Phát triển năng lượng tái tạo: Tránh "bốc thuốc" tượng trưng

Phát triển chưa xứng tầm

Trong diễn đàn “Chính sách phát triển năng lượng tái tạo trong việc bảo đảm an ninh năng lượng và bảo vệ môi trường” do Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam tổ chức hồi giữa tháng 10/2020, ông Mai Công Mừng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam nhìn nhận, Việt Nam là nước có tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo rất lớn nhưng quy hoạch đưa ra chưa phù hợp, thiết thực, đi vào đúng trọng tâm phát triển.

Theo ông Mừng, trong bối cảnh tài nguyên thiên nhiên ngày càng cạn kiệt mà nhu cầu sử dụng điện năng của con người luôn lớn dần lên thì việc phát triển năng lượng tái tạo là điều tất yếu.

Việt Nam từng có thời gian phát triển điện nhỏ ở các vùng Miền Trung và Tây Nguyên như bài toán hữu hiệu giải quyết nhu cầu điện năng. Tuy nhiên, thời gian gần đây, các công trình thủy điện nhỏ đã bộc lộ một số bất cập, bị phản đối vì không thực hiện nghiêm chỉnh quy trình vận hành trong mùa mưa, đã gây nên ngập lụt, ảnh hưởng nghiêm trọng tới của sống của cư dân vùng hạ du.

Có những dự án thủy điện nhorddax không được thẩm tra nghiêm túc trước khi xây dựng, gây nên tình trạng phá rừng đầu nguồn...

Điều đó đòi hỏi chúng ta càng phải khẩn thiết phát triển những dự án năng lượng tái tạo. Nghiên cứu của ngân hàng thế giới chỉ ra, Việt Nam là nước có tiềm năng gió lớn nhất trong 4 nước khu vực, hơn 39% tổng diện tích của Việt Nam được ước tính có tốc độ gió trung bình hàng năm lên tới 6m/s ở độ cao 65m, tương đương với tổng công suất 512GW. Đặc biệt, hơn 8% diện tích Việt Nam được xếp hạng có tiềm năng gió rất tốt.

Trong đó, cần lưu ý vùng ven biển từ Bình Thuận đến Cà Mau có tốc độ gió trung bình khá cao, thuận lợi phát triển điện gió.

Điều đó đòi hỏi chúng ta càng phải khẩn thiết phát triển những dự án năng lượng tái tạo. Nghiên cứu của ngân hàng thế giới chỉ ra, Việt Nam là nước có tiềm năng gió lớn nhất trong 4 nước khu vực, hơn 39% tổng diện tích của Việt Nam được ước tính có tốc độ gió trung bình hàng năm lên tới 6m/s ở độ cao 65m, tương đương với tổng công suất 512GW. Đặc biệt, hơn 8% diện tích Việt Nam được xếp hạng có tiềm năng gió rất tốt.

Năng lượng mặt trời ở Việt Nam cũng được đánh giá cao với tổng số giờ nắng trung bình cả nước lên đến 2.500 giờ/năm và cường độ bức xạ trung bình 4,6kWh/m2/ngày, theo hướng tăng dần về phía Nam. Đây là cơ sở tốt cho phát triển các công nghệ năng lượng mặt trời.

Tuy nhiên, phát triển điện mặt trời có nhược điểm lớn nhất là chiếm dụng đất với diện tích 1,8 - 2ha cho 1MW và do sự phụ thuộc nhiều vào thời tiết và trí lắp đặt của các tấm pin mặt trời nên khi dự án được đấu nối vào hệ thống điện quốc gia, độ tin cậy của hệ thống sẽ bị suy giảm.

Vì vậy, để đảm bảo độ tin cây cung cấp điện hệ thống cần được đầu tư tăng cường nguồn công suất dự phòng.

Bên cạnh đó, Việt Nam còn có tiềm năng phát triển năng lượng từ phế thải cây trồng, chăn nuôi... với số lượng 150 triệu tấn/năm nhưng chưa được quan tâm khai thác. Hiện nay mới chỉ có một số nhà máy đường đã sử dụng bã mía để phát triển điện nhưng chỉ được bán với giá hơn 800 đồng/kWh.

Ngoài ra, Việt Nam còn có thể nghiên cứu thêm địa nhiệt. Chỉ cần khan các giếng sâu từ 3 - 5km sau đó đưa nước xuống, nhiệt dộ dưới lòng đất sẽ làm nước sôi lên, hơm nước theo ống dẫn làm quay tuabin và máy phát điện.

Số liệu điều tra và đánh giá gần đây cho thấy tiềm năng điện địa nhiệt ở Việt Nam có thể khai thác đến trên 300 MW, khu vực có khả năng khai thác hiệu quả là Miền Trung.

Cần thay đổi quy hoạch

Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo là vậy nhưng theo ông Mừng, chúng ta chưa phát triển xứng tầm với tiềm năng vốn có.

Theo quy hoạch điện 7 hiệu chỉnh, tổng công suất và tổng sản lượng nguồn năng lượng tái tạo năm 2020 là 6 MW và 17 tỷ kWh, năm 2030 là 27 MW và 60 tỷ kWh. Cùng với đó là chính sách khuyến khích về giá năng lượng tái tạo đã của Chính phủ vào năm 2019 đã khiến nhà nhà đầu tư tranh thủ, tận dụng thời gian triển khai ồ ạt các dự án điện gió, điện mặt trời.

Tuy nhiên, trong đó có nhiều dự án hiện đang chậm tiến hộ hoặc dừng triển khai dự án khiến cho quy hoạch điện 7 hiệu chỉnh khó đạt được kế hoạch đế ra. Chính vì thế, khối lượng dự án năng lượng tái tạo trong quy hoạch điện 7 hiệu chỉnh hiện nay chỉ mang tính "bốc thuốc" tượng trưng.

Ông Mừng kiến nghị, chúng ta cần củng cố chính sách về sử dụng năng lượng hiệu quả. Sắp tới, trong quy hoạch điện 8 cần xác định cụ thể các dự án điện năng lượng tái tạo về quy mô công suất, sản lượng trình bình/năm, địa điểm, khối lượng lưới điện đấu nối vào hệ thống điện quốc gia và tiến độ xây dựng để tính toán cân bằng công suất, điện năng của hệ thống điện quốc gia trong ngắn hạn và trung hạn.

Trong điện gió cần phát triển các dự án ngoài khơi, trong điện mặt trời cần phát triển dự án điện áp mái, huy động nguồn lực từ cộng đồng dân cư.

Đồng thời, tiếp tục củng cố và phát huy vai trò của lưới điện truyền tải liên kết giữa các nước, đặc biệt là đối với Lào và Trung Quốc nhằm đáp ứng yêu cầu đảm bảo vận hành an toàn, tin cậy.