Lĩnh vực nào sẽ đưa doanh nghiệp quốc gia vào Fortune Global 500?

Ngày 6/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước. Một trong những mục tiêu đáng chú ý là phấn đấu đến năm 2030 có 50 DNNN vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1-3 DNNN vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới.

Đây không chỉ là mục tiêu về thứ hạng doanh nghiệp, mà còn đặt ra yêu cầu tái định vị vai trò của DNNN trong những ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế.

Những lĩnh vực có thể tạo ra các “đầu tàu” vươn ra quốc tế

Nhận định về mục tiêu này, TS Nguyễn Minh Thảo, Phó Trưởng Ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính), cho rằng, đây là mục tiêu tham vọng nhưng có cơ sở để kỳ vọng, bởi Nghị quyết 79-NQ/TW đã đề ra nhiều giải pháp then chốt nhằm tạo “bệ đỡ” cho DNNN phát triển.

Theo TS Nguyễn Minh Thảo, để hình thành những doanh nghiệp có khả năng vươn lên tầm khu vực và thế giới, Việt Nam cần tập trung nguồn lực vào các ngành có dư địa tăng trưởng lớn, đồng thời có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong đó, khoa học - công nghệ và công nghệ số là một trong những lĩnh vực có tiềm năng bứt phá. Việt Nam có lợi thế về nguồn nhân lực trẻ, tốc độ chuyển đổi số nhanh và thị trường công nghệ toàn cầu tiếp tục mở rộng. Các DNNN có năng lực công nghệ như Viettel cần tiếp tục phát huy năng lực tự chủ, làm chủ công nghệ nền tảng, phát triển sản phẩm có khả năng cạnh tranh quốc tế và dẫn dắt hệ sinh thái trong nước.

Bên cạnh đó, năng lượng, đặc biệt là năng lượng sạch, đang mở ra một không gian phát triển rất lớn trong bối cảnh thế giới đẩy mạnh chuyển dịch xanh, đồng thời đặt yêu cầu ngày càng cao về bảo đảm an ninh năng lượng. Với quy mô thị trường lớn và nhu cầu đầu tư dài hạn, năng lượng có thể trở thành bệ phóng để hình thành những tập đoàn đủ quy mô doanh thu và năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Trong lĩnh vực năng lượng, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM) có tiềm năng trở thành một trong những doanh nghiệp tiên phong hướng tới quy mô toàn cầu. Với nền tảng lâu năm trong lĩnh vực dầu khí, PETROVIETNAM có điều kiện mở rộng từ chuỗi giá trị truyền thống sang hệ sinh thái năng lượng tích hợp, bao gồm thăm dò, khai thác, chế biến dầu khí, khí - LNG, sản xuất điện và các lĩnh vực năng lượng mới.

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng, dư địa phát triển của PETROVIETNAM còn mở rộng sang điện khí, năng lượng tái tạo, hydrogen, ammonia, công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS) và các giải pháp giảm phát thải. Nếu phát huy tốt lợi thế về nguồn lực, hạ tầng, công nghệ, thị trường và mạng lưới đối tác quốc tế, đồng thời nâng quy mô đầu tư, đẩy mạnh hoạt động ở nước ngoài, PETROVIETNAM có thể trở thành “đầu tàu” không chỉ trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia mà còn trên hành trình đưa doanh nghiệp Việt Nam vào nhóm những tập đoàn lớn của thế giới.

Thách thức lớn nhất vẫn là quy mô

Khát vọng vào Fortune Global 500 trước hết là bài toán về quy mô doanh thu. Theo bảng xếp hạng Fortune Global 500 năm 2026, 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới được xếp hạng theo doanh thu; tổng doanh thu của các doanh nghiệp trong danh sách đạt 43.100 tỷ USD trong năm 2025. Những vị trí dẫn đầu thuộc về các tập đoàn có quy mô doanh thu hàng trăm tỷ USD như Amazon, Walmart, State Grid và Saudi Aramco.

Để một doanh nghiệp bước vào hàng ngũ Fortune Global 500 bên cạnh các tập đoàn như Apple, Nvidia hay Saudi Aramco, tiêu chí định lượng tối thiểu là doanh thu phải đạt khoảng 30-35 tỷ USD/năm. Các chuyên gia chỉ ra rằng, các DNNN Việt Nam cần phải tăng trưởng doanh thu gấp 2-3 lần trong vòng 5-10 năm tới với tốc độ bứt phá vượt trội để đạt được mục tiêu đề ra.

Bên cạnh đó, khoảng cách giữa một DNNN lớn ở Việt Nam và các tập đoàn hàng đầu thế giới không chỉ nằm ở vốn, mà còn ở quy mô thị trường, năng lực công nghệ, khả năng quốc tế hóa và mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Do đó, mục tiêu Fortune Global 500 không thể đạt được nếu chỉ dựa vào tăng trưởng doanh thu tự nhiên của từng doanh nghiệp. Nghị quyết 79-NQ/TW đã đặt ra hướng đi là cơ cấu lại DNNN theo hướng giảm đầu mối, tăng quy mô; khuyến khích hợp nhất, sáp nhập, chuyển giao doanh nghiệp để phát huy lợi thế tổng thể của ngành. Đồng thời, các tập đoàn được khuyến khích đầu tư ra nước ngoài trong những lĩnh vực có lợi thế so sánh và thị trường lớn, từng bước hình thành các tập đoàn đa quốc gia.

Đây có thể là chìa khóa để giải bài toán quy mô: không chỉ lớn hơn ở Việt Nam, mà phải lớn lên cùng thị trường quốc tế.

Để bước vào Fortune Global 500, các DNNN được lựa chọn phải chuyển từ tư duy giữ vị trí chủ lực trong nước sang xây dựng năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Với năng lượng, đó có thể là quá trình hình thành các chuỗi giá trị tích hợp từ thăm dò, khai thác, chế biến, điện, khí, LNG đến năng lượng tái tạo và các giải pháp năng lượng mới; đồng thời mở rộng hoạt động ra nước ngoài.

Với công nghệ - viễn thông, trọng tâm sẽ là chuyển từ cung cấp dịch vụ sang làm chủ công nghệ, sở hữu sản phẩm và nền tảng có khả năng thương mại hóa ở nhiều quốc gia.

Các lĩnh vực vận tải - logistics, tài chính - ngân hàng và khai thác, chế biến khoáng sản chiến lược cũng có dư địa đáng kể. Trong đó, ngân hàng thương mại nhà nước được Nghị quyết 79-NQ/TW đặt mục tiêu có ít nhất 3 ngân hàng vào nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á về tổng tài sản vào năm 2030.

Như vậy, cuộc đua Top 500 không nhất thiết chỉ có một con đường. Song điểm chung của các ứng viên tiềm năng là phải sở hữu quy mô đủ lớn, thị trường đủ rộng, công nghệ đủ mạnh và khả năng mở rộng quốc tế đủ nhanh.

Tuy nhiên, nếu nguồn lực lớn nhưng cơ chế quản trị không thay đổi, DNNN khó tạo ra tốc độ tăng trưởng cần thiết. Nghị quyết 79-NQ/TW vì vậy đặt trọng tâm vào đổi mới quản trị, tăng tính tự chủ và trách nhiệm của doanh nghiệp. Đến năm 2030, 100% DNNN phải áp dụng quản trị hiện đại trên nền tảng số; 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước phải áp dụng các nguyên tắc quản trị của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).

Cùng với đó là chính sách tăng vốn điều lệ thông qua sử dụng nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn; tăng tỷ lệ lợi nhuận sau thuế để lại doanh nghiệp; đánh giá lại tài sản đã hết khấu hao nhưng còn giá trị sử dụng. Với các dự án trọng điểm quốc gia hoặc dự án đầu tư ở nước ngoài được cấp có thẩm quyền giao, Nhà nước có chính sách bảo đảm đủ vốn, hỗ trợ lãi suất và cung cấp tín dụng.

Một thay đổi quan trọng khác là cách tiếp cận đối với rủi ro. Muốn DNNN đầu tư vào công nghệ mới, thị trường mới và các dự án quy mô lớn, cần phân định rõ rủi ro kinh doanh thông thường với hành vi cố ý vi phạm pháp luật, qua đó tạo không gian cho cán bộ và doanh nghiệp chủ động quyết định trên cơ sở hiệu quả và trách nhiệm giải trình.

Vì thế, mục tiêu 1-3 DNNN lọt Fortune Global 500 đến năm 2030 cần được nhìn nhận như thử thách lớn đối với năng lực cải cách và sức cạnh tranh của kinh tế nhà nước.