Nguồn cung dầu thô và LNG đối mặt kịch bản tồi tệ nhất

Mọi thứ đều phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Điểm nghẽn này - nơi thường vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu thô, sản phẩm dầu và LNG toàn cầu - hiện gần như đóng cửa với phần lớn tàu thuyền, khiến thị trường năng lượng rơi vào trạng thái cực kỳ dễ tổn thương.

Trong bối cảnh đó, những tuyên bố từ Washington hay Israel rằng họ đang giành ưu thế trước Iran phần lớn trở nên vô nghĩa.

Có thể chiến dịch không kích của Mỹ và Israel đã làm suy yếu bộ máy lãnh đạo và năng lực quân sự chủ chốt của Iran. Nhưng thực tế là phần lớn tàu chở dầu vẫn không thể đi qua eo biển Hormuz một cách an toàn, trong khi Iran đã chứng minh khả năng tấn công vào hạ tầng năng lượng và các cơ sở trọng yếu trên khắp vùng Vịnh. Điều này khiến Tehran nắm quyền chi phối diễn biến - và quan trọng hơn, đang “nắm thóp” nền kinh tế toàn cầu.

Vậy kịch bản tồi tệ nhất sẽ như thế nào?

Đó sẽ là một bước leo thang mạnh, khi Iran gây thiệt hại trên diện rộng cho hạ tầng năng lượng vùng Vịnh, sử dụng tên lửa và máy bay không người lái để tấn công đường ống, nhà máy lọc dầu, cơ sở chế biến và các cảng xuất khẩu trong khu vực.

Tác nhân kích hoạt nhiều khả năng là việc lực lượng Mỹ trên bộ tìm cách chiếm giữ các khu vực do Iran kiểm soát, như cảng dầu trên đảo Kharg hay các đảo nhỏ tại eo biển Hormuz.

Việc triển khai bộ binh là điều được cho là Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cân nhắc, và lực lượng Mỹ trong khu vực cũng đang được tăng cường.

Tuy nhiên, ngay cả khi một cuộc tấn công trên bộ thành công về mặt quân sự, điều đó cũng trở nên vô nghĩa nếu kéo theo sự tàn phá trên diện rộng đối với hạ tầng năng lượng, đẩy cuộc khủng hoảng thị trường vốn đã nghiêm trọng lên mức thảm họa năng lượng toàn cầu chưa từng có.

Thị trường hợp đồng tương lai dầu thô - thể hiện qua giá dầu Brent - hiện vẫn phần lớn đặt cược vào khả năng hạ nhiệt căng thẳng và dòng chảy dầu qua eo Hormuz sẽ sớm trở lại bình thường.

Giá dầu Brent giao sau mở cửa tăng trong phiên châu Á sáng thứ Hai, tăng 2,7% lên khoảng 115,55 USD/thùng, so với mức đóng cửa 112,57 USD ngày 27/3.

Tính từ mức 72,48 USD/thùng ngày 27/2 - trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran - giá đã tăng 59%.

Dù vậy, mức tăng này vẫn kém xa so với giá thực tế của các sản phẩm lọc dầu tại châu Á, nơi chịu ảnh hưởng mạnh nhất từ cuộc khủng hoảng hiện nay.

Giá nhiên liệu máy bay tại Singapore chốt ở mức 222,77 USD/thùng ngày 27/3, không xa mức kỷ lục 227,98 USD ngày 23/3 và cao hơn gấp đôi so với 93,45 USD ngày 27/2.

Giá dầu gasoil - nguyên liệu chính để khai thác dầu diesel - đạt 182,76 USD/thùng ngày 27/3, gần như gấp đôi mức 91,42 USD trước xung đột, trong khi xăng đạt 130,52 USD/thùng, tăng 65%.

Những mức giá này phản ánh việc các nhà máy lọc dầu châu Á đang chật vật tìm đủ dầu thô để vận hành, trong khi các nước nhập khẩu nhiên liệu như Úc và Indonesia phải gấp rút đảm bảo nguồn cung.

Ảnh hưởng lan rộng

Sự căng thẳng trên thị trường sản phẩm lọc dầu tại châu Á cho thấy hệ quả từ cuộc chiến với Iran đã ảnh hưởng đến khu vực này đầu tiên - điều không bất ngờ khi khoảng 80% dầu thô và nhiên liệu tinh chế qua eo Hormuz được chuyển đến châu Á.

Nhưng những khó khăn tại châu Á sẽ nhanh chóng lan ra toàn cầu, khi các nhà máy lọc dầu và nhà nhập khẩu nhiên liệu phải tranh giành các lô hàng khan hiếm từ khu vực Đại Tây Dương, đẩy giá tăng cao vượt xa phạm vi khu vực.

Vấn đề là thế giới hiện thiếu hụt khoảng 12 triệu thùng dầu thô và sản phẩm mỗi ngày.

Trước đây, khoảng 19 triệu thùng/ngày đi qua eo Hormuz, nhưng hiện dòng chảy này gần như tê liệt, chỉ còn rất ít tàu đi qua trong tháng 3.

Việc Ả Rập Xê-út tăng xuất khẩu qua các cảng Biển Đỏ và UAE đẩy mạnh vận chuyển từ cảng Fujairah ở vịnh Oman đã phần nào bù đắp sự thiếu hụt qua tuyến đường chiến lược này.

Tuy nhiên, cú sốc mất hơn 10% nguồn cung dầu toàn cầu không thể được bù đắp chỉ bằng cách xả kho dự trữ chiến lược, ít nhất là trong dài hạn.

Rủi ro thực sự là xung đột với Iran kéo dài hoặc leo thang trong những tuần tới.

Hãy hình dung một cuộc tấn công trên bộ của Mỹ kích hoạt các đòn đánh của Iran vào đường ống của Ả Rập Xê-út dẫn ra Biển Đỏ, hoặc vào các cơ sở quan trọng tại Fujairah.

Hoặc việc lực lượng Houthi - đồng minh của Iran tại Yemen - phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb, tuyến nối giữa Biển Đỏ và vịnh Aden. Khi đó, dầu của Ả Rập Xê-út chỉ có thể đi lên phía bắc qua kênh đào Suez, khiến thời gian vận chuyển kéo dài, chi phí tăng cao và gây tắc nghẽn cho các chuyến hàng sang châu Á.

Nguy cơ là thị trường dầu thô và LNG sẽ phải bắt đầu tính đến khả năng mất nguồn cung kéo dài từ Trung Đông - điều mà đến nay vẫn chưa được phản ánh đầy đủ vào giá.