Ông lớn ngành thép một thời lên phương án gỡ khó cổ phiếu POM

Pomina rơi vào cảnh mất thanh khoản

Trong văn bản gửi Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội để giải trình nguyên nhân và phương án khắc phục việc cổ phiếu POM bị đưa vào diện hạn chế giao dịch trên UPCoM, Công ty cổ phần Thép Pomina (mã POM – UPCoM) cho biết nguyên nhân chậm nộp báo cáo tài chính kiểm toán trong hai năm liên tiếp (2023–2024) xuất phát từ tình trạng âm vốn lưu động kéo dài.

Công ty lý giải, trong năm 2021, đại dịch Covid-19 bùng phát đúng thời điểm Pomina đang xây dựng dự án Lò cao thuộc Nhà máy luyện phôi thép tại Bà Rịa – Vũng Tàu khiến tiến độ bị kéo dài, làm tăng chi phí đầu tư ngoài dự tính.

Bước sang năm 2022, khi nền kinh tế chưa phục hồi thì thế giới lại đối mặt với bất ổn địa chính trị do xung đột Nga - Ukraine. Toàn nền kinh tế Việt Nam rơi vào khủng hoảng, giá nguyên vật liệu đầu vào phục vụ sản xuất tăng cao trong khi giá phôi thép, thép thành phẩm giảm, ngành bất động sản đóng băng. Đây cũng là tình hình khó khăn chung của các ngành kinh tế tại Việt Nam và cả thế giới, đặc biệt những ngành liên quan đến bất động sản vào thời điểm này. 

Ngoài ra, nguồn huy động vốn bị siết chặt, lãi suất vay tăng mạnh cũng như tình hình lạm phát khiến các chi phí sản xuất đầu chặt tiền tệ để kìm chế lạm phát đã khiến cho Pomina vừa phải cắt giảm sản lượng sản xuất, vừa bù lỗ mọi lợi nhuận dẫn đến lỗ vốn lưu động bị âm (nợ ngắn hạn lớn hơn tài sản lưu động).

Ngoài các điểm đề cập trên, theo dự toán tổng chi phí đầu tư dự án lò cao là 2.833 tỷ, trên thực tế tổng chi phí đầu tư đã tăng lên mức 5.880 tỷ bởi cần bổ sung một số hạng mục cần thiết nhằm mở rộng khai thác lợi thế (đây cũng là kết quả báo cáo tổng chi phí đầu tư của công ty TNHH Kiểm Toán AFC Việt Nam). Việc siết chặt tín dụng buộc Pomina cần sử dụng vốn ngắn hạn bổ sung vốn dài hạn để hoàn thiện dự án, điều này đã đưa Pomina rơi vào tình trạng vốn lưu động bị âm, đồng nghĩa Pomina không có khả năng đảm bảo trả nợ đúng hạn cho các tổ chức tín dụng đưa đến ngân hàng ngưng cấp tín dụng. 

Đây cũng là nguyên nhân chính đưa Pomina rơi vào tình trạng mất thanh khoản, không có vốn hoạt động và buộc Pomina phải ngừng sản xuất vào tháng 9/2022.

Những nỗ lực trong việc tái cấu trúc

Trước áp lực tài chính kéo dài, Công ty CP Thép Pomina cho biết đã phải tiến hành sắp xếp lại hoạt động sản xuất – kinh doanh tại các công ty con và chi nhánh trực thuộc, đồng thời triển khai tái cấu trúc toàn diện nhằm phục hồi tài chính và ổn định hệ thống.

Cụ thể, tại thời điểm tháng 07/2023 Pomina đã tổ chức đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) thường niên và đã được thông qua nội dung hạn mức cho phát hành cổ phiếu riêng lẻ 701,7 tỷ đồng từ tháng 08/2023 đến 31/12/2024 và thông qua tỷ lệ sở hữu nhà đầu tư nước ngoài dưới 65%. 

Ngay sau khi ĐHĐCĐ thông qua thì Pomina đã ký hợp đồng tư vấn vào ngày 11/10/2023 với Công ty CP Chứng khoán Ngân hàng Công Thương Việt Nam - Chi nhánh Tp.HCM tư vấn xây dựng phương án phát hành hơn 70 triệu cổ phiếu, chào bán cổ phiếu riêng lẻ cho nhà đầu tư chiến lược.

Song song với kế hoạch tổ chức ĐHĐCĐ nhằm thông qua tỷ lệ sở hữu nước ngoài, Pomina đã tiến hành thương thảo với đối tác Nansei. Đây là đối tác đã hợp tác với Pomina trên 10 năm trong ngành thép. Tháng 09/2023 Ban lãnh đạo cấp cao giữa 2 bên đã thảo luận và đi đến thống nhất ký biên bản ghi nhớ hợp tác, với mong muốn đi đến thỏa thuận đầu tư nước ngoài ngay trong buổi ĐHĐCĐ. Nội dung biên bản ghi nhớ được thể hiện Pomina sẽ chuyển nhượng 51% cổ phần cho Nansei Co., Ltd với tổng giá trị 58,9 triệu USD.

Tuy nhiên, việc chuyển nhượng cổ phiếu cho nhà đầu tư nước ngoài đã bị vướng bởi tỷ lệ chuyển nhượng của doanh nghiệp nước ngoài bị giới hạn ở mức 50% theo quy định của UBCKNN. Quy định này đã không thể đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư nước ngoài như thỏa thuận ban đầu với Pomina theo tỷ lệ chuyển nhượng 51% cổ phiếu, buộc Pomina phải xoay qua tìm cơ hội hợp tác khác với các nhà đầu tư trong nước và các quỹ đầu tư.

Sau khi thương vụ với Nansei bất thành, Pomina cho biết đã bắt tay Công ty Thaco Industries. Cụ thể, Pomina đã tổ chức Đại Hội Đồng Cổ Đông (ĐHĐCĐ) bất thường vào tháng 03/2024 để xin cổ đông thông qua cho phép Pomina được chuyển nhượng một phần tài sản hợp tác với nhà đầu tư thông qua pháp nhân mới, vì đây là điều kiện tiên quyết của nhà đầu tư mà Pomina cần phải được ĐHĐCĐ chấp thuận.

Tuy nhiên, Pomina cho biết đối tác Thaco là nhà đầu tư chuyên nghiệp nhưng chưa am hiểu nhiều sâu về ngành công nghiệp luyện thép. Vì vậy, trước khi ký thỏa thuận hợp tác đầu tư, Thaco muốn nắm rõ được quy trình vận hành nhà máy, đặc biệt là lò cao.

Mặt khác, Thaco ngoài việc sản xuất và cung ứng thiết phục vụ ngành xây dựng còn mong muốn sản xuất các chủng loại thép đặc biệt phục vụ cho ngành công nghiệp sản xuất ô tô. Đấy là yêu cầu cần cho thời gian đồng nghĩa là tiến hợp tác sẽ bị kéo dài. Sau đó, với nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan nên hai bên đã không thể tiếp tục triển khai.

Cho đến tháng 06/2024, Pomina đã ký biên bản ghi nhớ với Tổng công ty Thép Việt Nam (VNSteel, mã TVN) về việc thành lập CTCP Pomina Phú Mỹ. Theo phương án thành lập, CTCP Pomina Phú Mỹ sẽ có vốn điều lệ từ 2.700 - 2.800 tỷ đồng, chiếm khoảng 40% tổng nguồn vốn, trong khi vốn vay ngân hàng dự kiến 4.000 tỷ đồng, tương đương 60%.

Về cơ cấu sở hữu vốn điều lệ, Pomina nắm 35% tương đương 900 – 1.000 tỷ đồng, còn VNSteel nắm 65% tương đương 1.800 – 1.900 tỷ đồng. Hình thức góp vốn được xác định, trong đó Pomina sẽ góp toàn bộ đất đai, nhà xưởng, dây chuyền thiết bị của hai nhà máy Pomina 1 và Pomina 3. Còn VNSteel góp vốn bằng tiền mặt.

Hiện hai bên đang tiếp tục đàm phán chi tiết và dự kiến sẽ hoàn tất dự kiến  trong quý I/2026.

Về phương án khắc phục của Pomina, Pomina cho biết công ty đang tích cực đẩy nhanh tiến độ làm việc với nhà đầu tư sớm ký hợp đồng hợp tác đầu tư để cung cấp cho công ty kiểm toán bằng chứng chắc chắn về việc khắc phục tình trạng âm vốn lưu động để xem xét đánh giá khả năng giả định hoạt động liên tục.

Dự kiến đến Quý 2 năm 2026, công ty sẽ cung cấp cho công ty kiểm toán để khẩn trương hoàn thiện báo cáo tài chính kiểm toán năm 2023 – 2024 và 2025. Đồng thời công ty sẽ tổ chức ĐHĐCĐ thường niên trễ nhất vào quý 2 năm 2026.

Pomina thu hẹp lỗ, doanh thu cải thiện

Về tình hình kinh doanh, theo Báo cáo tài chính hợp nhất quý I/2025, Pomina ghi nhận kết quả kinh doanh có dấu hiệu tích cực hơn so với cùng kỳ năm trước.

Theo báo cáo, doanh thu thuần của Pomina trong quý I/2025 đạt 1.029 tỷ đồng, tăng 118,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Công ty không còn kinh doanh dưới giá vốn, ghi nhận lợi nhuận gộp 59,7 tỷ đồng, cải thiện đáng kể so với mức âm 6,5 tỷ đồng cùng kỳ.

Tuy nhiên, chi phí tài chính trong kỳ vẫn rất lớn, lên tới 176 tỷ đồng – cao gấp gần 3 lần lợi nhuận gộp. Sau khi trừ các chi phí, Pomina ghi nhận lỗ ròng 159,3 tỷ đồng trong quý I, dù mức lỗ đã thu hẹp so với khoản lỗ 224,9 tỷ đồng cùng kỳ 2024.

Tính đến ngày 31/3/2025, lỗ lũy kế của Pomina đã lên tới 2.697 tỷ đồng, tương đương 96,4% vốn điều lệ hiện tại là 2.796 tỷ đồng. Cũng tại thời điểm cuối quý I, tổng tài sản của Pomina đạt khoảng 10.200 tỷ đồng. Tổng nợ phải trả tính đến quý I/2025 là 10.034 tỷ đồng.

Từng là “ông vua ngành thép” giai đoạn 2000–2010, Pomina hiện không còn trong top 5 doanh nghiệp thép lớn nhất, song doanh nghiệp này đang nỗ lực tái cấu trúc để lấy lại vị thế trên thị trường.