Dòng dầu qua Hormuz tăng mạnh, vì sao thị trường diesel vẫn thiếu hụt?

Xuất khẩu dầu thô từ Trung Đông trong tháng 9 đạt mức cao nhất kể từ khi xung đột tại khu vực bắt đầu, củng cố xu hướng nguồn cung gia tăng bất chấp các cuộc tấn công của Iran nhằm vào hoạt động vận tải hàng hải qua Eo biển Hormuz, theo phân tích dữ liệu vận tải biển và thị trường hàng hóa của các chuyên gia trong ngành.

Tuy nhiên, trong khi lượng dầu thô xuất khẩu đã tăng, tình trạng nghẽn công suất lọc dầu - nguyên nhân khiến giá diesel toàn cầu tăng vọt - vẫn tiếp diễn. Số liệu của Liên minh châu Âu (EU) công bố ngày 1/10 cho thấy giá diesel tại các trạm bán lẻ đã lên mức kỷ lục. Giá diesel tại Mỹ cũng tăng mạnh, bất chấp xuất khẩu dầu đang phục hồi.

"Lượng dầu được đưa ra khỏi khu vực Vùng Vịnh Trung Đông đang nhiều hơn đáng kể so với những gì mà chỉ vài tháng trước đây nhiều người còn cho rằng có thể xảy ra", Richard Meade, Tổng biên tập Lloyd’s List, phát biểu tại một cuộc họp trực tuyến ngày 1/10.

Dòng dầu tiếp tục chảy

Dữ liệu của Lloyd’s List cho thấy số lượt tàu chở dầu thô đi qua eo biển Hormuz đã tăng đều kể từ giữa tháng 7, sau khi giảm mạnh trùng với thời điểm bản ghi nhớ chung giữa Mỹ và Iran nhằm chấm dứt xung đột đổ vỡ. Cuộc chiến hiện đã bước sang tháng thứ tám.

Ngân hàng đầu tư JPMorgan cho biết xuất khẩu dầu thô của Trung Đông trong tháng 9 đạt 98% mức trước xung đột, đồng thời đánh giá đây là "sự phục hồi đáng kinh ngạc".

Công ty phân tích hàng hóa Kpler cho biết xuất khẩu dầu của Ả Rập Xê-út đã trở lại mức trung bình của năm 2025. Trong khi đó, công ty tình báo hàng hải Windward cho biết các cảng của Saudi Arabia đã bốc xếp lượng dầu cao gấp 4 lần so với tháng 8 - một mức tăng rất lớn nhưng vẫn thấp hơn gần 40% so với tháng 1.

Có nhiều yếu tố đứng sau sự phục hồi này, bao gồm việc sử dụng đường ống dầu Đông - Tây của Ả Rập Xê-út, các tàu trung chuyển dầu và hoạt động chuyển dầu từ tàu sang tàu (STS), cũng như việc một bộ phận doanh nghiệp trong ngành chấp nhận mức độ rủi ro cao hơn.

Đường ống Đông - Tây, vận chuyển dầu thô tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ để tránh eo biển Hormuz, đã bị hư hại trong một cuộc tấn công ngày 10/9 do các tay súng Houthi liên kết với Iran tiến hành. Tuy nhiên, lượng dầu vận chuyển từ Yanbu tăng lên vào cuối tháng cho thấy đường ống đã khôi phục ít nhất một phần công suất vận hành bị mất.

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng áp dụng một giải pháp tương tự khi sử dụng đường ống dẫn dầu tới cảng Fujairah trên vịnh Oman. Tuyến đường này cũng từng bị Iran tấn công nhưng ít dễ bị tổn thương hơn nhiều so với eo biển Hormuz.

Một tuyến vận chuyển khác được sử dụng là các tàu trung chuyển nhỏ để đưa dầu thô qua eo biển Hormuz, men theo bờ biển Oman - khu vực được Hải quân Mỹ tuần tra. Những tàu này thường di chuyển theo đoàn và sau đó bơm dầu sang các tàu chở dầu lớn hơn tại vùng biển an toàn của vịnh Oman.

Trong khi đó, các nhà máy lọc dầu tại Ấn Độ được cho là đã bắt đầu bố trí các tàu chở dầu để trực tiếp sử dụng tuyến đường này.

Các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn

Rủi ro đối với hoạt động vận tải biển chưa biến mất. Trong sự cố mới nhất, ba tàu chở dầu mang cờ Liberia đã bị các vật thể chưa xác định tấn công khi đi qua eo biển Hormuz ngày 30/9. Các chuyên gia trong ngành cho rằng những rủi ro này đơn giản đã được thị trường tính vào chi phí vận tải.

"Xuất khẩu tăng không nhất thiết có nghĩa eo biển Hormuz đã trở nên an toàn. Điều đó chỉ cho thấy ngành dầu mỏ đã quen với việc phải tìm cách vận hành trong điều kiện tồn tại mối nguy hiểm này", Meade nhận định.

Giá dầu thô đã giảm so với các mức đỉnh gần đây, nhưng tình trạng nghẽn công suất lọc dầu vẫn là vấn đề mang tính toàn cầu. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), một phần đáng kể tình trạng này tập trung tại khu vực Vùng Vịnh Ba Tư.

IEA cho biết các cuộc tấn công của Iran nhằm vào các nhà máy lọc dầu, kết hợp với gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, đã khiến sản lượng lọc dầu sụt giảm mạnh.

"Trong năm 2025, các nhà khai thác Trung Đông xuất khẩu 3,3 triệu thùng/ngày các sản phẩm dầu tinh chế. Nhưng kể từ khi xung đột bắt đầu, có tới 3 triệu thùng/ngày công suất lọc dầu đã không thể hoạt động", IEA viết trong một báo cáo ngày 21/9.

Tình trạng thiếu diesel trên toàn cầu còn trở nên nghiêm trọng hơn do các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga, khiến Điện Kremlin phải áp đặt lệnh cấm xuất khẩu diesel.

"Các nhà máy lọc dầu trên toàn thế giới vốn đã phải vận hành ở mức gần tối đa công suất", IEA nhận định. "Điều này khiến thị trường còn rất ít lựa chọn để ngăn nguồn cung tiếp tục thắt chặt và giá tăng cao hơn trong những tháng tới".