Hàng nghìn tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp sử dụng sai mục đích, nhà đầu tư gặp rủi ro gì?

Thanh tra Chính phủ vừa công bố kết luận thanh tra về việc chấp hành quy định pháp luật trong hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ và sử dụng nguồn vốn huy động tại 26 tổ chức phát hành. Kết quả cho thấy bức tranh nhiều vấn đề đáng lo ngại, với sai phạm xuất hiện ở nhiều khâu từ phát hành đến sử dụng vốn.

Nhiều doanh nghiệp lớn bị "điểm tên"

Trong danh sách bị thanh tra, nhóm bất động sản chiếm tỷ trọng lớn với nhiều doanh nghiệp quen thuộc như Khang Điền, Nam Long, Hưng Thịnh Land, Hưng Thịnh Investment hay Hội An Invest. Ngoài ra, còn có các doanh nghiệp đa ngành như Gelex, Thành Thành Công - Biên Hòa, IPA cùng các công ty chứng khoán như Rồng Việt và Tiên Phong.

Ở lĩnh vực năng lượng và xây dựng có PC1, Xây dựng và Năng lượng VCP, Năng lượng Bắc Phương. Nhóm thương mại – dịch vụ ghi nhận các doanh nghiệp như Xuất nhập khẩu Vật tư Nông nghiệp III, Thế giới Xanh, Thành Thành Công, TNH Hospitality…

Một trong những sai phạm phổ biến là việc doanh nghiệp phát hành trái phiếu khi chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định. Các đơn vị như Xuất nhập khẩu Vật tư Nông nghiệp III, Thế giới Xanh, Thành Thành Công, Thành Thành Công - Biên Hòa và IPA đều được xác định có vi phạm.

Đáng chú ý, Thành Thành Công - Biên Hòa còn phát hành trái phiếu nhưng không thực hiện đăng ký với cơ quan quản lý theo quy định.

Bên cạnh đó, tình trạng công bố thông tin không đầy đủ hoặc thiếu chính xác diễn ra ở nhiều doanh nghiệp như Khang Điền, Nam Long, Hưng Thịnh Land, Gelex, IPA, Rồng Việt hay Tiên Phong. Nhiều hồ sơ không nêu rõ mục đích sử dụng vốn, tiến độ giải ngân hoặc thông tin về tài sản đảm bảo.

Sau phát hành, một số doanh nghiệp tiếp tục vi phạm khi không công bố hoặc công bố chậm thông tin về tình hình sử dụng vốn, thanh toán trái phiếu. Thậm chí, Rồng Việt và Hưng Thịnh Land còn bị phát hiện cung cấp thông tin sai lệch.

Hàng nghìn tỷ đồng bị sử dụng sai mục đích

Sai phạm nghiêm trọng nhất là việc sử dụng vốn không đúng phương án đã công bố. Thanh tra xác định có 14 doanh nghiệp vi phạm, với số tiền lên tới hàng nghìn tỷ đồng.

Cụ thể, IPA sử dụng sai mục đích hơn 3.573 tỷ đồng; Gelex hơn 1.200 tỷ đồng; Thành Thành Công - Biên Hòa hơn 1.000 tỷ đồng; Hưng Thịnh Land gần 350 tỷ đồng.

Ngoài ra, các doanh nghiệp như Hưng Thịnh Land, Hưng Thịnh Investment, Thế giới Xanh hay Công ty địa ốc Châu Lục đã chuyển hàng nghìn tỷ đồng cho đối tác hoặc công ty liên quan nhưng không có đầy đủ hồ sơ chứng minh việc kiểm soát dòng tiền.

Một số trường hợp còn có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng hơn như sử dụng tiền trước khi phát hành, thay đổi mục đích sử dụng vốn khi chưa được sự đồng thuận của nhà đầu tư, hoặc rót vốn vào các dự án chưa đủ điều kiện pháp lý.

Thanh tra cũng chỉ ra các vấn đề liên quan đến tài sản đảm bảo, trong đó có doanh nghiệp thiếu tài sản đảm bảo hoặc sử dụng tài sản không đủ điều kiện theo cam kết.

Đáng chú ý, đến cuối năm 2024, các doanh nghiệp như Hưng Thịnh Investment, Hưng Thịnh Land và Hưng Thịnh Quy Nhơn đã chậm thanh toán gốc và lãi trái phiếu với tổng số tiền hơn 10.600 tỷ đồng. Điều này phản ánh tình trạng khó khăn tài chính và tiềm ẩn rủi ro lớn đối với thị trường.

Kiến nghị siết chặt quản lý, chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra

Trước các sai phạm mang tính hệ thống, Thanh tra Chính phủ kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý về phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, đặc biệt là các quy định liên quan đến điều kiện phát hành, mục đích sử dụng vốn và cơ chế giám sát.

Cơ quan quản lý chứng khoán được yêu cầu rà soát và xử lý nghiêm các vi phạm; đồng thời chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm.

Đối với doanh nghiệp, Thanh tra yêu cầu khẩn trương khắc phục sai phạm, đảm bảo thanh toán đầy đủ gốc và lãi cho nhà đầu tư, đồng thời xử lý trách nhiệm các cá nhân liên quan.

Đáng chú ý, thông tin vi phạm của Hưng Thịnh Land, Hưng Thịnh Investment và Hưng Thịnh Quy Nhơn đã được chuyển sang Bộ Công an để xem xét xử lý theo thẩm quyền.

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ thời gian qua phát triển nhanh và trở thành kênh huy động vốn quan trọng. Tuy nhiên, các sai phạm được phát hiện cho thấy nhiều lỗ hổng trong quản lý và ý thức tuân thủ của doanh nghiệp.

Nếu không được kiểm soát chặt chẽ, những rủi ro này có thể ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư, sự ổn định của thị trường tài chính và cả trật tự kinh tế – xã hội.