Trái phiếu doanh nghiệp trở lại "đường ray" thị trường vốn

Sau quãng thời gian trầm lắng và chịu nhiều cú sốc niềm tin, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang từng bước tìm lại nhịp vận hành. Bức tranh năm 2026 được dự báo vẫn đan xen cơ hội và thách thức, song điểm khác biệt lớn nhất so với giai đoạn trước nằm ở tính kỷ luật và mức độ chọn lọc ngày càng cao. Trao đổi với PetroTimes, ông Phạm Tuyến – Giám đốc Tư vấn đầu tư CTCP Chứng khoán KIS Việt Nam cho rằng, khi tín dụng ngân hàng không còn “dễ dãi” như trước, thị trường vốn, đặc biệt là trái phiếu doanh nghiệp, đang dần chuyển từ vai trò bổ trợ sang vị trí trụ cột trong cấu trúc tài chính quốc gia.

Theo ông Phạm Tuyến, định hướng điều hành tín dụng năm 2026 tiếp tục theo hướng thận trọng, với mục tiêu kiểm soát tăng trưởng khoảng 15% nhằm hạn chế rủi ro hệ thống sau giai đoạn tăng nóng. Điều này đồng nghĩa với việc dư địa cho vay trung và dài hạn của ngân hàng bị thu hẹp, nhất là với các lĩnh vực đòi hỏi quy mô vốn lớn và thời gian thu hồi dài như hạ tầng, năng lượng hay bất động sản. Trong bối cảnh đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp nổi lên như một kênh dẫn vốn quan trọng, giúp san sẻ áp lực cho hệ thống ngân hàng và tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong chiến lược tài chính.

Thực tế cho thấy, thị trường trái phiếu đã có dấu hiệu phục hồi rõ nét trong năm 2025, với tổng giá trị phát hành đạt khoảng 575–644 nghìn tỷ đồng, tăng đáng kể so với giai đoạn trước. Con số này phản ánh nhu cầu vốn trung và dài hạn của doanh nghiệp vẫn ở mức cao, đồng thời cho thấy niềm tin của nhà đầu tư đang từng bước được khôi phục. Thanh khoản trên thị trường thứ cấp cũng cải thiện, giúp dòng vốn lưu thông hiệu quả hơn và giảm tình trạng “đóng băng” cục bộ từng xuất hiện trong quá khứ.

Không chỉ dừng ở câu chuyện quy mô, sự trở lại của thị trường trái phiếu còn gắn với những thay đổi về chất. Sau quá trình tái cấu trúc kéo dài, doanh nghiệp phát hành buộc phải tuân thủ các chuẩn mực cao hơn về công bố thông tin, mục đích sử dụng vốn và trách nhiệm với nhà đầu tư. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thị trường vận hành bền vững, thay vì tăng trưởng nóng và tiềm ẩn rủi ro như giai đoạn trước năm 2022.

Một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự phục hồi của thị trường trái phiếu năm 2026 đến từ môi trường vĩ mô ổn định và mặt bằng lãi suất tương đối “dễ thở” hơn. Khi lãi suất không còn biến động mạnh, các nhà đầu tư có xu hướng quay lại với các công cụ thu nhập cố định, đặc biệt là trái phiếu có chất lượng tín dụng tốt và dòng tiền rõ ràng. Đối với các nhà đầu tư tổ chức dài hạn như bảo hiểm, quỹ đầu tư hay quỹ hưu trí, trái phiếu doanh nghiệp tiếp tục là kênh phân bổ tài sản phù hợp với khẩu vị rủi ro và mục tiêu ổn định lợi suất.

Bên cạnh đó, tiến trình cải cách thể chế và hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường vốn đang tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực. Các quy định ngày càng rõ ràng, chặt chẽ nhưng mang tính thực chất hơn, góp phần củng cố niềm tin và nâng cao kỷ luật thị trường. Theo ông Phạm Tuyến, khi Việt Nam hướng tới mục tiêu nâng hạng thị trường tài chính, sự phát triển cân bằng giữa thị trường tiền tệ và thị trường vốn là yêu cầu tất yếu. Trong bức tranh đó, trái phiếu doanh nghiệp đóng vai trò không thể thiếu trong việc khơi thông dòng vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Dù vậy, năm 2026 vẫn được xem là “phép thử” lớn đối với thị trường trái phiếu khi áp lực đáo hạn còn ở mức cao, đặc biệt tập trung ở nhóm doanh nghiệp bất động sản và những tổ chức phát hành có nền tảng tài chính yếu. Áp lực này khiến thị trường khó có thể quay lại trạng thái tăng trưởng nóng, mà thay vào đó sẽ vận động theo hướng phân hóa mạnh mẽ. Những doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, minh bạch và quản trị tốt sẽ tiếp tục tiếp cận được vốn, trong khi các doanh nghiệp yếu kém buộc phải tái cấu trúc sâu hơn hoặc rời khỏi cuộc chơi.

Điểm tích cực là áp lực đáo hạn hiện nay không còn mang tính hệ thống như giai đoạn 2022–2023. Sau quá trình điều chỉnh kéo dài, nhiều doanh nghiệp đã chủ động hơn trong việc đàm phán giãn, hoãn nợ, tái cấu trúc kỳ hạn trái phiếu và điều chỉnh chiến lược kinh doanh để cải thiện dòng tiền. Cùng với đó, sự trở lại của nhà đầu tư tổ chức với tầm nhìn dài hạn được xem là “lực đỡ” quan trọng, giúp ổn định cầu thị trường và giảm bớt sự phụ thuộc vào dòng tiền ngắn hạn.

Một yếu tố khác đang được kỳ vọng sẽ nâng tầm thị trường trái phiếu là việc từng bước nâng cao yêu cầu về xếp hạng tín nhiệm. Theo ông Phạm Tuyến, đây là công cụ cần thiết để tăng tính minh bạch và kỷ luật thị trường, song việc triển khai cần có lộ trình hợp lý. Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực thu hút dòng vốn từ các quỹ đầu tư dài hạn và hướng tới mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán, yêu cầu xếp hạng tín nhiệm nên được áp dụng có trọng tâm, tránh gây “tắc nghẽn” kênh huy động vốn của doanh nghiệp.

Về dài hạn, khi hệ thống xếp hạng tín nhiệm được chuẩn hóa và vận hành hiệu quả, thị trường trái phiếu sẽ hình thành mặt bằng lãi suất phản ánh đúng mức độ rủi ro, tạo điều kiện cho nhà đầu tư định giá chính xác hơn. Đây cũng là tiền đề để dòng vốn trung và dài hạn quay trở lại mạnh mẽ, giúp thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam phát triển theo hướng chuyên nghiệp, bền vững và tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Nhìn tổng thể, sự trở lại của thị trường trái phiếu doanh nghiệp không chỉ là câu chuyện phục hồi sau khủng hoảng, mà còn là bước chuyển quan trọng trong tiến trình tái cấu trúc thị trường vốn. Khi tín dụng ngân hàng được kiểm soát chặt chẽ hơn, vai trò của trái phiếu doanh nghiệp càng trở nên rõ nét, góp phần hình thành một hệ thống tài chính cân bằng, giảm rủi ro và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế dài hạn.