Người dân nước giàu tiết kiệm, Việt Nam nhận bài học gì?
Đại dịch Covid-19 có thể sẽ làm thay đổi nền kinh tế thế giới một cách căn bản hơn những gì đang được hình dung. Việt Nam không là ngoại lệ.
Người dân tại các nước phát triển như Mỹ, Nhật Bản, Australia… tự động ‘thắt lưng buộc bụng’ hẳn là điều mới mẻ với nhiều nhà kinh tế.
Thống kê cho thấy, tại Mỹ, tỷ lệ tiết kiệm cá nhân đã tăng lên mức kỷ lục 33,6% vào tháng 4, thời điểm việc phong tỏa diễn ra mạnh nhất. Tới tháng 8, con số này giảm về 14,1%, cao hơn nhiều so với mức 8,3% vào tháng 2, trước khi đại dịch xảy ra.
Tại Australia, tỷ lệ tiết kiệm của hộ gia đình là 19,8% trong quý II/2020, tăng mạnh so với 3,6% quý IV/2019.
Điều tương tự đang xảy ra ở Canada khi tỷ lệ tiết kiệm của hộ gia đình trong quý II/2020 là 28,2%, cao gấp gần 8 lần cuối tháng 12/2019.
Nhật Bản đang chứng kiến một tình huống khác. Nước này đã chia số tiền tương đương 950 USD cho mỗi người dân, nhằm mục đích kích cầu tiêu dùng. Thế nhưng khảo sát cho thấy, một nửa số người được hỏi cho biết sẽ dùng số tiền trên cho chi tiêu hàng ngày, một phần tư nói, họ sẽ tiết kiệm.
Dường như đã có một sự chuyển đổi đột ngột ở những nền kinh tế tiêu dùng, từ chỗ người dân sẵn sàng vay nợ để mua sắm các sản phẩm thời thượng, mà thường có vòng đời rất ngắn, sang trạng thái tiết kiệm, chi dùng chủ yếu cho các nhu cầu thiết yếu.
Đại dịch Covid-19 đã khiến những điểm yếu của nhiều nền kinh tế tiêu dùng bộc lộ rõ, vì thế người dân thận trọng hơn trong chi tiêu có lẽ không hẳn chỉ vì lời hẹn vaccine chưa biết bao giờ mới được thực hiện. Thậm chí những đợt càn quét chưa thấy hồi kết của virus SARS-CoV-2 còn đang đả phá những gắng gượng để hồi phục của các nền kinh tế.
Sức chống chịu của các quốc gia, dù giàu có tới đâu, cũng có giới hạn. Theo một thống kê vừa công bố, các ngân hàng trung ương và chính phủ trên toàn thế giới đã phân bổ ít nhất 15.000 tỷ USD cho các gói kích cầu, thông qua biện pháp mua trái phiếu và tăng chi tiêu ngân sách, để vượt qua đợt suy thoái kinh tế toàn cầu được cho là tồi tệ nhất kể từ những năm 1930. Tuy nhiên, các chuyên gia của Viện Tài chính Quốc tế quan ngại, nợ do kích cầu quá mức sẽ phá hủy các nền kinh tế, đặc biệt là các quốc gia có mức nợ cao, bất kể đó là nước giàu có hay nước nghèo.
Không chỉ chiến lược kích thích, bản thân cách vận hành và phát triển nền kinh tế có thể cũng cần phải xem lại. Liệu có hoàn toàn đúng đắn khi cùng với các chỉ số tăng trưởng, 1% dân số thế giới đang sở hữu khối tài sản gấp đôi gần 90% còn lại, như thông tin từ bản báo cáo mang tên “Time to Care” (Anh) công bố đầu năm 2020? Có cần đến thế không sự đối đầu, xâm phạm đến mức tận diệt các thành tố trong sinh quyển, khi chúng ta có thể dễ dàng tạo ra đủ lương thực để nuôi sống toàn thế giới?
Câu chuyện kích cầu đang nhận được rất nhiều mối quan tâm tại Việt Nam cũng nên được xem xét trong bối cảnh này. Với những phát ngôn và hành động đã triển khai, xem ra Việt Nam cũng đang thực hiện các biện pháp kích cầu như thông lệ thế giới.
Đầu tiên là vấn đề giải ngân đầu tư công. Sức ép giải ngân lớn tới mức lần đầu tiên nhiều bộ, ngành, địa phương xin trả lại vốn đầu tư công. Chưa có một công bố rõ ràng về số lượng dự án bị trả lại, tính chất các dự án và vướng mắc của các đơn vị quản lý khi triển khai các dự án này, nên nguyên nhân chính xác của hiện tượng chưa có tiền lệ nói trên chưa được minh định.
Tuy nhiên, không loại trừ khả năng, vướng mắc nằm ở cả tính hiệu quả của bản thân các dự án. Điều này, tiếc thay, lại đã từng có tiền lệ, mà minh chứng mới đây nhất là dự án xe buýt nhanh BRT ở Hà Nội.
Tiếp cận theo cách này, không chỉ những dự án đã bị trả lại, cả những dự án sử dụng vốn vay ODA, các dự án sử dụng vốn đầu tư công khác cũng nên được xem xét lại. Không ai có thể phủ nhận tác động lan tỏa từ đầu tư công tới các ngành sản xuất khác trong nền kinh tế nói chung và việc làm của người lao động nói riêng, nhưng vẫn phải nhìn thẳng vào các vấn đề khác.
Thứ nhất, nếu đẩy nhanh giải ngân các dự án sử dụng vốn vay ODA, vốn có quá nhiều ràng buộc về công nghệ cũng như nhà thầu, nợ công đương nhiên sẽ tăng thêm, trong khi phần doanh nghiệp Việt được hưởng lợi là tương đối hạn chế. Bài toán so sánh được – mất đã được xem xét như thế nào? Có nên chấp nhận thiệt hại, rủi ro trong dài hạn để đạt được những món lợi trước mắt?
Một điểm khác rất cần được lưu ý trong tình huống này là khi tăng trưởng của Việt Nam thấp hơn nhiều so với mức dự báo đưa ra trước khi xảy ra đại dịch Covid-19, các chỉ tiêu về an toàn nợ công buộc phải được xem xét, điều chỉnh. Mọi tính toán về đẩy mạnh đầu tư công đều phải căn vào các dữ liệu mới này.
Thêm nữa, việc dự án cao tốc quốc lộ 45 - Nghi Sơn và Nghi Sơn - Diễn Châu, hai hợp phần của đại dự án đường bộ cao tốc Bắc – Nam không thu hút được nhà đầu tư đặt ra câu hỏi về tính hiệu quả và cấp thiết của chúng. Điều tương tự cũng nên được xem xét với các dự án cao tốc hàng chục ngàn tỷ ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, ngay cả khi những động thái đầu tiên mở đường cho việc thu phí các dự án cao tốc do nhà nước đầu tư đã được tiến hành.
Đành rằng, đền bù phần thiệt thòi về hạ tầng cơ sở cho người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long là việc nên làm, nhưng khi đất nước còn nghèo, đầu tư cả chục ngàn tỷ đồng cho các tuyến đường chủ yếu chở nông sản có lẽ không phải là một lựa chọn tối ưu, khi mà vận tải đường thủy ở khu vực này đang khá rẻ. Vả lại, nếu phương án thu phí đường cao tốc do nhà nước đầu tư được thông qua, theo một cách trực tiếp hay gián tiếp, người dân sẽ phải thực hiện trách nhiệm này. Đã vậy, gánh nặng nợ từ các khoản đầu tư trên vẫn nằm chình ình trên vai từng người dân Việt.
Đối với các gói kích cầu kinh tế đã được triển khai, một khảo sát công tâm về hiệu quả của chúng rất nên được thực hiện. Tiến độ giải ngân chậm, cộng với số lượng khiêm tốn doanh nghiệp tiếp cận được gói hỗ trợ là cảnh báo không thể bỏ qua về tính cần thiết và sự phù hợp của các biện pháp hỗ trợ này. Trong trường hợp này, Việt Nam đang đối diện với vấn đề chung mà nhiều nền kinh tế khác đang gặp phải.
Phải thừa nhận rằng, những hợp phần nhằm mục đích an sinh xã hội, đảm bảo các nhu cầu sống thiết yếu cho người dân đã được triển khai tương đối tốt. Tuy nhiên, không có một nguồn lực nào có thể bảo đảm được những nhu cầu thiết yếu này cho hàng triệu người dân trong dài hạn. Vì vậy, càng cần quan tâm hơn nữa việc hỗ trợ doanh nghiệp, khôi phục nền sản xuất.
Nhìn vào điều đang xảy ra với các gói kích cầu trên thế giới cũng như thực trạng tại Việt Nam, dường như các biện pháp kích thích truyền thống không còn phù hợp. Nếu không có sự điều chỉnh kịp thời, gói hỗ trợ doanh nghiệp có thể biến tướng, sai mục đích, trở thành khối nợ mà cả nền kinh tế phải cùng chia sẻ.
Thay vào đó, nhận diện rõ điểm yếu, điểm mạnh và những đặc thù của nền kinh tế trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 có thể giúp các nhà hoạch định chính sách sớm tìm ra “cánh cửa hi vọng”. Đối với Việt Nam, có thể đây là cơ hội để cơ cấu lại khu vực kinh tế tư nhân.
TIN LIÊN QUAN
Châu Âu cạn dần khí đốt dự trữ, báo động rủi ro thiếu hụt năng lượng
Châu Âu ghi nhận lượng khí đốt dự trữ tại các kho ở mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ, dù đã bước vào mùa đông.
Giá xăng giảm mạnh, xuống dưới 20.000 đồng/lít
Từ 15h ngày 12/11, giá xăng dầu trong nước được điều chỉnh giảm 1.310-2.260 đồng/lít hoặc kg. Sau kỳ điều hành này, giá xăng E10 RON 95-III còn 19.840 đồng/lít, E5 RON 92 ở mức 19.740 đồng/lít.
Bộ trưởng Tài chính nói về huy động vốn cho các dự án đường sắt
Trả lời chất vấn tại Quốc hội sáng 12/11, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn làm rõ định hướng huy động vốn cho các dự án trọng điểm quốc gia...
Mỹ công bố kết quả POR20, áp thuế chống bán phá giá tôm Việt Nam từ 6,36% đến 10,71%
Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) vừa công bố kết luận cuối cùng trong kỳ rà soát hành chính lần thứ 20 (POR20) đối với sản phẩm tôm nước ấm đông lạnh nhập khẩu...
Giá xăng giảm sâu, E10 RON 95 còn 21.150 đồng/lít
Từ 15h ngày 5/11, giá xăng dầu trong nước đồng loạt đi xuống, với mức giảm từ 180 đến 2.310 đồng mỗi lít hoặc kg. Trong đó, xăng E10 RON 95-III giảm hơn 2.000 đồng, về còn 21.150 đồng một lít.
Xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD: Nâng giá trị Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu
Sau 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam ước vượt 1.000 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ....
Những chính sách mới có hiệu lực từ tháng 11/2026
Vi phạm hành chính trong lĩnh vực kinh doanh xổ số bị phạt tới 200 triệu đồng; Phạt đến 40 triệu đồng đối với hành vi thu thập...
"Điểm nóng" Trung Đông ngày 27/10: Mỹ sẵn sàng nối lại chiến dịch tấn công Iran
PetroTimes xin gửi đến Quý độc giả những tin tức mới nhất từ điểm nóng tại Trung Đông.
Xuất siêu 1,82 tỷ USD trong nửa đầu tháng 10: Doanh nghiệp nội địa cần nâng sức cạnh tranh
Nửa đầu tháng 10/2026, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 29,25 tỷ USD, tăng 12,41%, trong khi nhập khẩu giảm 4,9%, đưa cán cân thương mại sang trạng thái...
Xuất nhập khẩu Việt Nam tiến sát mốc 1.000 tỷ USD: Động lực tăng trưởng và áp lực nhập siêu
Trong 15 ngày đầu tháng 10/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 56,68 tỷ USD. Lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/10, con số này lên tới...
Việt Nam và EFTA ký Hiệp định thương mại tự do, mở rộng cơ hội hợp tác kinh tế
Ngày 18/10, tại Hà Nội, Việt Nam và các nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) chính thức ký Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA)...
Giá xăng đồng loạt giảm, E10 RON95 giảm hơn 1.200 đồng/lít
Giá xăng dầu trong nước được điều chỉnh trái chiều từ 15h ngày 15/10. Trong đó, xăng E10 RON95-III giảm 1.230 đồng/lít, xăng E5 RON92 giảm 730 đồng/lít, trong khi dầu mazut tăng hơn 1.000 đồng/kg.
Infographics: Những con số kinh tế nổi bật của TP. Hà Nội sau 9 tháng năm 2026
Kinh tế TP. Hà Nội 9 tháng năm 2026 duy trì đà tăng trưởng tích cực với tổng thu ngân sách nhà nước đạt 567,6 nghìn tỷ đồng, tổng chi ngân sách địa phương...
Phố Wall: Lạm phát đang hạ nhiệt dù giá dầu vượt 90 USD
Các nhà kinh tế dự báo những chỉ số lạm phát chủ chốt tiếp tục hạ nhiệt trong tháng 9, bất chấp giá dầu duy trì ở mức cao.
PVTrans: Thông tin tàu NV Sunshine bị tấn công tại eo biển Hormuz là không chính xác
Tổng công ty Cổ phần Vận tải Dầu khí (PVTrans) khẳng định thông tin tàu NV Sunshine bị tấn công tại eo biển Hormuz là không chính xác. Toàn bộ thuyền viên, hàng hóa trên tàu đều an toàn và tàu đang hoạt động bình thường theo kế hoạch.
Giá xăng E10 tăng, dầu diesel tiếp tục giảm
Từ 15h ngày 8/10, giá xăng E10RON95-III được điều chỉnh tăng 1.065 đồng/lít, trong khi dầu diesel giảm 589 đồng/lít. Đây là kỳ điều hành ghi nhận diễn biến trái chiều giữa các mặt hàng xăng và dầu.
Các "ông lớn" dầu khí vùng Vịnh tìm đường thoát khỏi điểm nghẽn Hormuz
Nhiều tập đoàn dầu khí lớn nhất vùng Vịnh đang kêu gọi đầu tư từ bên ngoài vào các tuyến vận chuyển mới nhằm tránh eo biển Hormuz.
Thu ngân sách từ dầu thô 9 tháng đầu năm tăng gần 34% so với cùng kỳ
9 tháng đầu năm 2026, ngân sách Nhà nước thu khoảng 50 nghìn tỷ đồng từ dầu thô, vượt 16,4% dự toán cả năm và tăng 33,8% so với cùng kỳ năm 2025.
Dòng dầu qua Hormuz tăng mạnh, vì sao thị trường diesel vẫn thiếu hụt?
Xuất khẩu dầu thô từ Trung Đông trong tháng vừa qua ghi nhận mức cao nhất kể từ khi cuộc xung đột liên quan tới Iran nổ ra.


























