Trung tâm logistics gọi 100% vốn ngoại: Cần bàn thêm...

Trong Danh mục quốc gia các dự án kêu gọi đầu tư nước ngoài giai đoạn 2021-2025 vừa được phê duyệt có một số dự án trung tâm logistics, như: dự án đầu tư xây dựng cầu cảng, trung tâm logistics Vũng Áng-Sơn Dương ở Khu kinh tế Vũng Áng, quy mô khoảng 100ha, kêu gọi 100% vốn đầu tư nước ngoài hoặc liên doanh, tổng mức đầu tư dự kiến là 300 triệu USD;

Cảng thủy nội địa gắn với trung tâm logistics ở trên đê Hữu Thương, khu vực cầu Xương Giang đến cầu Mỹ Độ, Bắc Giang, quy mô khoảng 38,5ha, kêu gọi 100% vốn đầu tư nước ngoài, tổng vốn đầu tư theo quy mô của nhà đầu tư.

Trung tâm logistics hạng II ở thôn 6, xã Kiến Thành, huyện Đắk R'Lấp, tỉnh Đắk Nông, quy mô 20ha, vốn đầu tư dự kiến 43 triệu USD, sử dụng 100% vốn đầu tư nước ngoài.

Là người đau đáu với tình trạng Việt Nam rất thiếu các trung tâm logistics để kết nối các phương tiện vận tải, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, thúc đẩy lưu thông, kinh doanh, GS.TS Đặng Đình Đào, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Phát triển (Đại học Kinh tế Quốc dân) rất vui mừng khi nghe thông tin này.

Trước đó, Quyết định 1012/2015/QĐ-TTg đã phê duyệt quy hoạch phát triển hệ thống trung tâm logistics trên địa bàn cả nước đến năm 2020, định hướng đến 2030, và dù cả nước có tới 370 khu công nghiệp với gần 100.000ha nhưng đến nay không có khu công nghiệp logistics nào có quy mô trên các vùng kinh tế, hành lang kinh tế. Hệ quả là làm giảm hiệu quả sản xuất kinh doanh, giảm chất lượng tăng trưởng do tăng các loại chi phí.

Việt Nam đang rất thiếu các trung tâm logistics. Ảnh minh họa

Theo GS Đào, việc đưa một số dự án trung tâm logistics vào danh mục quốc gia các dự án kêu gọi đầu tư nước ngoài trong giai đoạn 2021-2025 là sự ghi nhận về vai trò của kết nối logistics trong hạ tầng để giảm chi phí. Ông cũng đồng tình với việc kêu gọi đầu tư nước ngoài vào logistics, ưu tiên xây dựng hạ tầng kết nối mạng lưới giao thông vận tải theo hướng vận tải đa phương thức để khai thác hiệu quả hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông, thương mại hiện có; đẩy nhanh đầu tư xây dựng các trung tâm logistics hạng 1 theo tiêu chuẩn quốc tế tại các điểm giao cắt vận tải thương mại của các vùng kinh tế trọng điểm, hành lang kinh tế, nhằm kết nối các phương thức vận tải, thực hiện liên kết kinh tế, thúc đẩy sản xuất, tiêu thụ sản phẩm cho các địa phương và doanh nghiệp...

Dù vậy, việc một số dự án dự kiến kêu gọi tới 100% vốn đầu tư nước ngoài hay liên doanh, theo GS Đào, cần bàn tính thêm.

Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Phát triển cho hay, trung tâm logistics khác với khu công nghiệp. Một khu công nghiệp sản xuất có thể hoàn toàn của nhà đầu tư nước ngoài, còn đây là hình thành một "làng" logistics, làng đó xây dựng nên để nhà đầu tư tập trung vào hợp tác, làm ăn với nhau. Trung tâm ấy phải kết nối được các loại hình vận tải có lợi thế của vùng, như đường sắt, đường bộ, đường thủy, đường không...

"Thử hình dung 100% vốn đầu tư nước ngoài tập trung vào 1 tập đoàn logistics, sau khi dành đất cho họ, làm sạch để họ đầu tư, trung tâm ấy là của họ, họ làm gì trong ấy không ai biết?

Khi tôi đi làm việc ở một số địa phương, họ đều khẳng định trung tâm logistics, khu công nghiệp logistics thì  rất cần và rất tốt nhưng họ cũng bày tỏ lo ngại nhà đầu  tư ngoại vào xây nhà trong đó, đưa người của họ vào sinh sống, rất khó kiểm soát.

Ấy là chưa tính đến những lợi thế logistics, lợi thế thương mại đều do họ kiểm soát. Hàng hóa xuất khẩu được nhà đầu tư ngoại ấy ưu tiên điều tiết đến trung tâm của họ, rồi sau đó sử dụng tàu của chính họ hoặc đối tác nước ngoài chuyển đi, phía Việt Nam còn lại gì? Doanh nghiệp Việt khó chen chân được vào chuỗi cung ứng của họ, còn ngân sách cũng không thu được bao nhiêu... Đó là những khả năng cần phải tính đến", GS.TS Đặng Đình Đào chỉ rõ.

Bởi vậy, ông cho rằng, đối với việc xây dựng các trung tâm logistics, và tiếp đến là các khu công nghiệp logistics, vẫn cần Nhà nước đóng vai trò chủ yếu. Trường hợp cần thiết, như thiếu vốn, thì mời nhà đầu tư nước ngoài vào, nhưng phải là nhiều doanh nghiệp, tập đoàn logistics khác nhau, có uy tín, mỗi đơn vị phụ trách một mảng, như vận tải, depot, kho lạnh, chế biến sâu, cảng cạn, giao nhận...

"Việc kêu gọi đầu tư không khó, miễn là có chính sách ưu đãi rõ ràng, các doanh nghiệp vào làm ăn tuân thủ theo luật Việt Nam, thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước Việt Nam", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Riêng mô hình quản lý lại là câu chuyện khác. Theo GS Đào, khi xây dựng các trung tâm logistics, tiến đến là khu công nghiệp logistics, thậm chí là khu công nghiệp logistics công nghệ cao, không thể có mô hình quản lý như các khu công nghiệp hiện nay. Các khu công nghiệp hiện nay đều có ban quản lý, nhưng là Nhà nước nuôi.

Trong khi đó, khi kêu gọi các doanh nghiệp logistics nước ngoài đầu tư vào trung tâm logistics, khu công nghiệp logistics ở Việt Nam thì ban quản lý phải là một tổ chức kiểu như hiệp hội. Các doanh nghiệp đầu tư cử đại diện của mình tham gia ban quản lý, có nhiệm vụ điều hành và quản lý trung tâm, khu công nghiệp logistics, tuân thủ luật pháp Việt Nam, vận động chính quyền Trung ương và địa phương để mở đường vào khu công nghiệp, kết nối với hạ tầng khác.