Cơn sóng IPO năm 2025: Nhà đầu tư cần cẩn trọng trước khi xuống tiền

Loạt doanh nghiệp Việt lên sàn

Trong năm 2025, thị trường chứng khoán Việt Nam đang chứng kiến làn sóng doanh nghiệp chuẩn bị lên sàn mạnh mẽ nhất kể từ sau năm 2018. Từ lĩnh vực sản xuất hàng tiêu dùng, công nghệ, logistics cho đến tài chính, hàng loạt doanh nghiệp đã công bố kế hoạch IPO để huy động vốn và mở rộng hoạt động.

Cụ thể, Sở Giao dịch chứng khoán TP.HCM (HoSE) đồng ý cho 2,3 tỷ cổ phiếu của Công ty Chứng khoán Kỹ thương (Techcombank Securities) giao dịch từ ngày 21/10. Đây là thương vụ "bom tấn" niêm yết của năm nay, bởi vốn hóa tính theo giá tham chiếu phiên đầu tiên khoảng 4,2 tỷ USD, đứng đầu nhóm chứng khoán. Từ đầu năm 2025 đến nay, hàng loạt doanh nghiệp cũng đã góp mặt trên HoSE, gồm Vinpearl, ngân hàng Việt Á, bất động sản Taseco, xây dựng CDC…

Việc nhiều doanh nghiệp Việt được định giá hàng chục nghìn tỷ đồng khi lên sàn tạo làn sóng sôi động, thu hút nhà đầu tư. Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư cũng đặt ra câu hỏi làn sóng IPO này có phản ánh sức khỏe của nền kinh tế hay chỉ là cuộc đua định giá dựa trên kỳ vọng và tâm lý đầu cơ.

Thực tế cho thấy, phần lớn doanh nghiệp chọn thời điểm IPO khi thị trường chứng khoán sôi động và dòng tiền dồi dào. Điều này khiến giá cổ phiếu dễ đạt mức cao trong giai đoạn đầu, nhưng nếu doanh nghiệp không có nền tảng tài chính vững mạnh và chiến lược tăng trưởng bền vững, giá cổ phiếu sẽ nhanh chóng lao dốc. Trước đó, cũng có rất nhiều trường hợp doanh nghiệp sau khi niêm yết không thể duy trì kết quả kinh doanh như cam kết, khiến nhà đầu tư chịu thua lỗ nặng. Một số thậm chí phải hủy niêm yết chỉ sau vài năm vì không đáp ứng quy định về vốn và công bố thông tin.

Bà Lê Tâm, một nhà đầu tư chứng khoán lâu năm, cho biết, các doanh nghiệp mới lên sàn có các số liệu báo cáo tài chính rất tốt, tăng trưởng mạnh mẽ trong 1–2 năm gần đây. Tuy nhiên, những số liệu này có bền vững hay chỉ tăng trưởng trong thời gian ngắn thì nhà đầu tư cần tỉnh táo xem xét lịch sử hoạt động dài hạn, quản trị rủi ro và dòng tiền thực để đưa ra nhận định đúng đắn.

Nhà đầu tư cần cẩn trọng

Điểm đáng bàn là tâm lý đám đông đang chi phối khá mạnh tới thị trường IPO Việt Nam. Khi có tin doanh nghiệp nào đó chuẩn bị niêm yết, hàng loạt nhà đầu tư nhỏ lẻ đổ xô đăng ký mua cổ phần mà không hề đọc bản cáo bạch hay báo cáo tài chính. Việc mua bán dựa trên tin đồn và kỳ vọng ngắn hạn khiến IPO trở thành trò may rủi hơn là một kênh đầu tư có tính toán. Trong khi đó, cũng không ít doanh nghiệp lợi dụng làn sóng hứng khởi này để nâng giá trị doanh nghiệp vượt xa thực tế nhằm thu hút vốn với chi phí thấp.

Ở góc độ quản lý, cơ quan chức năng cần thận trọng trong việc cấp phép IPO, đặc biệt đối với những doanh nghiệp có lịch sử tài chính thiếu minh bạch hoặc lợi nhuận tăng đột biến bất thường trước khi nộp hồ sơ. Cần có cơ chế kiểm toán độc lập, rà soát nghiêm ngặt và buộc doanh nghiệp công bố rõ ràng rủi ro, nợ vay, tranh chấp pháp lý, cùng chiến lược sử dụng vốn sau khi huy động. Nhà đầu tư cũng cần được giáo dục tài chính tốt hơn, không nên xem IPO như một tấm vé trúng số mà phải nhìn nó như cơ hội đầu tư dài hạn gắn liền với năng lực thật của doanh nghiệp.

Theo bà L.T.D - Hội doanh nghiệp trẻ Thành phố Hà Nội, một yếu tố đáng chú ý trong làn sóng IPO năm 2025 là sự xuất hiện ngày càng nhiều của doanh nghiệp công nghệ. Họ thường có mô hình kinh doanh mới, tài sản chủ yếu là trí tuệ và dữ liệu, nên việc định giá trở nên phức tạp. Nếu cơ quan quản lý và nhà đầu tư thiếu công cụ đánh giá phù hợp, nguy cơ thổi phồng giá trị là rất cao. Việt Nam cần phát triển hệ thống định giá độc lập, có đội ngũ chuyên gia am hiểu về công nghệ, đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ. Chỉ khi định giá dựa trên giá trị thực, IPO mới trở thành kênh huy động vốn lành mạnh thay vì công cụ đầu cơ.

Bên cạnh đó, việc nâng cao chất lượng kiểm toán và giám sát thông tin trước khi niêm yết là điều không thể thiếu. Nhiều thị trường phát triển yêu cầu doanh nghiệp phải trải qua giai đoạn "quan sát" ít nhất một năm trước khi được niêm yết chính thức, nhằm đánh giá tính bền vững trong hoạt động. Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm này để tránh tình trạng doanh nghiệp tô hồng báo cáo, huy động vốn rồi rút lui nhanh chóng. Mỗi doanh nghiệp được lên sàn phải là hình mẫu về minh bạch, từ đó xây dựng niềm tin dài hạn cho nhà đầu tư.

Từ góc nhìn tổng quát, làn sóng IPO năm 2025 có thể được xem là phép thử của niềm tin thị trường. Một nền kinh tế chỉ thực sự khỏe mạnh khi vốn được huy động thông qua những doanh nghiệp minh bạch, quản trị tốt và mang lại giá trị thật. Nếu IPO bị biến thành công cụ để đánh bóng tên tuổi hoặc rút vốn nhanh, niềm tin thị trường sẽ bị tổn hại nghiêm trọng. Vì vậy, để cơn sóng IPO trở thành động lực thay vì rủi ro, Việt Nam cần một cơ chế giám sát chặt, một hệ thống nhà đầu tư tỉnh táo và một cộng đồng doanh nghiệp hiểu rằng giá trị thật mới là tấm vé bền vững nhất trên con đường hội nhập tài chính toàn cầu.

Để làn sóng IPO trở thành cú hích phát triển thay vì rủi ro, cần tạo dựng văn hóa đầu tư dài hạn. Các cơ quan truyền thông, tổ chức đào tạo tài chính và hiệp hội nghề nghiệp phải phối hợp tuyên truyền về giá trị của đầu tư bền vững. Khi nhà đầu tư hiểu rằng lợi nhuận thật đến từ doanh nghiệp làm ăn thật, thị trường chứng khoán sẽ tự động thanh lọc những doanh nghiệp yếu kém. Khi đó, IPO sẽ không chỉ là sự kiện huy động vốn mà là lời cam kết minh bạch và niềm tin chung của nền kinh tế.