầu tiên công nhận Malé sau khi nó giành được độc lập từ tay Anh vào năm 1965.

Ấn Độ cũng giúp Maldives ngăn chặn âm mưu đảo chính chống lại nhà độc tài Maumoon Abdul Gayoom vào năm 1988, cử lính dù đến giải cứu Gayoom và lập lại trật tự. Và vào năm 2004, Ấn Độ đã điều động ba tàu hải quân để mang hàng viện trợ đến Maldives sau trận sóng thần ở Ấn Độ Dương.

Sự thay đổi của chính quyền ở Maldives do Tổng thống Abdulla Yameen - một người anh cùng cha khác mẹ của ông Gayoom - lên nắm quyền vào năm 2013 đã khiến đảo quốc này xoay trục. Ông đã đẩy Malé rời khỏi New Delhi và hướng tới Bắc Kinh, thu hút đầu tư của Trung Quốc theo Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường (BRI) - một chương trình cơ sở hạ tầng toàn cầu trị giá hàng nghìn tỷ USD được công bố ngay trước khi ông Yameen nhậm chức.

Trước cuối năm 2011, Bắc Kinh thậm chí còn không có đại sứ quán ở Malé. Nhưng nhờ BRI, Maldives đã nổi lên như một "mắt xích quan trọng" trong Con đường tơ lụa trên biển - một tuyến đường biển cổ đại nối Trung Quốc với châu Âu và châu Phi.

Năm 2014, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã có chuyến thăm đầu tiên của một nguyên thủ Trung Quốc tới đảo quốc này, mở đường cho một loạt dự án đầu tư của Trung Quốc sẽ động thổ trong những năm tiếp theo, bao gồm cả việc mở rộng sân bay quốc tế trị giá 800 triệu USD.

Vào năm 2016, một dự án nhà ở công cộng gồm 7.000 căn hộ trên hòn đảo Hulhumalé đã được bắt đầu gần Malé, và cả cây cầu hữu nghị Trung Quốc-Maldives  nối liền đảo Hulhule với đảo Hulhumalé.   

Cầu hữu nghị Trung Quốc-Maldives là dự án biểu tượng cho sự bùng nổ các dự án cơ sở hạ tầng của Trung Quốc tại Maldives. Ảnh Xinhua

Hoàn thành vào năm 2018, cây cầu được Tổng thống Yameen ca ngợi là "cột mốc" trong quan hệ song phương của hai nước. Cây cầu này đã từng là tham vọng của ông Maumoon Abdul Gayoom vào năm 2008, nhằm kéo dài sự trị vì của mình suốt 3 thập kỷ. Nhưng ông Gayoom không thể xây dựng cây cầu, thua cuộc bầu cử năm 2008 vào tay Mohamed Nasheed, một nhà hoạt động chính trị đã phải ngồi tù thời gian dài. Chính phủ của ông Nasheed bắt đầu xây dựng ý tưởng về cây cầu vào năm 2011 song kế hoạch cũng thất bại.

Cây cầu cuối cùng được xây dựng dưới thời Tổng thống Yameen, bằng tiền, công nhân và bí quyết kỹ thuật của Trung Quốc. Nó tiêu tốn 200 triệu USD, trong đó Trung Quốc cung cấp 116 triệu USD viện trợ không hoàn lại và 72 triệu USD cho vay và phần còn lại do chính phủ Maldives trả.

Song các dự án cơ sở hạ tầng của Trung Quốc đã để lại một núi nợ.

Sau khi Tổng thống đương nhiệm Ibrahim Mohamed Solih nhậm chức vào tháng 11/2018, chính phủ của ông đã gặp khó khăn trong việc tìm hiểu xem Maldives nợ Trung Quốc bao nhiêu. Thống đốc Ngân hàng trung ương Maldives tin rằng chính phủ quốc đảo này nợ Bắc Kinh 600 triệu USD, nhưng cũng có 900 triệu USD khoản vay được cấp cho các công ty Maldives dưới sự bảo lãnh của chính phủ. Điều này có nghĩa là chính phủ Maldives sẽ có nghĩa vụ phải trả lại số tiền vay nói trên nếu những người đi vay không trả được nợ.

Chính quyền đương nhiệm đã kết án cựu Tổng thống Yameen 5 năm tù vào tháng 11 năm ngoái vì tội rửa tiền. Ông bị cáo buộc ký các hợp đồng đầu tư của Trung Quốc với giá tăng cao. Một cuộc điều tra về các giao dịch với cáo buộc tham nhũng hiện đang được tiến hành.

Cựu Tổng thống Nasheed, hiện là lãnh đạo Đảng Dân chủ Maldives cầm quyền của Solih, cho biết khoản nợ Trung Quốc của nước này có thể lên tới 3 tỷ USD - tức hơn một nửa GDP của cả nước.

Đến nay, khi đại dịch COVID-19 hoành hành trên toàn cầu, những khoản nợ đó càng khiến nền kinh tế bé nhỏ của Maldives thêm căng thẳng.

Ngân hàng Thế giới dự đoán Maldives sẽ là quốc gia Nam Á bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi đại dịch, với mức giảm GDP dự kiến ​​19,5% trong năm nay. Vào tháng 4 vừa rồi, Quỹ Tiền tệ Quốc tế cho biết Maldives có "nguy cơ cao" về nợ nần, với việc chỉ Trung Quốc đã chiếm 53% tổng nợ nước ngoài của quốc đảo này.

Các quan chức Maldives đã cố gắng đàm phán lại các khoản nợ với Trung Quốc. Vào tháng 9, Đại sứ Trung Quốc tại Maldives Zhang Lizhong cho biết trên Twitter rằng Bắc Kinh đã đình chỉ các khoản vay song phương có chủ quyền cho Maldives theo sáng kiến ​​đình chỉ dịch vụ nợ của G20.

Nhưng việc đình chỉ không áp dụng đối với khoản nợ hàng trăm triệu USD do các công ty Maldives nắm giữ dưới sự bảo lãnh có chủ quyền.

Theo ông Nasheed, Maldives cần trả 83 triệu USD cho Trung Quốc vào cuối năm nay và 320 triệu USD khác vào năm 2021. Ông cho biết 53% nguồn thu của chính phủ Maldives trong năm tới sẽ được dùng để trả nợ - trong đó có đến hơn 80% sẽ trả cho Trung Quốc.

Dưới thời chính phủ mới, Maldives ngày càng chú ý đến Ấn Độ, trong khi đó Delhi cũng mong muốn cải thiện các mối quan hệ song phương.

Theo Bộ Ngoại giao Ấn Độ, tổng hỗ trợ tài chính mà Delhi cam kết dành cho Maldives đã vượt qua 2 tỷ USD kể từ khi Solih lên nắm quyền.

Một tháng sau nhiệm kỳ của Solih, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã công bố hỗ trợ tài chính 1,4 tỷ USD cho Maldives trong bối cảnh lo ngại về các khoản nợ Trung Quốc tăng vọt. Và vào tháng 8 năm nay, Ấn Độ đã công bố gói 500 triệu USD để tài trợ cho Dự án Kết nối Malé Lớn, nối Malé với các đảo Vilingili, Gulhifalhu và Thilafushi thông qua một loạt các cây cầu và đường trên cao.

Gói này bao gồm khoản tài trợ 100 triệu USD và khoản vay ưu đãi 400 triệu USD. Theo Ngân hàng Exim của Ấn Độ, gói cho vay ưu đãi này được cấp cho Maldives với lãi suất thấp 1,75%, thời hạn tín dụng là 20 năm. Ngoài ra, Ấn Độ cam kết hỗ trợ ngân sách 250 triệu USD cho Maldives để thúc đẩy nền kinh tế bị tấn công bởi virus corona.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi bắt tay Tổng thống Maldives Ibrahim Mohamed Solih tại New Delhi vào tháng 12/2018. Ảnh: Getty Images

Ông Nasheed mô tả gói tài chính này là "hỗ trợ phát triển chi phí siêu thấp", mà theo ông là "chính xác những gì (mà) Maldives cần".

David Brewster, nhà nghiên cứu cấp cao tại Đại học An ninh Quốc gia thuộc Đại học Quốc gia Úc bình luận rằng, việc hỗ trợ tài chính cho Maldives của Ấn Độ dường như là chưa từng có. Nó cho thấy tham vọng cải thiện quan hệ của New Delhi với Maldives, cho thấy rằng Ấn Độ cần chi bất cứ thứ gì cần thiết để đảm bảo vị thế của mình ở đó.