Sửa Luật Ngân hàng: Mở dư địa tăng trưởng, siết “van” an toàn hệ thống

Linh hoạt ngoại hối, giữ vững chủ quyền tiền tệ

Sáng 9/8, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.

Thảo luận tại hội trường, các đại biểu cơ bản đồng tình với sự cần thiết sửa đổi luật để tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý, tăng tính chủ động trong điều hành và đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Tuy nhiên, nhiều ý kiến nhấn mạnh, việc mở rộng cơ chế phải đi kèm giới hạn, trách nhiệm giải trình và kiểm soát rủi ro chặt chẽ.

Góp ý quy định về sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, đại biểu Lê Thị Thúy Sen (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) đề nghị chính sách cần bảo đảm hai yêu cầu: giữ vững chủ quyền tiền tệ, chống đô la hóa và kỷ luật ngoại hối; đồng thời có đủ độ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu thương mại, điều hành kinh tế và các cam kết quốc tế.

Đại biểu đề xuất luật quy định nguyên tắc chung, giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định các trường hợp cụ thể được sử dụng ngoại tệ. Theo đó, luật giữ được tính ổn định nhưng vẫn có khả năng thích ứng với thực tiễn.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc (Đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng) đề nghị làm rõ hậu quả pháp lý đối với các hợp đồng ghi giá, thỏa thuận hoặc dẫn chiếu bằng ngoại hối. Thực tế đang tồn tại những cách xử lý khác nhau, từ tuyên hợp đồng vô hiệu đến quy đổi sang đồng Việt Nam, dễ phát sinh tranh chấp.

Giải trình trước Quốc hội, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết dự thảo luật hóa các quy định về quản lý ngoại hối, trong đó ngoài những trường hợp đã được luật hoặc Quốc hội quy định, các trường hợp khác sẽ do Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn.

Theo Thống đốc, cơ chế này đã được áp dụng từ năm 2013 với 16 trường hợp đặc thù được phép sử dụng, định giá hoặc niêm yết bằng ngoại tệ. Vì vậy, việc quy định quá chi tiết ngay trong luật sẽ làm giảm tính linh hoạt; các trường hợp cụ thể cần được cập nhật bằng văn bản thuộc thẩm quyền của Ngân hàng Nhà nước.

Đề xuất cho phép áp dụng một hoặc một số tỷ lệ an toàn khác để thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và các dự án lớn, trọng điểm quốc gia cũng nhận được nhiều ý kiến.

Đại biểu Lê Thị Thúy Sen cho rằng cơ chế này cần thiết trong bối cảnh nhu cầu vốn cho tăng trưởng cao ngày càng lớn. Tuy nhiên, tổ chức tín dụng được áp dụng phải chịu sự thanh tra, giám sát, kiểm toán và có lộ trình trở lại tuân thủ quy định chung.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đoàn ĐBQH TP Huế) đề nghị làm rõ khái niệm “tỷ lệ an toàn khác”. Nếu điều chỉnh theo hướng an toàn hơn thì ít rủi ro, nhưng nếu thấp hơn chuẩn hiện hành có thể dẫn tới hạ chuẩn, áp dụng thiếu thống nhất hoặc tạo cạnh tranh không lành mạnh.

Do đó, luật cần quy định rõ nguyên tắc kiểm soát rủi ro, thẩm quyền, đối tượng, điều kiện, phạm vi và thời hạn áp dụng, cùng cơ chế công khai, báo cáo, kiểm tra, giám sát.

Góp ý tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Thanh Tùng (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) cho rằng cần trao cho Ngân hàng Nhà nước đủ tính chủ động bởi hoạt động ngân hàng có khả năng tạo tác động nhanh và lan rộng. Một số chỉ tiêu có thể được điều chỉnh trong những trường hợp cụ thể, nhưng tổng thể vẫn phải bảo đảm an toàn cho từng tổ chức tín dụng và toàn hệ thống.

Giải trình, Thống đốc Phạm Đức Ấn khẳng định cơ chế này không nhằm nới lỏng quản lý hay làm gia tăng rủi ro. Ngân hàng Nhà nước sẽ xem xét từng trường hợp trên cơ sở yêu cầu cụ thể; chỉ tổ chức tín dụng lành mạnh, đủ điều kiện và phục vụ trực tiếp các mục tiêu, dự án ưu tiên mới được áp dụng.

Theo Thống đốc, đây không chỉ là thẩm quyền mà còn là trách nhiệm lớn của Ngân hàng Nhà nước, với yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm an toàn hệ thống và không phân tán rủi ro để đổi lấy tăng trưởng.

Làm rõ vai trò ngân hàng trên thị trường trái phiếu

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) đồng tình với việc cho phép ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu. Theo ông, quy định này góp phần hoàn thiện thị trường vốn và giảm sự phụ thuộc của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng.

Tuy nhiên, từ những vấn đề từng xảy ra trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp, đại biểu đề nghị phải phân định rõ vai trò của ngân hàng: đại lý phát hành, bảo lãnh thanh toán hay đại lý quản lý tài sản bảo đảm. Việc này nhằm tránh để nhà đầu tư nhầm lẫn giữa cung cấp dịch vụ và cam kết thanh toán của ngân hàng.

Đại biểu Nguyễn Thanh Tùng cũng lưu ý một ngân hàng có thể đồng thời đảm nhiệm nhiều vai trò trên thị trường trái phiếu. Vì vậy, cần quy định rõ địa vị pháp lý, quyền và nghĩa vụ của từng vai trò, cũng như thứ tự ưu tiên khi xử lý tài sản bảo đảm để hạn chế xung đột lợi ích.

Giải trình về vấn đề này, Thống đốc Phạm Đức Ấn cho biết dự thảo bổ sung cơ sở pháp lý để ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động quản lý tài sản bảo đảm, trong khi các điều kiện, quy trình, yêu cầu minh bạch và cơ chế hạn chế nhầm lẫn sẽ được quy định cụ thể trong pháp luật về chứng khoán và các văn bản hướng dẫn.

Theo Thống đốc, dự thảo ban đầu chỉ giới hạn ở trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, nhưng sau khi tiếp thu ý kiến đại biểu, phạm vi được mở rộng nhằm tạo hành lang pháp lý. Việc triển khai cụ thể sẽ tiếp tục được kiểm soát chặt để bảo đảm an toàn.