Tháo gỡ "điểm nghẽn" hành chính để doanh nghiệp bứt phá

Trước đây, mô hình quản trị nhiều tầng nấc được xem là giải pháp bảo đảm tính chặt chẽ và kiểm soát rủi ro trong hoạt động của doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi môi trường kinh doanh đang thay đổi từng ngày dưới tác động của công nghệ, chuyển đổi số và cạnh tranh toàn cầu, cách thức quản trị này ngày càng bộc lộ nhiều hạn chế. Đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong những lĩnh vực có tốc độ biến động cao như năng lượng, việc một quyết định đầu tư, mua sắm, M&A hay đổi mới công nghệ phải trải qua quá nhiều cấp phê duyệt có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội và suy giảm năng lực cạnh tranh.

Trao đổi với PetroTimes, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, cần mạnh dạn thay đổi tư duy quản trị theo hướng phân cấp, phân quyền, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và trao nhiều quyền chủ động hơn cho doanh nghiệp.

Từ quản trị theo quy trình sang quản trị theo tốc độ và hiệu quả

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, mô hình quản trị nhiều tầng nấc được hình thành trong giai đoạn nền kinh tế vận hành theo cách thức truyền thống, khi môi trường kinh doanh tương đối ổn định và yêu cầu lớn nhất là bảo đảm sự tuân thủ quy trình. Cách tiếp cận này giúp tăng tính kiểm soát, nhưng trong bối cảnh hiện nay lại đang trở thành lực cản đối với sự phát triển của doanh nghiệp.

Ông cho rằng, công nghệ đang thay đổi rất nhanh, thị trường biến động từng giờ, từng phút, vì vậy nếu mọi quyết định đầu tư, mua sắm, M&A, đổi mới công nghệ hay hợp tác kinh doanh đều phải trải qua nhiều tầng phê duyệt thì doanh nghiệp sẽ bị "trói tay, bó chân", đánh mất lợi thế cạnh tranh.

Theo ông, Việt Nam đang hướng tới xây dựng Chính phủ kiến tạo phát triển, lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Điều đó đòi hỏi cơ chế quản trị cũng phải thay đổi tương ứng. Chủ trương chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm là bước đi đúng hướng, song nếu tư duy cải cách đã có nhưng cách thực thi vẫn giữ nguyên như cũ thì những "điểm nghẽn" về thủ tục sẽ tiếp tục tồn tại.

Vì vậy, ông đề xuất tiếp tục tinh giản mạnh mẽ các quy trình hành chính, loại bỏ những quy định không còn phù hợp và đang tạo ra chi phí tuân thủ không cần thiết cho doanh nghiệp. Theo ông, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh hay rút ngắn thời gian xử lý thủ tục cần được thực hiện quyết liệt hơn nữa trên cơ sở tăng cường hậu kiểm và trách nhiệm giải trình.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, nhiều khâu thẩm định có thể được tự động hóa nhờ công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Hồ sơ đáp ứng đầy đủ các tiêu chí có thể được hệ thống xác nhận ngay, sau đó cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm trên nền tảng dữ liệu số. Cách làm này vừa bảo đảm kiểm soát, vừa giúp doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí và nâng cao khả năng cạnh tranh.

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, điều Việt Nam thiếu hiện nay không phải là giải pháp kỹ thuật mà là quyết tâm thay đổi tư duy quản trị để phù hợp với yêu cầu của thời đại mới.

Trao quyền nhiều hơn cho doanh nghiệp

Bên cạnh việc cải cách quy trình, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, doanh nghiệp cũng cần chuyển sang mô hình quản trị hướng tới tương lai, thay vì chỉ giải quyết những vấn đề trước mắt. Trong kinh doanh, lợi nhuận luôn đi kèm với rủi ro. Vì vậy, mục tiêu của quản trị hiện đại không phải là loại bỏ hoàn toàn rủi ro mà là chấp nhận rủi ro trong giới hạn có thể kiểm soát và xây dựng hệ thống quản trị rủi ro hiệu quả.

Theo đó, cơ chế ra quyết định cần được đổi mới theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh hơn, rút ngắn quy trình và trao nhiều quyền chủ động hơn cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần được khuyến khích tiên phong đề xuất các mô hình kinh doanh mới, quy trình mới và sáng kiến phát triển phù hợp với lợi ích của doanh nghiệp cũng như mục tiêu phát triển chung của đất nước.

Ông cũng nhấn mạnh vai trò của dữ liệu trong quản trị hiện đại. Muốn ra quyết định nhanh nhưng vẫn bảo đảm an toàn, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và đồng bộ; đồng thời ứng dụng các công cụ phân tích, dự báo để nâng cao năng lực quản trị rủi ro. Khi quản trị dựa trên dữ liệu và bằng chứng thực tiễn, doanh nghiệp sẽ tự tin hơn trong việc nắm bắt cơ hội mà vẫn kiểm soát được các nguy cơ phát sinh.

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp cũng cần được phát huy mạnh hơn thông qua các hiệp hội ngành nghề và các diễn đàn chính sách, qua đó góp phần thúc đẩy quá trình cải cách thể chế theo hướng thực chất hơn.

Đối với PETROVIETNAM, ông cho rằng, đây là doanh nghiệp có vị trí đặc biệt trong nền kinh tế. Không chỉ hoạt động trong ngành công nghiệp nền tảng, PETROVIETNAM còn có ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều lĩnh vực khác như sản xuất, vận tải và góp phần ổn định kinh tế vĩ mô. Chính vì vậy, Tập đoàn cần được áp dụng cơ chế quản trị đặc thù thay vì sử dụng cùng một mô hình quản trị như các doanh nghiệp nhà nước khác.

Theo ông, thị trường năng lượng biến động rất nhanh, trong khi các dự án của PETROVIETNAM có quy mô lớn, công nghệ cao và yêu cầu ra quyết định kịp thời. Nếu mọi quyết định đều phải chờ phê duyệt qua nhiều cấp thì doanh nghiệp rất dễ bỏ lỡ những cơ hội kinh doanh quan trọng.

Ông đề xuất cần thiết kế cơ chế phân cấp mạnh hơn, cho phép doanh nghiệp chủ động quyết định trong những tình huống đã được xây dựng kịch bản từ trước, đồng thời kết hợp với cơ chế hậu kiểm minh bạch và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Theo ông, Nhà nước và doanh nghiệp cần phối hợp xây dựng các kịch bản dự báo, giới hạn rủi ro và quy trình phản ứng nhanh để vừa bảo đảm tính linh hoạt, vừa duy trì hiệu quả quản lý.

Dẫn chứng từ thực tế, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho biết, thị trường dầu mỏ từng xuất hiện những thời điểm giá dầu xuống mức âm trong thời gian ngắn. Đây là những cơ hội rất hiếm để triển khai các quyết định kinh doanh mang tính chiến lược. Tuy nhiên, nếu cơ chế phê duyệt quá chậm thì doanh nghiệp khó có thể phản ứng kịp, dẫn đến bỏ lỡ cơ hội tạo thêm giá trị cho nền kinh tế.

Theo ông, PETROVIETNAM còn rất nhiều dư địa để phát triển nếu được tháo gỡ những rào cản về thể chế và cơ chế quản trị. Cùng với việc xây dựng hệ sinh thái quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu, quản trị rủi ro và quản trị hướng tới tương lai, việc trao quyền chủ động lớn hơn sẽ giúp doanh nghiệp thích ứng tốt hơn với xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế và phát huy hiệu quả vai trò doanh nghiệp nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia cũng như tạo động lực tăng trưởng cho nền kinh tế.