Sẽ có cú sốc năng lượng tồi tệ nhất từ trước đến nay?

Thị trường dầu mỏ bước vào tuần giao dịch mới trong trạng thái căng thẳng.

Sau các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào Iran cuối tuần qua, giới phân tích cảnh báo rủi ro thực sự không chỉ là cú tăng giá tức thời khi thị trường New York mở cửa trở lại, mà là khả năng gián đoạn kéo dài dòng chảy qua eo biển Hormuz.

“Hiện tại, có vẻ như chúng ta đang đối mặt với một xung đột quân sự toàn diện giữa Mỹ và Iran - điều chưa từng có tiền lệ và rất khó dự đoán diễn biến”, bà Vandana Hari, CEO của Vanda Insights, nói với CNBC.

Bà cảnh báo nếu xung đột kéo dài và các đòn trả đũa gia tăng, thị trường có thể phải đối mặt với “kịch bản tồi tệ nhất cho dầu mỏ”, bao gồm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung từ Trung Đông, trừ khi Mỹ bảo đảm hoạt động vận chuyển tàu chở dầu không bị ngắt quãng.

Hormuz: Điểm nghẽn chiến lược

Nằm giữa Oman và Iran, tuyến đường biển này vận chuyển khoảng 13 triệu thùng/ngày trong năm 2025, tương đương khoảng 31% tổng lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu, theo dữ liệu của Kpler được CNBC dẫn lại. Đây là tuyến kết nối các nhà khai thác lớn như Ả Rập Xê-út, Iran, Iraq và UAE với thị trường thế giới.

Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng sẽ lập tức ảnh hưởng đến cả dầu mỏ và LNG.

Reuters dẫn lời một quan chức thuộc phái Bộ hải quân Liên minh châu Âu Aspides cho biết các tàu thương mại đã nhận được thông điệp qua sóng VHF từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran, cảnh báo rằng “không tàu nào được phép đi qua eo biển Hormuz”. Tehran chưa chính thức xác nhận chỉ thị đóng cửa tuyến đường này, nhưng Iran nhiều lần đe dọa chặn lối đi để đáp trả các cuộc tấn công.

Với thị trường năng lượng, chỉ riêng mối đe dọa cũng đủ để định giá lại rủi ro.

Ông Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy Group, nói với CNBC rằng đây là “một diễn biến rất nghiêm trọng”, nhấn mạnh sự phụ thuộc lớn của thị trường dầu khí toàn cầu vào sản lượng và hoạt động trung chuyển qua Hormuz.

Lớn hơn cả thập niên 1970?

Quy mô gián đoạn tiềm tàng là điều khiến giới phân tích thực sự lo ngại.

Ông Saul Kavonic, Trưởng bộ phận nghiên cứu năng lượng tại MST Marquee, nói với CNBC rằng nếu Iran phong tỏa thành công Hormuz, ảnh hưởng có thể “nghiêm trọng gấp ba lần lệnh cấm vận dầu mỏ Arab và Cách mạng Iran những năm 1970”.

So sánh này không hề tùy tiện. Các cú sốc dầu mỏ thập niên 1970 đã làm thay đổi cục diện lạm phát toàn cầu, chính sách tiền tệ và liên minh địa chính trị.

Trong bối cảnh hiện nay, theo ông Kavonic, một sự gián đoạn như vậy có thể đẩy giá dầu lên ba con số và kéo giá LNG trở lại gần mức đỉnh kỷ lục của năm 2022.

Kịch bản tồi tệ nhất không chỉ là mất nguồn cung từ Iran - ước tính lên tới 2 triệu thùng/ngày - mà còn là gián đoạn rộng hơn đối với xuất khẩu từ vùng Vịnh hoặc các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng khu vực.

“Nếu chính quyền Iran cảm thấy đối mặt với mối đe dọa sống còn, khả năng phong tỏa eo biển Hormuz không thể bị loại trừ”, ông Kavonic nói, đồng thời cho rằng Mỹ và các đồng minh nhiều khả năng sẽ triển khai tàu hộ tống để bảo vệ tuyến hàng hải.

Thị trường khí đốt có nguy cơ lặp lại cú sốc 2022

Thị trường dầu mỏ chỉ là một phần câu chuyện.

Dòng chảy LNG qua khu vực này cũng dễ bị tổn thương. Bất kỳ sự gián đoạn đáng kể nào cũng có thể lan sang châu Âu và châu Á, nơi thị trường khí đốt vẫn còn nhạy cảm sau cú sốc nguồn cung do Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022.

Rủi ro là thị trường năng lượng có thể chuyển từ trạng thái thắt chặt sang căng thẳng chỉ trong thời gian ngắn.

Theo CNBC, dầu Brent chốt phiên thứ Sáu ở mức 72,48 USD/thùng, tăng khoảng 19% từ đầu năm; trong khi dầu WTI của Mỹ đóng cửa ở 62,02 USD/thùng, tăng khoảng 16% từ đầu năm. Các mức giá này có thể biến động nhanh nếu nhà giao dịch bắt đầu tính đến kịch bản gián đoạn kéo dài.

Yếu tố thời gian

Giới kỳ cựu trong ngành nhấn mạnh thời gian kéo dài bao lâu là biến số then chốt.

Ông Bob McNally nói với CNBC rằng mức độ tăng giá của dầu và LNG sẽ phụ thuộc vào việc sản lượng và hoạt động trung chuyển ở vùng Vịnh bị gián đoạn trong bao lâu và trên diện rộng tới mức nào.

Ông Andy Lipow, Chủ tịch Lipow Oil Associates, cho rằng kịch bản xấu nhất là hạ tầng dầu mỏ của Ả Rập Xê-út bị tấn công, sau đó eo Hormuz bị đóng cửa hoàn toàn. Ông ước tính xác suất xảy ra kịch bản này khoảng 33%, trong bối cảnh Iran có thể cảm thấy bị dồn vào thế bí.

Hiện tại, các cơ sở dầu mỏ của Iran chưa bị nhắm mục tiêu trực tiếp. Tuy nhiên, cán cân rủi ro rõ ràng đã thay đổi.