Sáng 12/11, Quốc hội bắt đầu tiến hành phiên chất vấn và trả lời chất vấn, tập trung vào 2 lĩnh vực trọng tâm là tài chính và khoa học công nghệ. Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn là thành viên Chính phủ đầu tiên đăng đàn trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội.
Đại biểu Nguyễn Thanh Ngân (Khánh Hòa) đặt câu hỏi về định hướng và giải pháp huy động vốn vay nước ngoài cho các công trình, dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân trong thời gian tới như thế nào để đảm bảo đáp ứng nhu cầu vốn, hiệu quả đầu tư và an toàn nợ công?
Gắn huy động vốn với chuyển giao công nghệ
Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, theo kế hoạch đầu tư công 5 năm giai đoạn 2026 - 2030, nguồn vốn trong nước giữ vai trò quan trọng, chủ đạo; vốn nước ngoài cũng có vai trò rất quan trọng. Tuy nhiên, việc huy động vốn phải bảo đảm tuyệt đối an toàn, an ninh tài chính quốc gia; kiểm soát nợ công, nợ Chính phủ và nghĩa vụ trả nợ trên tổng thu ngân sách nhà nước, đồng thời chấp hành nghiêm các giới hạn được Quốc hội quy định.
Theo Bộ trưởng, các chỉ tiêu nợ hiện thấp hơn nhiều so với mức trần Quốc hội cho phép. Nợ công hiện ở mức hơn 33% GDP, trong khi mức trần là 60% GDP. Nợ Chính phủ duy trì ở mức 32% GDP, so với giới hạn không quá 50% GDP. Đây là mức rất an toàn.
Định hướng huy động vốn cho các công trình trọng điểm, đặc biệt là điện hạt nhân và hai tuyến đường sắt: Đường sắt cao tốc Bắc - Nam (Hà Nội - TP.HCM) và đường sắt cao tốc Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng, hai dự án này vốn rất lớn.
Theo khái toán ban đầu, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam (Hà Nội - TP.HCM) có tổng mức đầu tư khoảng hơn 1,7 triệu tỷ đồng; dự án đường sắt Hà Nội - Hải Phòng - Lào Cai khoảng 290.000 tỷ đồng.
Trong quá trình đàm phán, chúng ta phải tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc: Các dự án trọng điểm quốc gia phải gắn với chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam. Vì vậy, quá trình đàm phán phải tính đến lợi ích tổng thể của quốc gia.
Theo đó, trước hết, phải lựa chọn công nghệ gì, doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp trong nước sẽ tham gia vào những công đoạn nào của quá trình sản xuất, vận hành và khai thác ra sao?
Theo Bộ trưởng Tài chính, tối thiểu, doanh nghiệp Việt Nam phải có khả năng tham gia vào các công việc như bảo hành, duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa và bảo đảm an toàn vận hành. Đây đều là những nội dung cần được tính toán kỹ. Đây là những vấn đề chúng ta phải cân nhắc rất kỹ, bảo đảm hài hòa lợi ích, chia sẻ rủi ro, qua đó từng bước hình thành nền công nghiệp đường sắt quốc gia.
“Mục tiêu là bảo đảm hài hòa lợi ích, thực hiện đúng nguyên tắc lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ; đồng thời tạo dựng được nền công nghiệp đường sắt của quốc gia. Đối với những dự án lớn của đất nước, chúng ta đều phải tính toán theo phương án tổng thể như vậy”, Bộ trưởng cho hay.
Chưa phát hành trái phiếu quốc tế
Liên quan đến vấn đề có phát hành trái phiếu quốc tế hay không, Bộ trưởng cho hay, trước đây, chúng ta đã có ba đợt phát hành trái phiếu quốc tế, vào các năm 2005, 2010 và 2014. Sau 10 năm, đến năm 2024, chúng ta đã không còn dư nợ trái phiếu quốc tế trên thị trường, bởi toàn bộ gốc và lãi đều đã được thanh toán đầy đủ.
Hiện nay, Bộ Tài chính cũng đang tích cực làm việc với các định chế tài chính quốc tế, trong đó có cả nhà đầu tư và các tổ chức xếp hạng tín nhiệm. Trong tháng 10/2026, R&I (Rating and Investment Information) – tổ chức xếp hạng tín nhiệm uy tín của Nhật Bản đã nâng xếp hạng tín nhiệm của Việt Nam lên mức BBB-, thuộc nhóm đầu tư, đây cũng là thuận lợi rất lớn.
Theo Bộ trưởng, nhiều tập đoàn tài chính lớn của Nhật Bản và Ngân hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JBIC) cũng quan tâm, sẵn sàng mời gọi Việt Nam phát hành trái phiếu tại thị trường Nhật Bản.
Tuy nhiên, theo ông Tuấn, có phát hành trái phiếu quốc tế hay không thì chúng ta phải tính toán trên cơ sở hai yếu tố, trong đó có vấn đề chi phí. Bộ trưởng cho rằng, thời điểm hiện nay chưa thực sự phù hợp để phát hành, bởi chi phí huy động vốn đang ở mức rất cao.
Hiện nay, lãi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm có thời điểm lên tới 5,2%, và đang duy trì quanh mức 4,8 - 4,9%, là mức rất cao. Trong khi đó, Chính phủ Mỹ có hệ số tín nhiệm AAA, mức cao nhất. Nếu so sánh tương quan, Việt Nam hiện được Moody's, Fitch và Standard & Poor's xếp hạng BBB-, với triển vọng ổn định. Do đó, nếu phát hành trái phiếu vào thời điểm này, chi phí rất cao.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính thông tin sẽ tiếp tục làm việc chặt chẽ với các nhà đầu tư quốc tế để sẵn sàng huy động vốn khi có điều kiện thuận lợi.
“Ở đâu có nguồn vốn với chi phí hợp lý, điều kiện phù hợp với chúng ta thì chúng tâ sẽ xem xét huy động, bởi nhu cầu vốn của Việt Nam là có”, Bộ trưởng nói thêm.
Trong bối cảnh nhu cầu vốn đầu tư công của cả giai đoạn được ước tính khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 40% GDP, việc đa dạng hóa các kênh huy động vốn được xem là yêu cầu quan trọng.
Bộ trưởng cho biết Bộ Tài chính sẽ tiếp tục làm việc với các định chế tài chính, theo dõi diễn biến thị trường. Khi thời điểm thích hợp, cơ quan này sẽ báo cáo Thủ tướng để xem xét triển khai phương án phát hành.
