Hoàn thiện thể chế để mở đường cho năng lượng mới

Năng lượng phải trở thành động lực tăng trưởng mới

Phát biểu tại Diễn đàn Dầu khí - Năng lượng thường niên năm 2026 với chủ đề “Cơ hội và thách thức của ngành dầu khí - năng lượng Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước” do Hội Dầu khí Việt Nam tổ chức, ông Tạ Đình Thi cho biết, trong bối cảnh chuẩn bị Đại hội XIV của Đảng, cũng như ngay sau Đại hội, đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu rất lớn về tăng trưởng, đổi mới mô hình phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Điều đó đồng nghĩa với việc các ngành kinh tế, đặc biệt là dầu khí và năng lượng, sẽ phải đảm nhận những sứ mệnh và yêu cầu hoàn toàn mới.

Theo ông Tạ Đình Thi, thời gian qua, Trung ương đã ban hành nhiều nghị quyết chiến lược liên quan đến phát triển kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, thu hút đầu tư nước ngoài, đổi mới mô hình tăng trưởng và phát triển bền vững. Quốc hội cũng đang nghiên cứu, tổng kết nhiều chủ trương lớn như Nghị quyết 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển kinh tế biển Việt Nam, đồng thời chuẩn bị các chính sách mới về bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển các ngành kinh tế xanh. Đây đều là những nội dung có liên quan trực tiếp đến ngành dầu khí và năng lượng.

Những định hướng này đặt ra yêu cầu mới đối với ngành dầu khí - năng lượng trong quá trình thích ứng với xu thế chuyển dịch năng lượng toàn cầu.

Ngành dầu khí hiện không chỉ đối mặt với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng mà còn phải chủ động chuyển đổi, phát triển các lĩnh vực mới, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và làm chủ công nghệ.

Theo ông Tạ Đình Thi, đây là thời điểm ngành dầu khí cần có tư duy phát triển mới, mạnh dạn đề xuất những mô hình, giải pháp phù hợp để hiện thực hóa mục tiêu đưa Petrovietnam trở thành tập đoàn công nghiệp - năng lượng có năng lực cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.

Điều này cũng phản ánh sự thay đổi trong cách nhìn nhận về vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong giai đoạn mới. Các tập đoàn kinh tế lớn không chỉ thực hiện nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh mà còn phải đóng vai trò dẫn dắt, mở đường cho những lĩnh vực mới, góp phần nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Từ khai thác tài nguyên sang kiến tạo chuỗi giá trị năng lượng

Một trong những vấn đề trọng tâm được ông Tạ Đình Thi nhấn mạnh là yêu cầu chuyển đổi tư duy phát triển ngành dầu khí. Theo ông, nếu trước đây ngành dầu khí chủ yếu tập trung vào chuỗi giá trị truyền thống từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác đến chế biến dầu khí thì trong giai đoạn mới cần mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới như điện gió ngoài khơi, điện khí, hydrogen, amoniac xanh và các dạng năng lượng sạch khác.

Đây không chỉ là sự mở rộng về lĩnh vực đầu tư mà còn là sự thay đổi về mô hình phát triển. Trong nền kinh tế năng lượng mới, giá trị không chỉ nằm ở tài nguyên dưới lòng đất mà còn nằm ở công nghệ, dữ liệu, hạ tầng, năng lực vận hành và khả năng kết nối chuỗi cung ứng.

Đối với Việt Nam, có hơn 3.260 km bờ biển cùng vùng biển rộng lớn, trong đó có các lĩnh vực năng lượng ngoài khơi. Theo ông Tạ Đình Thi, đây là nền tảng quan trọng để hình thành các chuỗi giá trị năng lượng mới.

Petrovietnam đang sở hữu nhiều lợi thế đặc biệt như hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật, năng lực khảo sát biển, đội ngũ chuyên gia, kinh nghiệm hoạt động trong môi trường biển. Những năng lực này cần tiếp tục được phát huy, không chỉ phục vụ các hoạt động dầu khí truyền thống mà còn hỗ trợ phát triển các ngành năng lượng mới.

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng của nền kinh tế tiếp tục tăng, vai trò của Petrovietnam sẽ ngày càng gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Việc mở rộng sang các lĩnh vực mới cũng là hướng đi quan trọng để Tập đoàn duy trì vai trò nòng cốt trong hệ thống năng lượng Việt Nam.

Một nội dung khác được ông Tạ Đình Thi đề cập là yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số và khai thác hiệu quả dữ liệu trong lĩnh vực dầu khí - năng lượng. Theo ông, chuyển đổi số không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Ngành dầu khí đang sở hữu nguồn dữ liệu lớn về địa chất, địa vật lý, hải dương học và dữ liệu biển. Nếu được quản lý, chia sẻ và khai thác hiệu quả, nguồn dữ liệu này không chỉ phục vụ hoạt động dầu khí mà còn hỗ trợ phát triển nhiều lĩnh vực kinh tế biển khác.

Trong giai đoạn mới, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp năng lượng không chỉ đến từ nguồn lực tài chính hay tài nguyên mà còn phụ thuộc vào khả năng làm chủ công nghệ, dữ liệu và năng lực quản trị hiện đại.

Hoàn thiện thể chế để mở đường cho ngành năng lượng mới

Bên cạnh yêu cầu đổi mới tư duy phát triển, ông Tạ Đình Thi cho rằng hoàn thiện thể chế là yếu tố quan trọng để tạo không gian phát triển mới cho ngành dầu khí - năng lượng.

Theo ông, với những lĩnh vực mới như hydrogen, amoniac xanh, điện gió ngoài khơi hay các công nghệ giảm phát thải, việc xây dựng đầy đủ hành lang pháp lý là thách thức do công nghệ và mô hình kinh doanh vẫn đang tiếp tục phát triển.

Vì vậy, cần nghiên cứu các cơ chế linh hoạt, trong đó có mô hình thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), nhằm vừa bảo đảm quản lý rủi ro, vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp thử nghiệm các mô hình đầu tư, công nghệ mới.

Sandbox có thể trở thành công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp cùng đánh giá thực tiễn, từ đó hoàn thiện chính sách trước khi triển khai trên quy mô lớn.

Bên cạnh đó, từ nay đến hết nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI sẽ có nhiều dự án luật quan trọng liên quan trực tiếp đến lĩnh vực năng lượng được sửa đổi. Trong đó có Luật Dầu khí (sửa đổi), sửa đổi Luật Điện lực, Luật Bảo vệ môi trường và nhiều văn bản pháp luật khác. Đây là cơ hội rất quan trọng để hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý thông thoáng, thúc đẩy phát triển ngành năng lượng theo tư duy mới.

Đối với Luật Điện lực, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về phát triển điện gió ngoài khơi, năng lượng tái tạo và các mô hình năng lượng mới. Việt Nam có nhiều lợi thế trong phát triển điện gió ngoài khơi nhưng cần tiếp cận theo tư duy phát triển chuỗi giá trị, không chỉ dừng ở việc xây dựng các dự án phát điện mà còn phát triển công nghiệp hỗ trợ, dịch vụ kỹ thuật, logistics, chế tạo thiết bị và nguồn nhân lực.

Tương tự, trong quá trình sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường và các luật có liên quan, rất cần sự tham gia rộng rãi của các nhà khoa học, doanh nghiệp và các tổ chức nghề nghiệp để bảo đảm các quy định vừa đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư và phát triển.

Nhìn tổng thể, những vấn đề được ông Tạ Đình Thi đặt ra cho thấy ngành dầu khí Việt Nam đang đứng trước bước chuyển quan trọng. Từ một ngành chủ yếu gắn với khai thác tài nguyên, dầu khí cần hướng tới xây dựng hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng hiện đại, dựa trên công nghệ, dữ liệu và năng lực đổi mới sáng tạo.

Với vai trò là doanh nghiệp năng lượng chủ lực của đất nước, Petrovietnam được kỳ vọng tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trong bảo đảm an ninh năng lượng, đồng thời mở rộng sang các lĩnh vực mới, tạo động lực tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Nếu có sự đồng hành của các doanh nghiệp chủ lực, các tập đoàn kinh tế lớn cùng sự chung tay của giới chuyên gia và cộng đồng khoa học, ngành dầu khí và năng lượng sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu tăng trưởng của đất nước trong giai đoạn phát triển mới”, ông Tạ Đình Thi nhìn nhận.