Tỉ lệ hoa hồng trong bán hàng đa cấp: Cơ sở nào?

Bộ Công thương đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 40/2018/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp.

Dự thảo nghị định đã làm rõ, bổ sung nhiều quy định mới nhằm tạo hành lang pháp lý nâng cao tính minh bạch trong hoạt động của doanh nghiệp bán hàng đa cấp, qua việc điều chỉnh cơ chế bảo trợ quốc tế, ngăn ngừa các hoạt động trái phép, thu lợi bất chính từ thị trường Việt Nam.

Đáng lưu ý, về tỉ lệ hoa hồng, dự thảo bổ sung quy định về tỉ lệ hoa hồng tối thiểu từ kết quả bán hàng trên tổng lợi ích kinh tế mà người tham gia được hưởng.

Cụ thể, tại khoản 2 điều 43 dự thảo nghị định có quy định: Kế hoạch trả thưởng phải đảm bảo tổng hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác chi trả cho người tham gia trên cơ sở kết quả bán hàng của người đó tối thiểu bằng 20% tổng số hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác mà doanh nghiệp chi trả cho người tham gia trong một năm.

Hoan nghênh việc cơ quan quản lý nhà nước sửa đổi, hoàn thiện quy định pháp luật nhằm quản lý tốt hơn hoạt động bán hàng đa cấp, thanh lọc những doanh nghiệp vi phạm pháp luật hoặc hoạt động yếu kém, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính) cũng bày tỏ băn khoăn về quy định mới liên quan đến tỉ lệ hoa hồng.

Theo đó, ông đề nghị cần làm rõ cơ sở thực tiễn của việc quy định tỉ lệ hoa hồng tối thiểu từ kết quả bán hàng; cơ sở thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế của tỉ lệ 20%.

"Tại sao không phải là 10%, 30%... mà lại là 20%? Đưa ra con số này cơ quan soạn thảo cũng cần làm rõ cơ sở của nó, tính toán cụ thể như thế nào", ông Thịnh nói. 

Vị chuyên gia cũng lưu ý, tại khoản 2 điều 48 Nghị định 40/2018/NĐ-CP có quy định: Tổng trị giá hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác, bao gồm cả lợi ích được hưởng theo chương trình khuyến mại, trả cho người tham gia bán hàng đa cấp trong một năm quy đổi thành tiền không được vượt quá 40% doanh thu bán hàng đa cấp trong năm đó của doanh nghiệp bán hàng đa cấp. (Tổng trị giá hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác không bao gồm khoản chênh lệnh giữa mức giá bán lẻ mà doanh nghiệp thông báo và mức giá mà doanh nghiệp bán cho người tham gia bán hàng đa cấp).

Vì vậy, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh đề nghị cần làm rõ mối quan hệ giữa quy định về tỉ lệ hoa hồng từ kết quả bán hàng tối thiểu 20% và quy định về tổng giá trị lợi ích kinh tế trong một năm không quá 40% doanh thu bán hàng.

Theo vị chuyên gia, quy định mới bổ sung về tỉ lệ hoa hồng bán hàng trong dự thảo nghị định sẽ giúp khuyến khích các doanh nghiệp thúc đẩy hoạt động bán hàng của người tham gia, để họ không chăm chăm xây dựng mạng lưới đa cấp.

Với quy định này, người tham gia mạng lưới đa cấp bán được càng nhiều hàng thì mức hoa hồng càng lớn và dẫu người đó có lôi kéo bao nhiêu người đi chăng nữa thì mức hoa hồng mà người này được hưởng cũng chỉ phụ thuộc vào số lượng sản phẩm mà người đó bán được.

Ông Thịnh đồng tình với thực tế mà Bộ Công thương đã chỉ ra trong tờ trình dự thảo, đó là hiện nay nhiều doanh nghiệp đa cấp không chú trọng bán hàng mà tập trung xây dựng mạng lưới người tham gia và tìm các cách khác nhau khiến người đó mua hàng, hàng hóa chủ yếu được tiêu thụ trong mạng lưới, việc mua hàng chủ yếu để đạt thành tích, cấp bậc và hưởng hoa hồng.

Ông lưu ý, để phân biệt bán hàng đa cấp thực sự với những những biến tướng của nó thì cần  thiết phải quy định về mức lãi, lợi nhuận cụ thể được trích lập cho các chủ thể tham gia hoạt động kinh doanh này.

Do đó, bên cạnh tỉ lệ hoa hồng trên doanh số cá nhân, ông đề nghị bổ sung quy định về mức lãi tối đa trên sản phẩm nhằm ngăn người bán hàng đa cấp đẩy giá sản phẩm lên quá cao.

"Phải khống chế tỉ lệ này để đảm bảo giá cả hàng hóa phải phù hợp với thị trường. Theo đó, giữa giá lấy tận gốc (xuất xưởng) với giá kinh doanh tận ngọn thì người  bán chỉ có thể bán theo giá thị trường đang bán, vượt ra khỏi khoảng này thì người bán sẽ ăn lận vào giá mua sản phẩm. Khi ấy, người mua cũng không phải mua hàng với giá cao ngất ngưởng, vượt xa so với giá thị trường", ông Thịnh chỉ rõ.

Nhìn rộng ra, ông Thịnh cho rằng cơ quan quản lý nhà nước cần sớm hoàn thiện các quy định pháp luật để quản lý hoạt động kinh doanh đa cấp nói chung, nhất là các sàn đa cấp tiền ảo ngày càng nở rộ, hoạt động công khai, bất chấp Nhà nước Việt Nam không công nhận tiền ảo là phương tiện thanh toán.  

Điểm nhận biết mô hình đa cấp lừa đảo nằm ở việc họ không tập trung vào ứng dụng sản phẩm, dịch vụ mà chỉ chú trọng lôi kéo được nhiều người tham gia nhất có thể. Càng rủ rê được nhiều người, càng có lợi nhuận cao hơn.

Ông Thịnh cảnh báo, các mô hình lừa đảo đa cấp biến tướng không chỉ ảnh hưởng đến tài sản của cá nhân nhiều người dân mà còn gây xáo trộn, làm mất an toàn trong đời sống kinh tế, xã hội. Nó cũng làm cho một lượng tiền đáng ra nếu đầu tư vào các mục tiêu khác sẽ góp phần phát triển kinh tế - xã hội, đằng này lại đi đổ vào kinh doanh đa cấp mang tính lừa đảo, khiến sức mạnh của nền kinh tế bị suy giảm.