Người trẻ thờ ơ tiết kiệm, vay tiêu dùng: Cha mẹ trả?

Người trẻ Việt thờ ơ với tiết kiệm, không đầu tư nhưng lại vay tín dụng để tiêu dùng là xu hướng được nêu ra tại một chương trình truyền hình trực tuyến trên đài VTV8 gây nhiều quan ngại.

Nhiều người trẻ không có xu hướng tiết kiệm, vay tín dụng để tiêu dùng. Ảnh minh họa

Thừa nhận thực tế trên, PGS.TS Nguyễn Văn Nam - nguyên Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh (Bộ Công thương) cho biết, trên thực tế, vay tiêu dùng để chi tiêu là xu hướng của giới trẻ nhiều nước.

Tuy nhiên, đi cùng với việc vay nợ thì ý thức, trách nhiệm trả nợ của họ cũng rất cao. Ở Việt Nam đang ngược lại, tiêu hôm nay, ngày mai bố mẹ trả đây mới là điều khiến ông lo lắng.

Phân tích kỹ hơn, ông chỉ ra hai xu hướng tâm lý đang tác động tới ý thức và hành động của những người trẻ Việt, qua đó hình thành lên những thói quen chưa tốt.

Ở xu hướng thứ nhất, ông cho biết Việt Nam là một nước đi lên từ nông nghiệp, điều kiện phát triển còn hạn chế, đời sống thu nhập của người dân còn nhiều khó khăn.

Vì điều này, tiết kiệm là truyền thống của người Việt nhằm có một khoản dự trữ phục vụ cho những nhu cầu sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe của chính mình cũng như con cái về sau này. Bố mẹ tiết kiệm, ăn chắt để dành, con cái đi làm để giúp đỡ gia đình, làm nhà, mua xe.

Có thể thấy, ở giai đoạn này những người già tại Việt Nam vẫn giữ truyền thống này, họ chi tiêu rất tằn tiện, tiết kiệm, còn người trẻ đang có xu hướng ngược lại.

Ở xu hướng thứ hai, do sự phát triển của kinh tế xã hội, thu nhập người dân cũng tăng lên, đời sống ổn định, giàu có hơn. Cùng bối cảnh đó, từ tác động của các nền kinh tế thị trường, nền kinh tế tiêu dùng trên thế giới, vay nợ là phổ biến.

Tuy nhiên, ở các nước, giới trẻ tự lập từ rất sớm, việc họ vay tiêu dùng là vì muốn độc lập tài chính với gia đình, không xin tiền bố mẹ mà vẫn có tiền để trang trải các nhu cầu cá nhân. Nhiều trường hợp vay để chi trả cho việc học hành, vay để chi tiêu, trang trải trong cuộc sống, bố mẹ rất ít khi cho tiền.

Chính vì điều này, ý thức trả nợ của họ cũng rất cao, bởi ở các nước bố mẹ không trả nợ thay con cái. Mặt khác, các chính sách an sinh tại các nước cũng tốt hơn, do đó, họ đi vay nhưng cũng đều chắc chắn sẽ trả được nợ khi có việc làm.

Tại Việt Nam, giới trẻ đang chịu sự tác động mạnh mẽ từ xu hướng thị trường tiêu dùng nhưng lại được nuôi dạy trong một môi trường bảo bọc từ gia đình quá nhiều, khiến đứa trẻ thiếu đi ý thức và trách nhiệm với việc mình làm.

Có thể thấy rõ nhất là cách chi tiêu của người trẻ Việt hiện nay. Rất nhiều người trẻ không những không tiết kiệm, không muốn thoát khỏi sự bảo bọc của gia đình mà còn có thói quen tiêu xài hoang phí, vay nợ chồng chất.

Ví dụ, nếu ở các nước, người trẻ vay để chi trả cho việc học hành nhằm hướng tới một công việc tốt hơn trong tương lai thì tại Việt Nam vẫn có nhiều người vay để mua sắm đồ đạc hàng hiệu đắt tiền, vay để đi du lịch, ăn uống xa hoa, tiệc tùng, phô trương, lãng phí.

Hiện tượng này thấy phổ biến hơn ở hai nhóm giới trẻ, một là nhóm con nhà giàu, do được bố mẹ bảo bọc từ nhỏ, được chu cấp đầy đủ, quen với thói quen tiêu xài hoang phí. Với nhóm này, thông thường không phải đi vay tín dụng để tiêu dùng, nếu có chỉ là tâm lý thích trải nghiệm một xu hướng mới. Nhóm này vốn dĩ đã sống trong cuộc sống nhung lụa, được chiều chuộng từ nhỏ, thường không bị thiếu thốn, khi cần là xin, xin không được thì ăn vạ, dọa nạt, gây sức ép buộc bố mẹ phải cho. 

Còn với nhóm thứ hai, là nhóm bị cuốn theo thói quen, nếp sống của thành thị mà đua đòi, ăn chơi, không muốn thua bạn, kém bè. Tuy nhiên, do gia đình không có điều kiện, không có tiền chu cấp trong khi nhu cầu ăn tiêu lại quá lớn khiến nhiều người trẻ phải đi vay tiêu dùng để chi tiêu, mua sắm. Một số người khác chấp nhận là sugar daddy, sugar baby để được bao nuôi, lấy tiền thỏa mãn nhu cầu chi tiêu của mình.

Với nhóm lao động chân chính, tiết kiệm vẫn là tâm lý truyền thống, vì họ biết trân trọng, chắt chiu từng đồng tiền kiếm được bằng mồ hôi nước mắt của họ.

Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn, đời sống chật vật nếu thói quen "tiêu hoang, xài sang" có thể giúp thỏa mãn nhu cầu một số người ở một thời điểm nhất định nhưng nếu không thay đổi và không có ý thức, trách nhiệm về sau thì hệ lụy để lại là rất lớn.

Những hệ lụy nhìn thấy rõ nhất của việc vay để chi tiêu sẽ khiến một số người trẻ bị cuốn vào nợ nần, không có khả năng trả nợ, cuối cùng, người phải gánh nợ thay lại chính là bố mẹ, gia đình.

Bên cạnh đó, cha mẹ cũng cần phải thay đổi tư duy bảo bọc con cái thái quá, cần giáo dục con cái có ý thức lao động, kiếm tiền và phải chịu trách nhiệm với những quyết định, việc làm của mình.

Chính vì tâm lý bảo bọc con cái, càng sinh ít càng phải lo cho con nhiều nên không ít gia đình đã rơi vào hoàn cảnh "con càng lớn càng nặng nợ", con cái không là chỗ dựa cho cha mẹ khi về già mà lại còn là gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Từ những phân tích trên, vị chuyên gia cảnh báo cần phải xem xu hướng trên như một hiện tượng xã hội đáng quan tâm, qua đó phải có những nghiên cứu, phân tích kỹ lưỡng nhưng nguyên nhân, tác động, qua đó có những giải pháp tác động, thay đổi dần thói quen, lối sống của người dân. Điều này không chỉ là chuyện cá nhân, chuyện gia đình mà nó còn liên quan tới sự phát triển bền vững, lâu dài của xã hội.