Nhà đầu tư mong muốn một hành lang pháp lý đồng bộ

Trong quá trình chuyển dịch năng lượng và thu hút đầu tư, một đạo luật tốt là chưa đủ. Điều nhà đầu tư cần là một hành lang pháp lý thống nhất, trong đó các quy định về dầu khí, điện lực, xây dựng, quy hoạch, đầu tư, môi trường và tài chính tạo thành một chuỗi thủ tục thông suốt từ khi dự án được chấp thuận đến khi vận hành, tạo doanh thu và thoái vốn.

Đây cũng là một trong những vấn đề nổi bật được đặt ra tại phiên thảo luận “Từ thể chế đến thực thi - Kiến tạo nền năng lượng cạnh tranh và bền vững”, do Anh hùng Lao động, TS Nguyễn Hùng Dũng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Dầu khí Việt Nam, điều phối tại Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách tạo lợi thế cạnh tranh thúc đẩy phát triển năng lượng” do Tạp chí Kinh tế Việt Nam tổ chức ngày 11/8/2026.

Tham gia phiên thảo luận có ông Marc Knapper, Thành viên Tổ tư vấn Trung tâm Tài chính TP Hồ Chí Minh; ông Bùi Đào Thái Trường, Tổng Giám đốc Roland Berger Việt Nam; bà Vũ Yến Hằng, Chủ tịch Minh Triết Capital JSC và Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên VIAC.

Một dự án, nhiều đạo luật

Trao đổi tại phiên thảo luận, Luật sư Trương Thanh Đức cho rằng, việc sửa đổi Luật Dầu khí diễn ra trong một bối cảnh rất khác so với trước đây. Tốc độ thay đổi của nền kinh tế, công nghệ, thị trường năng lượng và tình hình thế giới đặt ra yêu cầu pháp luật phải nhanh chóng thích ứng.

Đặc biệt, các vấn đề liên quan đến an ninh năng lượng ngày càng trở nên rõ nét trong bối cảnh nhiều xung đột địa chính trị tác động đến thị trường dầu khí và chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Vì vậy, việc hoàn thiện thể chế không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp mà còn gắn trực tiếp với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Theo Luật sư Trương Thanh Đức, một thay đổi quan trọng cần được nhìn nhận trong lần sửa đổi này là tư duy về quyền chủ động của doanh nghiệp. Nhà nước cần xây dựng hành lang pháp lý, tiêu chuẩn, quy chuẩn, đồng thời thực hiện kiểm tra, thanh tra và giám sát; còn đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp cần được trao quyền chủ động ở mức cao hơn.

Đây cũng là hướng phù hợp với tinh thần cải cách trong quản lý đầu tư và quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Khi các quy định, tiêu chuẩn và cơ chế giám sát đã được xác lập, việc quyết định đầu tư, tổ chức sản xuất, kinh doanh cần được trả về cho doanh nghiệp, thay vì để cơ quan quản lý can thiệp quá sâu vào các quyết định mang tính kinh doanh.

Đối với lĩnh vực dầu khí, yêu cầu này càng có ý nghĩa bởi đây là ngành có tính đặc thù cao, thời gian đầu tư dài, vốn lớn và chịu tác động mạnh của biến động quốc tế.

Luật sư Trương Thanh Đức đánh giá dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), đồng thời mở rộng cơ hội cho các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế khác, trong đó có nhà đầu tư nước ngoài.

Tuy nhiên, để những thay đổi đó thực sự phát huy tác dụng, vấn đề không chỉ nằm ở một đạo luật riêng lẻ.

Bà Vũ Yến Hằng, Chủ tịch Minh Triết Capital JSC cho rằng, nếu chỉ được lựa chọn một yếu tố cần thay đổi để dòng vốn thực sự đi vào dự án, bà sẽ ưu tiên việc thống nhất các quy định đang được điều chỉnh bởi nhiều khung pháp lý khác nhau.

Theo bà, một nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến thời điểm được cấp phép. Hành trình của một dự án kéo dài từ khi được quyền triển khai, thực hiện thủ tục đầu tư, cấp phép, ký hợp đồng, huy động vốn, xây dựng, vận hành, hình thành doanh thu cho đến khi thoái vốn. Trong toàn bộ hành trình đó, nhiều đạo luật cùng tham gia điều chỉnh.

Một dự án năng lượng có thể đồng thời liên quan đến Luật Dầu khí, Luật Điện lực, Luật Xây dựng, pháp luật về đầu tư, đất đai, môi trường, quy hoạch, cơ chế giá điện và nhiều quy định chuyên ngành khác.

“Nếu được chọn một điều, tôi sẽ chọn việc các đạo luật, quy định này có thể thống nhất với nhau”, bà Vũ Yến Hằng nhấn mạnh.

Đây chính là điểm nghẽn có thể quyết định hiệu quả của một cuộc cải cách thể chế. Một đạo luật có thể được thiết kế rất thông thoáng, nhưng nếu các luật liên quan vẫn tồn tại quy định chồng chéo hoặc không tương thích thì doanh nghiệp vẫn có thể gặp khó khăn khi triển khai dự án.

Từ “luật ống” đến pháp luật có khả năng thực thi

Theo Luật sư Trương Thanh Đức, một trong những vấn đề tồn tại lâu nay là pháp luật đôi khi chậm hơn thực tiễn, dẫn đến bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo và xung đột giữa các quy định.

Ông cho rằng, Việt Nam từng trải qua hai cách tiếp cận trong xây dựng pháp luật. Một thời gian dài, tư duy “luật ống” được áp dụng, theo đó luật chủ yếu quy định nguyên tắc, còn nhiều nội dung được giao cho văn bản hướng dẫn. Cách làm này có thể tạo độ linh hoạt, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ các quy định khi đi vào hướng dẫn bị siết chặt hơn, khiến doanh nghiệp gặp khó.

Sau đó, tư duy làm luật chuyển sang hướng quy định cụ thể, chi tiết để có thể áp dụng ngay. Nhưng cách tiếp cận này cũng bộc lộ giới hạn khi thực tiễn thay đổi quá nhanh.

Theo Luật sư Trương Thanh Đức, giải pháp phù hợp là quay lại cách tiếp cận theo nguyên tắc là những vấn đề ổn định, có tính nền tảng cần được quy định chắc chắn trong luật; những nội dung biến động nhanh nên được giao cho Chính phủ và cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn.

Điều quan trọng là phải nhìn nhận thực thi cũng là một phần của pháp luật. Một quy định dù được thiết kế tốt nhưng nếu cán bộ thực thi không dám quyết định, doanh nghiệp không biết phải làm thế nào hoặc phải đi qua quá nhiều tầng thủ tục thì mục tiêu cải cách vẫn chưa đạt được.

Một trong những nguyên nhân khiến quá trình thực thi gặp khó, theo ông, là tâm lý e ngại trách nhiệm của người thực thi. Bên cạnh đó, sự chồng chéo giữa các quy định pháp luật cũng khiến cán bộ khó xác định căn cứ để quyết định.

Do đó, việc kết nối các quy định theo một chuỗi là yêu cầu căn bản. Hoạt động đầu tư không diễn ra trong phạm vi một đạo luật, mà luôn là sự tương tác của nhiều luật. Nếu không xử lý được mối quan hệ này, việc sửa từng luật riêng lẻ khó có thể tạo ra thay đổi căn bản.

Từ góc nhìn này, cải cách pháp luật trong lĩnh vực năng lượng cần được thực hiện theo hướng đồng bộ hơn. Luật Dầu khí có thể mở đường cho các dự án mới, nhưng để dự án thực sự triển khai được, những quy định liên quan đến quy hoạch, xây dựng, điện lực, môi trường, tài chính và đầu tư cũng phải vận hành đồng bộ.

Đây cũng là điều kiện để doanh nghiệp năng lượng có thể chủ động hơn, đồng thời tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới tốc độ tăng trưởng cao và nhu cầu năng lượng ngày càng lớn, một hệ thống pháp luật có khả năng kết nối, dự báo và thực thi hiệu quả sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh không kém các ưu đãi đầu tư.

Bởi với nhà đầu tư, điều quan trọng không chỉ là Việt Nam có một đạo luật tốt, mà là hệ thống pháp luật phải cùng vận hành theo một hướng.