Quỹ đất 20% làm NOXH: Bị hoán đổi, nộp tiền thay

Kiểm toán Nhà nước vừa ban hành báo cáo tổng hợp kết quả kiểm toán năm 2020, trong đó chỉ ra hàng loạt sai sót liên quan đến chương trình nhà ở xã hội (NOXH) tại TP Hà Nội; quận 9, 12, Bình Tân (TP.HCM).

Theo quy định, dự án bất động sản phải dành quỹ đất 20% phát triển NOXH. Thế nhưng, theo Kiểm toán Nhà nước, một số dự án tại TP.HCM được hoán đổi 20% diện tích đất để phát triển NOXH bằng một khu đất khác không có trong quy định.

Báo cáo của Kiểm toán Nhà nước đã chỉ rõ một số dự án này, đó là dự án Khu dân cư và Công viên Phước Thiện; dự án Khu dân cư Hoàng Nam, phường An Lạc, quận Bình Tân.

KTNN cũng chỉ ra một số tồn tại bất cập về cơ chế, chính sách, trong đó có việc cho phép nộp bằng tiền thay cho việc bắt buộc dành 20% diện tích nhà đất để phát triển NOXH đối với các dự án có quy mô sử dụng đất dưới 10ha.

"Việc cho phép nộp bằng tiền thay cho việc bắt buộc dành quỹ đất 20% phát triển NOXH đối với các dự án có quy mô sử dụng đất dưới 10ha là không phù hợp với quy định của khoản 2 Điều 16 Luật Nhà ở năm 2014 và khoản 1 Điều 118 Luật Đất đai năm 2013", Kiểm toán Nhà nước nhận xét.

Đó là chưa nói tới việc Hà Nội và TP.HCM còn chưa có hướng dẫn, quản lý, đôn đốc các chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ nộp số tiền tương đương với giá trị quỹ đất 20% vào ngân sách địa phương để đầu tư xây dựng NOXH.

Bởi quy định nêu trên, nhiều chủ đầu tư đã lựa chọn hình thức nộp tiền khiến quỹ đất phát triển NOXH thực tế đang bị thu hẹp. Số tiền doanh nghiệp nộp vào ngân sách nhà nước đó không được bố trí cho quỹ phát triển nhà ở địa phương.

Nghị định 49/2021/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 1/4/2021 để thay thế cho Nghị định 100/2015 đã khắc phục bất cập nêu trên, nhằm tránh tình trạng chủ đầu tư "lách luật" để "né" việc dành quỹ đất 20% tại dự án cho phát triển NOXH.

Nghị định 49 được ban hành quy định rất cụ thể về quỹ đất để phát triển NOXH đối với các dự án đầu tư xây dựng nhà ở thương mại, khu đô thị.

Theo đó, trường hợp dự án đầu tư xây dựng nhà ở thương mại, khu đô thị có quy mô sử dụng đất từ 2 ha trở lên tại các đô thị loại đặc biệt và loại I hoặc từ 5ha trở lên tại các đô thị loại II và loại III phải dành 20% tổng diện tích đất ở trong các đồ án quy hoạch chi tiết được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, đã đầu tư xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật dành để xây dựng NOXH.

Trường hợp dự án đầu tư xây dựng nhà ở thương mại, khu đô thị có quy mô sử dụng đất nhỏ hơn 2ha tại các đô thị loại đặc biệt và loại I hoặc nhỏ hơn 5ha tại các đô thị loại II và loại III, chủ đầu tư không phải dành quỹ đất 20%, nhưng có nghĩa vụ nộp tiền sử dụng đất cho toàn bộ diện tích đất của dự án theo quy định của pháp luật về đất đai.

Đối với trường hợp thuộc diện phải bố trí quỹ đất 20% để xây dựng NOXH theo quy định, nhưng do có sự thay đổi quy hoạch chung, quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết của địa phương dẫn đến việc bố trí quỹ đất 20% không còn phù hợp thì UBND cấp tỉnh phải báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, chấp thuận.

Trường hợp được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm xác định rõ vị trí, diện tích đất bố trí thay thế tại địa điểm khác trên phạm vi địa bàn; điều chỉnh quy hoạch đối với quỹ đất 20% dành để xây dựng NOXH tại dự án theo quy định của pháp luật quy hoạch, pháp luật đất đai và pháp luật có liên quan (nếu có); thực hiện việc giao đất, xác định giá trị tiền sử dụng đất phải nộp đối với quỹ đất 20% tại dự án theo đúng quy định của pháp luật về đất đai và pháp luật có liên quan; số tiền thu được phải bổ sung vào ngân sách địa phương dành để đầu tư xây dựng NOXH trên phạm vi địa bàn.

Theo Bộ Xây dựng, nguồn cung nhà ở giá rẻ, nhà ở xã hội hiện nay vẫn thiếu so với nhu cầu thực tế.

Trong quý II/2021, theo số liệu tổng hợp từ 55/63 địa phương có báo cáo, chỉ có 3 dự án nhà ở xã hội với 1.766 căn được cấp phép mới tại Đà Nẵng, Thanh Hóa và Lạng Sơn; 94 dự án với 123.085 căn đang triển khai, tập trung chủ yếu tại Bình Dương, Đồng Nai, Hà Nội và Thanh Hóa; có 02 dự án với 264 căn hoàn thành tại Phú Thọ và Long An; 05 dự án với 1.855 căn hộ tại Hòa Bình, Lạng Sơn, Bắc Ninh, Hưng Yên và An Giang được các Sở Xây dựng có văn bản thông báo đủ điều kiện bán nhà ở hình thành trong tương lai.