Doanh nghiệp cần làm gì để giảm rủi ro sở hữu trí tuệ trong bối cảnh Mỹ đưa Việt Nam vào danh sách PFC?
Việc Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đưa Việt Nam vào danh sách “quốc gia nước ngoài ưu tiên” (Priority Foreign Country - PFC) đặt ra áp lực cấp thiết đối với hệ thống bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ trong nước. Việc chủ động quản trị và bảo vệ tài sản trí tuệ đã trở thành điều kiện sống còn để doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh.
Sở hữu trí tuệ từ lâu vẫn bị không ít doanh nghiệp Việt xem như một thủ tục pháp lý mang tính hình thức: Chỉ đăng ký nhãn hiệu khi chuẩn bị mở rộng thị trường, xử lý tranh chấp khi vấn đề đã phát sinh, hoặc thậm chí chỉ quan tâm khi bị đối tác yêu cầu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy cái giá phải trả cho sự chậm trễ trong bảo hộ và quản trị tài sản trí tuệ có thể rất lớn: mất thương hiệu, mất thị trường, thiệt hại tài chính kéo dài nhiều năm, thậm chí ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng xuất khẩu.
Những bài học ấy không còn là cảnh báo xa vời. Trong quá trình mở rộng ra quốc tế, thương hiệu Trung Nguyên từng đối mặt với khó khăn liên quan đến việc bảo hộ nhãn hiệu tại nước ngoài khi có bên khác đăng ký trước tại một số thị trường. Việc giành lại quyền sử dụng thương hiệu không chỉ kéo dài về mặt thời gian mà còn tiêu tốn đáng kể nguồn lực pháp lý và tài chính. Vinamit cũng là một trường hợp điển hình khi doanh nghiệp từng mất quyền sở hữu nhãn hiệu tại Trung Quốc do đối tác địa phương đăng ký trước, buộc phải theo đuổi vụ kiện kéo dài để giành lại thương hiệu của mình.
Không ít doanh nghiệp Việt đã phải trả giá đắt vì chậm chân trong việc bảo hộ tài sản trí tuệ ở nước ngoài. Ảnh minh họa.
Không chỉ doanh nghiệp tư nhân, những tài sản trí tuệ mang tính địa phương của Việt Nam cũng từng rơi vào thế bị động. Nước mắm Phú Quốc, một sản phẩm truyền thống có lịch sử hơn 200 năm, từng bị nhiều doanh nghiệp nước ngoài sử dụng tên gọi “Phu Quoc” để bán các sản phẩm không có nguồn gốc từ đảo Phú Quốc tại thị trường châu Âu. Trước thực trạng này, Hiệp hội Nước mắm Phú Quốc đã phải mất gần 6 năm theo đuổi hồ sơ đăng ký bảo hộ tại Liên minh châu Âu, từ năm 2007 đến khi chính thức được EU cấp chứng nhận Protected Designation of Origin (PDO) vào năm 2013. Đây là chỉ dẫn địa lý đầu tiên của Việt Nam và cũng là sản phẩm đầu tiên của ASEAN được EU bảo hộ theo cơ chế này. Việc được công nhận không chỉ giúp ngăn chặn tình trạng mạo danh, mà còn tạo ra lá chắn pháp lý quan trọng để bảo vệ giá trị thương hiệu trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, ngay cả sau đó, cái tên “Phú Quốc” vẫn tiếp tục đối mặt với nguy cơ bị doanh nghiệp khác đăng ký tại một số thị trường như Trung Quốc, cho thấy cuộc chiến bảo vệ tài sản trí tuệ chưa bao giờ thực sự kết thúc.
Điểm chung của những câu chuyện này là doanh nghiệp thường chỉ nhận ra giá trị của tài sản trí tuệ khi đã đối mặt với tranh chấp. Trong khi đó, theo các chuyên gia, bước đầu tiên và quan trọng nhất để giảm thiểu rủi ro lại là việc rà soát toàn bộ tài sản trí tuệ đang sở hữu hoặc đang sử dụng. Không chỉ là nhãn hiệu, tài sản trí tuệ của doanh nghiệp còn bao gồm sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, bí mật kinh doanh, bản quyền nội dung, dữ liệu khách hàng, phần mềm nội bộ, thiết kế bao bì, khẩu hiệu, thậm chí cả những quy trình kỹ thuật độc quyền tạo nên lợi thế cạnh tranh. Việc không nắm rõ mình đang sở hữu những gì, cần bảo vệ điều gì, hoặc đang sử dụng tài sản nào có nguy cơ xâm phạm quyền của người khác chính là một trong những rủi ro lớn nhất hiện nay.
Một sai lầm phổ biến khác là doanh nghiệp chỉ đăng ký nhãn hiệu trong nước, rồi mới tính đến chuyện bảo hộ quốc tế khi đã bắt đầu xuất khẩu. Trong khi đó, nhiều quốc gia áp dụng nguyên tắc “first to file”, tức là ai nộp đơn trước, người đó có quyền trước. Chính nguyên tắc này đã tạo ra không ít trường hợp đầu cơ nhãn hiệu, khi bên thứ ba chủ động đăng ký trước thương hiệu nổi tiếng để buộc doanh nghiệp chính chủ phải mua lại hoặc bước vào những cuộc kiện tụng kéo dài. Với những doanh nghiệp có kế hoạch vươn ra thị trường nước ngoài, việc sử dụng các cơ chế như Hệ thống Madrid để đăng ký nhãn hiệu quốc tế từ sớm không chỉ là biện pháp phòng ngừa tranh chấp, mà còn là yếu tố quan trọng để nâng cao vị thế trong đàm phán với nhà phân phối, đối tác đầu tư hay các hoạt động nhượng quyền.
Tuy nhiên, rủi ro sở hữu trí tuệ không chỉ đến từ việc bị xâm phạm, mà còn đến từ chính những vi phạm vô tình của doanh nghiệp. Không ít đơn vị vẫn sử dụng phần mềm không có bản quyền, tải hình ảnh trên internet để làm quảng cáo, dùng nhạc nền cho video truyền thông mà không xin phép, hoặc thuê thiết kế nhưng không quy định rõ quyền sở hữu đối với sản phẩm sáng tạo. Những hành vi tưởng chừng nhỏ này có thể dẫn đến khiếu nại, kiện tụng hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín doanh nghiệp, đặc biệt khi bước ra thị trường quốc tế. Trong bối cảnh các nền tảng số ngày càng siết chặt kiểm soát bản quyền, những vi phạm như vậy thậm chí có thể khiến nội dung bị gỡ bỏ, tài khoản quảng cáo bị khóa hoặc doanh nghiệp phải đối mặt với yêu cầu bồi thường.
Sở hữu trí tuệ không chỉ là lá chắn bảo vệ doanh nghiệp mà còn là tài sản có khả năng tạo ra giá trị. Ảnh minh họa
Vì vậy, theo nhiều chuyên gia pháp lý, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, coi sở hữu trí tuệ là một phần trong chiến lược quản trị rủi ro thay vì chỉ giao cho bộ phận pháp chế xử lý khi xảy ra sự cố. Điều đó đồng nghĩa với việc cần xây dựng cơ chế rà soát định kỳ đối với tài sản trí tuệ, nâng cao nhận thức của nhân sự về các nguy cơ vi phạm bản quyền, đồng thời kiểm tra chặt chẽ các điều khoản liên quan đến quyền sở hữu dữ liệu, thiết kế và sáng tạo trong hợp đồng với đối tác. Việc dành nguồn lực cho đăng ký, duy trì bảo hộ và chủ động theo dõi thị trường để phát hiện sớm các hành vi xâm phạm cũng cần được xem là một khoản đầu tư dài hạn, thay vì một chi phí phát sinh.
Thực tế cho thấy, chi phí để phòng ngừa luôn thấp hơn rất nhiều so với chi phí xử lý tranh chấp. Nhưng quan trọng hơn, trong nền kinh tế tri thức, sở hữu trí tuệ không chỉ là lá chắn bảo vệ doanh nghiệp mà còn là tài sản có khả năng tạo ra giá trị. Một thương hiệu được bảo hộ tốt có thể nâng cao định giá doanh nghiệp. Một sáng chế được đăng ký đúng thời điểm có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Một hệ thống quản trị tài sản trí tuệ minh bạch có thể trở thành điểm cộng lớn trong mắt nhà đầu tư và đối tác quốc tế.
Áp lực từ các đánh giá quốc tế có thể khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại, nhưng cũng là cơ hội để nhìn lại cách mình đang quản trị những tài sản vô hình. Khi tiêu chuẩn toàn cầu ngày càng cao, doanh nghiệp nào chủ động bảo vệ và khai thác tốt tài sản trí tuệ sẽ không chỉ giảm được rủi ro pháp lý, mà còn có nhiều cơ hội bứt phá hơn trong cuộc cạnh tranh dài hạn.
Vĩnh Hoàn chi hơn 600 tỷ đồng trả cổ tức tiền mặt
Với tỷ lệ tạm ứng cổ tức 30%, Vĩnh Hoàn dự kiến chi khoảng 628 tỷ đồng cho cổ đông. Chủ tịch HĐQT Trương Thị Lệ Khanh, người đang nắm giữ hơn 45% vốn…
Cảng hàng không Quảng Trị tăng tốc về đích, đợt tuyển dụng đầu tiên thu hút hàng trăm ứng viên
Đợt tuyển dụng nhân sự đầu tiên của Cảng hàng không Quảng Trị đã thu hút gần 300 hồ sơ ứng tuyển, mở ra cơ hội nghề nghiệp mới cho người lao động địa phương…
PV Power nâng hơn 342% mục tiêu lợi nhuận, vượt kế hoạch năm sau 9 tháng
PV Power nâng mục tiêu lợi nhuận sau thuế năm 2026 tăng 342,4% so với kế hoạch ban đầu. Sau 9 tháng, doanh nghiệp ghi nhận gần 6.899 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, vượt...
Đầu tư CMC chốt ngày trả cổ tức cổ phiếu 17% sau khi giảm mạnh từ mức 35%
Đầu tư CMC chốt ngày để trả cổ tức năm 2025 bằng cổ phiếu, tỷ lệ thực hiện giảm từ 35% xuống 17% do nguồn lợi nhuận trên báo cáo tài chính kiểm toán năm...
Cảng Phước An dự kiến lập công ty con vốn 500 tỷ đồng
Cảng Phước An dự kiến lập công ty con vốn 500 tỷ đồng, hoạt động trong lĩnh vực cảng biển, logistics và khu công nghiệp.
AMY Grupo lên HOSE ngày 20/11, vốn hóa gần 7.900 tỷ đồng
Cổ phiếu AMY sẽ giao dịch trên HOSE từ ngày 20/11/2026 với giá tham chiếu 48.900 đồng/cổ phiếu. Trước khi lên sàn, AMY Grupo đã hoàn tất đợt IPO, huy động gần 787,3 tỷ đồng.
Tập đoàn Hoà Phát của tỷ phú Trần Đình Long tiếp tục "đổ" tiền vào mảng năng lượng tái tạo
Sắp tới, Tập đoàn Hoà Phát sẽ chi gần 650 tỷ đồng để thành lập Công ty Năng lượng tái tạo, trong bối cảnh doanh nghiệp này liên tục có động thái mở rộng…
Hòa Phát rót gần 650 tỷ đồng thành lập công ty năng lượng tái tạo
Tập đoàn Hòa Phát (HoSE: HPG) thông qua việc góp 649,87 tỷ đồng, tương đương 99,98% vốn điều lệ, để thành lập Công ty cổ phần Năng lượng tái tạo Hòa Phát...
Taseco Land hạ gần 30% kế hoạch doanh thu năm 2026
Taseco Land điều chỉnh giảm gần 30% kế hoạch doanh thu và 27,9% mục tiêu lợi nhuận sau thuế năm 2026. Lợi nhuận sau thuế 9 tháng của doanh nghiệp vẫn tăng hơn 80% so...
Tập đoàn Hà Đô hoàn thành 53% kế hoạch lợi nhuận cả năm sau 9 tháng
Trong quý III/2026, Tập đoàn Hà Đô ghi nhận lợi nhuận sau thuế đạt 228 tỷ đồng. Lũy kế 9 tháng, lãi sau thuế tăng nhẹ 8% so với cùng kỳ, đạt hơn 614 tỷ...
Bia Sài Gòn – Miền Trung chốt tạm ứng cổ tức tiền mặt 20%
Bia Sài Gòn – Miền Trung chốt ngày 25/11 để tạm ứng cổ tức tiền mặt tỷ lệ 20%, dự kiến chi gần 60 tỷ đồng. Trong 9 tháng đầu năm 2026, doanh thu thuần...
Taseco Airs tạm ứng cổ tức 20%, lãi 9 tháng tăng 30%
Taseco Airs chốt ngày 19/11 đăng ký cuối cùng để tạm ứng cổ tức năm 2026 bằng tiền mặt, dự chi gần 108 tỷ đồng. Sau 9 tháng, doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận sau...
Nhà Khang Điền (KDH): Nhóm VinaCapital liên tục nâng sở hữu, nhóm Dragon Capital lại bán ra
Nhóm quỹ đầu tư VinaCapital vừa hoàn tất mua vào hàng chục triệu cổ phiếu KDH của Nhà Khang Điền để gia tăng tỷ lệ sở hữu…
Dược Hậu Giang sắp chi hơn 780 tỷ đồng tạm ứng cổ tức
Với hơn 130,7 triệu cổ phiếu đang lưu hành, Dược Hậu Giang dự kiến phải chi hơn 784 tỷ đồng cho đợt tạm ứng cổ tức này…
Cao su Đồng Phú trả cổ tức tiền mặt 14%, lãi 9 tháng tăng 49%
Cao su Đồng Phú chốt ngày 16/11 đăng ký cuối cùng để trả cổ tức năm 2025 bằng tiền mặt, tỷ lệ 14%, dự kiến chi gần 122 tỷ đồng. Trong 9 tháng đầu năm...
VLXD Biên Hòa tạm ứng cổ tức 25%, lãi 9 tháng tăng 182%
VLXD Biên Hòa chốt tạm ứng cổ tức tiền mặt tỷ lệ 25%, dự chi gần 117 tỷ đồng. Lũy kế 9 tháng năm 2026, doanh nghiệp lãi ròng gần 566 tỷ đồng, tăng 182%...
PNJ muốn thoái toàn bộ 65% vốn tại An Tín sau 8 tháng thành lập
PNJ từng phê duyệt góp 32,5 tỷ đồng để thành lập CTCP Giải pháp Tài sản An Tín hồi đầu năm. Đến nay chưa đầy 8 tháng, doanh nghiệp thông qua chủ trương thoái toàn...
PJICO lãi 9 tháng tăng 10%, tiền gửi ngân hàng vượt 5.000 tỷ đồng
Lợi nhuận trước thuế quý III/2026 của PJICO tăng gần 20% so với cùng kỳ. Sau 9 tháng, lợi nhuận tài chính tăng gần 55% trong khi biên lợi nhuận bảo hiểm thu hẹp, với...
REE muốn mở rộng hệ sinh thái cơ điện thông qua M&A
Trước nhu cầu công việc gia tăng mạnh, Công ty CP Cơ điện lạnh (HoSE: REE) đang hướng tới mở rộng năng lực thi công của REE M&E thông qua sáp nhập thêm các doanh nghiệp nhỏ.


























