Trung Quốc cắt giảm mạnh cho vay ra nước ngoài

Một nghiên cứu mới chỉ ra rằng Trung Quốc đã cắt giảm mạnh chương trình cho vay ra nước ngoài của hai ngân hàng chính sách lớn nhất của họ, sau gần một thập kỷ tăng trưởng đầy tham vọng, ở mức đỉnh điểm sánh ngang với Ngân hàng Thế giới.

Theo FT, cho vay của Ngân hàng Phát triển Trung Quốc và Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc đã giảm từ mức 75 tỷ USD vào năm 2016 xuống chỉ còn 4 tỷ USD vào năm ngoái, theo dữ liệu của các nhà nghiên cứu tại Đại học Boston.

Việc cắt giảm này diễn ra khi Bắc Kinh xem xét lại sáng kiến ​​Vành đai và Con đường (BRI), sáng kiến nhằm tài trợ và xây dựng đường bộ, đường sắt, cảng và các cơ sở hạ tầng khác ở hầu hết các nước đang phát triển.

BRI vướng phải sự chỉ trích ngày càng tăng  trên toàn thế giới về nhiều khía cạnh, bao gồm việc cho các nước thu nhập thấp vay với lãi suất cao, thiếu minh bạch, đánh giá tác động xã hội và môi trường đối với các dự án được tài trợ.

Kevin Gallagher, giám đốc Trung tâm Chính sách Phát triển Toàn cầu của Đại học Boston, nơi tổng hợp dữ liệu, cho biết cuộc chiến thương mại của Trung Quốc với Mỹ cũng là một nhân tố dẫn đến sự thay đổi mạnh mẽ.

Ông nói: “Năm 2018 và 20 19 có quá nhiều bất ổn do cuộc chiến thương mại với Mỹ, Trung Quốc có thể muốn giữ tài sản bằng đô la ở trong nước".

Theo một báo cáo gần đây của Viện Phát triển Nước ngoài (ODI), một cơ quan nghiên cứu Trung Quốc, Bắc Kinh hiện đang nhận ra rằng cách tiếp cận cho vay của họ là không bền vững .

"Trong mô hình cũ, lợi ích của các công ty Trung Quốc và giới tinh hoa địa phương được ưu tiên hơn lợi ích của nước đi vay, vốn chịu rủi ro lớn nếu dự án thất bại và tình hình trở nên không bền vững hơn nữa khả năng trả nợ và xử lý rủi ro của các nước tiếp nhận bị suy giảm”, báo cáo của ODI cho biết.

Trung Quốc có ba ngân hàng chính sách thúc đẩy đầu tư cơ sở hạ tầng trong và ngoài nước: hai ngân hàng nằm trong khảo sát của Đại học Boston, gồm Ngân hàng Phát triển Trung Quốc (CDB), Ngân hàng Xuất Nhập khẩu Trung Quốc (EIBC) và Ngân hàng Phát triển Nông nghiệp. Họ có thể cho vay ở nước ngoài với các điều khoản ưu đãi nhưng thường cho vay ở mức gần với lãi suất thương mại.

Theo số liệu tổng hợp của Đại học Boston, CDB và EIBC cho vay tổng số 462 tỷ USD từ năm 2018-2019, gần bằng mức 467 tỷ USD mà Ngân hàng Thế giới cho các nước thu nhập thấp và trung bình vay trong cùng thời gian.

Nhưng các tiêu chuẩn quản trị yếu khiến các dự án BRI gặp nhiều bê bối và bị các nước vay kêu ca.

Một ví dụ là trường hợp của Pakistan, một trong những nước vay theo BRI nhiều nhất. Pakistan cáo buộc các công ty Trung Quốc thổi chi phí dự án lên hàng tỷ đô la nên muốn đàm phán lại các điều khoản trả nợ. Islambamabad cáo buộc các công ty Trung Quốc và đối tác địa phương gian lận và thổi giá. Nhiều dự án lớn ở Malaysia liên quan đến BRI cũng gây tranh cãi.

Yu Jie, một nhà nghiên cứu cấp cao về Trung Quốc tại Chatham House, một tổ chức nghiên cứu ở Anh, nói rằng các doanh nghiệp và ngân hàng nhà nước của Trung Quốc đang chuyển nguồn lực về trong nước thay vì các dự án ở nước ngoài. Các chính sách kinh tế của Bắc Kinh gần đây thay đổi, từ chú trọng tăng trưởng xuất khẩu sang đầu tư và tiêu dùng trong nước.

“Trước đây, họ thiên về sử dụng nguồn lực tài chính để mở rộng ảnh hưởng chính trị của Trung Quốc. Giờ họ chú trọng hơn đến lợi ích thương mại”, bà Yu nói.

Nhà nghiên cứu này nói rằng Trung Quốc đang đối mặt với “tổn thất danh tiếng rất lớn” từ BRI. “Bản chất của dự án khiến thế giới cảm thấy báo động và chính phủ Trung Quốc không đưa ra được một kế hoạch minh bạch và giải thích ngoại giao nợ”, bà Yu nói.

Bà cho biết dư luận Trung Quốc cũng không ủng hộ hoạt động cho vay ở nước ngoài, trong giới làm luật cũng như dư luận trong nước cho rằng Trung Quốc cần đầu tư hơn vào các dịch vụ y tế, sau khi hệ thống này bộc lộ nhiều yếu kém trong đại dịch Covid-19.

Tiền cho vay của Trung Quốc chỉ tập trung vào một nhóm quốc gia, với 10 nước chiếm đến 60% tổng tiền cho vay của Trung Quốc ra bên ngoài, theo phân tích của Đại học Boston. Venezuela là nước vay nhiều nhất, chiếm hơn 12,5%, sau đó là Pakistan, Nga và Angola.

Các dự án được cho vay chủ yếu thuộc lĩnh vực vận tải và hạ tầng, khai mỏ và dầu, sản xuất và truyền tải điện.