Đề xuất kéo dài thuế nhập khẩu xăng dầu 0% và bãi bỏ thuế kho ngoại quan cho các nhà thầu

Theo lộ trình của Bộ Công Thương, từ ngày 1/6/2026, xăng sinh học E10 sẽ được triển khai sử dụng trên toàn quốc. Đây được xem là bước đi tiếp theo trong phát triển nhiên liệu sinh học, góp phần tăng tính chủ động về nguồn cung năng lượng trong bối cảnh thị trường thế giới nhiều biến động.

Hiện nay, một số doanh nghiệp đầu mối lớn như Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) - đơn vị thành viên của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đã triển khai thí điểm kinh doanh xăng E10 tại các đô thị lớn. Tuy nhiên, để nhiên liệu sinh học thực sự phát huy vai trò trong cơ cấu năng lượng, bài toán không chỉ nằm ở lộ trình triển khai mà còn ở khả năng bảo đảm nguồn cung và chi phí.

Nhiên liệu sinh học đã thực sự trở thành một cấu phần quan trọng trong cơ cấu năng lượng quốc gia. Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở tỷ lệ phối trộn, mà là khả năng chủ động nguồn nguyên liệu trong nước.

Thống kê cho thấy, tổng lượng xăng tiêu thụ năm 2025 ước khoảng 11,37 triệu m3. Khi chuyển sang xăng E10, lượng ethanol cần cho pha chế sẽ vào khoảng 1,1 triệu m3. Hiện, Việt Nam có 6 nhà máy sản xuất cồn, nhưng chỉ có 3 nhà máy đang hoạt động. Nếu cả 6 nhà máy cùng chạy tối đa công suất, sản lượng cũng chỉ đạt khoảng 400.000 - 500.000 m3, đáp ứng khoảng 40% nhu cầu trong nước. Như vậy, trong giai đoạn đầu triển khai, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu khoảng 60% ethanol từ các nước trên thế giới.

Trước thực tế thiếu hụt nguồn cung nội địa, để giải bài toán tự chủ nguồn ethanol, giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu, các chuyên gia cho rằng, cần “khơi thông” thị trường nhiên liệu sinh học, xây dựng chuỗi liên kết bền vững giữa doanh nghiệp, nông dân và địa phương nhằm tạo động lực cho các nhà máy đang tạm dừng hoạt động quay trở lại sản xuất.

Trên cơ sở đó, ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam đánh giá, hệ thống kinh doanh xăng dầu đã sẵn sàng cho lộ trình từ ngày 1/6/2026. Tuy nhiên, để tối ưu chi phí và tăng tính tự chủ, cần tháo gỡ điểm nghẽn về thuế.

Từ thực tế này, Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam kiến nghị, cần có các chính sách ổn định và dài hạn hơn đối với hoạt động nhập khẩu xăng dầu. Theo đó, thuế nhập khẩu xăng dầu nên được điều chỉnh về mức 0% kéo dài, thay vì chỉ áp dụng đến hết tháng 4/2026 như hiện nay, tương tự các cam kết trong khu vực ASEAN để tạo điều kiện cho doanh nghiệp ký kết các hợp đồng cung cấp dài hạn. Điều này sẽ giúp đa dạng hóa nguồn cung và tăng tính ổn định cho thị trường.

Bên cạnh đó, Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam đề xuất xem xét bãi bỏ thuế nhà thầu đối với xăng dầu đưa vào kho ngoại quan, bởi loại thuế này có thể làm giảm sức hấp dẫn của hệ thống kho dự trữ tại Việt Nam. Nếu tháo gỡ được điểm nghẽn này, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành các kho (hub) ethanol lớn. Khi đó, doanh nghiệp chỉ cần mua hàng từ kho ngoại quan trong nước, giảm áp lực tồn chứa, giảm chi phí tài chính và hạ giá thành.

Về dài hạn, để tăng cường an ninh năng lượng, cần nghiên cứu cơ chế dự trữ xăng dầu linh hoạt bên cạnh dự trữ quốc gia, chẳng hạn hình thành quỹ dự trữ lưu thông nhằm chủ động ứng phó với biến động mạnh của thị trường năng lượng thế giới.

Ông Bùi Ngọc Bảo đánh giá, nhiên liệu sinh học mang lại nhiều lợi ích cả về môi trường lẫn kinh tế. Với tỷ lệ phối trộn 5% hay 10% như E5, E10, Việt Nam có thể giảm mức độ phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với một nền kinh tế vẫn có tỷ trọng nông nghiệp lớn như Việt Nam. Trung bình mỗi năm, Việt Nam sử dụng khoảng 26 triệu m3/tấn xăng dầu, chỉ cần phối trộn 10% ethanol cũng sẽ thay thế được một lượng lớn nhiên liệu hóa thạch. Khi tiếp tục mở rộng lên các tỷ lệ cao hơn như E15 hay E20, hiệu quả giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu sẽ càng rõ rệt.

“Để xăng sinh học E10 phát triển đúng tiềm năng, yếu tố quyết định nằm ở cơ chế chính sách, đặc biệt là chính sách thuế. Việc tháo gỡ các rào cản hiện nay được kỳ vọng sẽ tạo cú hích quan trọng, giúp thị trường xăng sinh học vận hành hiệu quả, qua đó góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch xanh của nền kinh tế”, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam Bùi Ngọc Bảo nhấn mạnh.