Điều gì khiến tỷ giá USD tăng mạnh?

Việt Nam có thể tính đến phương án hoán đổi tiền tệ với FED nhưng chuyên gia băn khoăn vì đồng tiền Việt Nam chưa chuyển đổi được.

Trong gần 2 tuần qua, đồng USD đã tăng giá mạnh mẽ cả trong lẫn ngoài nước. Đến cuối ngày 23/3, giá bán USD tự do đã lên mức 23.900 đồng/USD, giá USD ngân hàng cũng lên mức cao nhất là 23.900 đồng/USD.

Trước diễn biến trên, cùng ngày, Ngân hàng Nhà nước đã phát đi thông điệp cho biết sẵn sàng can thiệp thị trường khi cần thiết. Cơ quan này có thể bán ngoại tệ với mức giá thấp hơn tỷ giá niêm yết hiện nay để bình ổn thị trường ngoại tệ.

Lý giải về nguyên nhân tỷ giá USD tăng mạnh trong những ngày qua, chuyên gia kinh tế Bùi Ngọc Sơn, Trưởng phòng Kinh tế Quốc tế, Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính trị thế giới cho rằng, các nhà đầu tư trên toàn cầu không xem trái phiếu hay vàng là nơi trú ẩn an toàn nữa mà đổ xô đi mua USD khiến đồng tiền này trở nên khan hiếm. Người dân và nhà đầu tư ở Việt Nam có lẽ cũng theo tâm lý xem USD là đồng tiền "tránh bão" trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 bùng phát dữ dội bên ngoài Trung Quốc.

Bên cạnh đó, các nhà đầu tư nước ngoài cũng bán ròng các cổ phiếu trên thị trường chứng khoán của Việt Nam đi, rút tiền về để hỗ trợ trung tâm ở nước ngoài và khi rút đi họ cũng mua USD khiến giá USD bị đẩy lên cao.

Vị chuyên gia đề cập tới các động thái của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED): giảm lãi suất xuống gần bằng 0%; tuyên bố sẽ bắt đầu thực hiện một gói hỗ trợ bằng chương trình mua lại tài sản (nới lỏng định lượng – QE) với quy mô không giới hạn.

Theo đó, FED sẽ mua vào một cách rất mạnh mẽ các loại chứng khoán, bao gồm chứng khoán có tài sản đảm bảo và cũng sẽ mở ra các công cụ cho vay khối lượng lớn, bơm tiền vào nền kinh tế. Đồng thời, FED sẽ bắt đầu thực hiện một loạt các biện pháp tín dụng chưa từng có dành cho các hộ gia đình, các doanh nghiệp…

Khi dịch bệnh Covid-19 đang bùng phát dữ dội bên ngoài Trung Quốc thì USD được xem là đồng tiền "tránh bão"

Tuy nhiên, theo ông, động thái của FED chưa thể bù lại được những sự dịch chuyển trên toàn cầu đối với đồng USD. Chính vì thế, FED đã có một biện pháp rất đáng chú ý để chống tình trạng khan hiếm USD, đó là thỏa thuận hoán đổi tiền tệ thêm với ít nhất là 9 ngân hàng Trung ương khác trên thế giới ít nhất trong 6 tháng, ngoài thỏa thuận sẵn có kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 với 5 ngân hàng Trung ương của 5 nước/khu vực gồm Canada, Anh, châu Âu, Nhật và Thụy Sĩ.

Theo thỏa thuận này, FED sẽ cung cấp USD cho ngân hàng Trung ương khác trong hạn mức thỏa thuận để đổi lấy bản tệ của nước đó theo tỷ giá hiện hành, và sẽ đổi ngược lại trong một thời điểm ấn định trong tương lai tại cùng mức tỷ giá.

"Các biện pháp của FED sẽ có tác động bình ổn thị trường, tuy nhiên nó tùy thuộc vào tình hình dịch bệnh. Các chỉ số cũng sẽ chỉ "dập dình" mà không xuống thêm được nữa, sau đó ổn định trở lại. Khi dịch bệnh đi xuống, niềm tin của nhà đầu tư sẽ trở lại, nhà đầu tư lại rút tiền khỏi các kênh trú ẩn để đổ vào các tài sản rủi ro và đồng USD không còn là nơi trú ẩn nữa, tỷ giá sẽ ổn định trở lại", ông Bùi Ngọc Sơn nhận xét.

Tại Việt Nam, tỷ giá quy đổi USD tăng mạnh những ngày qua, ngoài ảnh hưởng từ giá USD trên thế giới, theo vị chuyên gia, còn có tính chất đầu cơ, nhu cầu thật của thị trường chỉ có một phần mà thôi.

"Nhà đầu cơ cho rằng giá USD còn lên nữa nên mua hôm nay họ đã nghĩ ngày mai bán kiếm lời. Thường thì khi có một đợt sóng bao giờ nó cũng được đẩy lên cao hơn bằng đầu cơ, và khi xuống thì cũng lại xuất hiện yếu tố đầu cơ bán ra, đẩy giá xuống", ông nói.

Khó dự đoán về việc đồng USSD liệu có tiếp tục trụ vững ở đỉnh cao như vậy nữa hay không, chuyên gia Bùi Ngọc Sơn tán thành với một số ý kiến cho rằng, Việt Nam có thể cân nhắc vận động hoán đổi tiền tệ với FED. Dù vậy, ông cũng băn khoăn đồng tiền Việt Nam chưa chuyển đổi được, làm sao FED có thể chấp nhận? Dù đây là một cánh cửa hẹp, song ông Sơn cho rằng rất đáng để cân nhắc.

Trong khi đó, nêu ý kiến về diễn biến tỷ giá USD những ngày qua, PGS.TS Ngô Hướng, nguyên Hiệu trưởng trường Đại học Ngân hàng TP.HCM bày tỏ băn khoăn: xuất nhập khẩu đang bị đình trệ bởi dịch bệnh Covid-19, nhu cầu sử dụng USD không nhiều, tại sao tỷ giá quy đổi USD lại tăng mạnh như vậy? Ngoài ảnh hưởng bởi giá thế giới, ông tin rằng có nguyên nhân lớn từ việc dự trữ, đầu cơ của các nhà đầu tư, đặc biệt là cá nhân.

Bởi vậy, ông cho rằng nếu NHNN muốn can thiệp thị trường thì cần cân nhắc điểm này. "Phải xem làn sóng mua USD nhằm mục đích gì, nếu chủ yếu là để dự trữ, đầu cơ thì NHNN bơm thêm USD ra để làm gì?", ông nói.

Chuyên gia kinh tế Bùi Ngọc Sơn cũng chung quan điểm NHNN chưa cần thiết phải bán USD để can thiệp thị trường.

"Tình hình bây giờ chưa có gì ghê gớm để phải can thiệp vội, hãy cứ để cho tỷ giá lên. Tỷ giá đang được thị trường vận hành, còn cuộc chơi này không nằm trong tay chúng ta và ta cũng khó đủ sức để chống lại.

Với mức độ ảnh hưởng như hiện nay, chưa cần phải quá lo lắng về tỷ giá, thậm chí hãy mong là nó lên. Đồng tiền Việt Nam trước nay neo chặt vào đồng USD khiến lợi nhuận từ xuất khẩu bị thu hẹp lại, sản xuất trong nước đắt hơn hàng ngoại khiên sdoanh nghiệp khó sống, hàng Việt không có sức cạnh tranh", ông Sơn nhận xét.

Bởi vậy, thay vì bán USD can thiệp thị trường, theo vị chuyên gia, điều NHNN cần làm là triển khai các gói tín dụng lãi suất thấp để hỗ trợ doanh nghiệp. Dĩ nhiên, việc hỗ trợ này chỉ diễn ra trong một thời gian nhất định, không cần làm ồ ạt, đại trà và phải có mục tiêu cụ thể : ngành nào, loại doanh nghiệp nào cần hỗ trợ... Phải có định nghĩa cụ thể, đặt ra tiêu chuẩn để áp dụng, không phải hạ lãi suất cho tất cả mọi người.

Chiều 24/3, NHNN đã chính thức can thiệp thị trường khi quyết định giảm giá bán USD tại Sở Giao dịch NHNN.

Cụ thể, mức giá mua USD được NHNN giữ nguyên là 23.175 đồng/USD, còn giá bán ra thì giảm 258 đồng so với phiên ngày 23/3, xuống còn 23.650 đồng/ USD.

Ngay sau đó, giá đồng USD được các ngân hàng thương mại giảm 110 đồng/ USD ở cả hai chiều mua và bán so với mức sáng cùng ngày.