Vì sao các dự án metro đều đội vốn, chậm tiến độ?
Tổn thất từ tình trạng chậm tiến độ ở các dự án là rất lớn khi Việt Nam mất tín nhiệm với nhà tài trợ, và có thể bị nhà thầu kiện.
Mồi giá thấp, thực hiện giá cao
Cho đến nay, 5 tuyến đường sắt đô thị (metro) tại TP.HCM và Hà Nội đều đội vốn, chậm tiến độ.
Cụ thể, có 3 dự án do TP.HCM và Hà Nội làm chủ đầu tư (Bến Thành-Suối Tiên, Bến Thành-Tham Lương và Nhổn-Ga Hà Nội), 2 dự án do Bộ GTVT làm chủ đầu tư (Cát Linh-Hà Đông và Yên Viên-Ngọc Hồi).
Nguyên nhân đội vốn, chậm tiến độ của các dự án metro nói trên được cơ quan quản lý ngành giao thông nhiều lần chỉ ra, đều là do năng lực chủ đầu tư còn hạn chế, tư vấn nước ngoài không hiểu quy định Việt Nam, giải phóng mặt bằng chậm...
Chia sẻ góc nhìn cá nhân trước hết với tình trạng trình mồi giá thấp sau đó thực hiện giá cao ở các dự án metro tại Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Quang Toản, nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Đường bộ, Đại học GTVT chỉ ra thực tế, nhiều tuyến metro như đường sắt Cát Linh-Hà Đông, Bến Thành-Suối Tiên được xây dựng tổng mức đầu tư ở thời kỳ mặt bằng giá thấp, đó là vào trước những năm 2005-2007. Sau giai đoạn này là khủng hoảng tài chính, dẫn đến bất kỳ công trình nào cũng tăng giá. Ngược lại, nếu mặt bằng ổn định như hiện nay thì đó là cơ hội để xác định mức giá đúng.
Cùng với đó, tổng mức đầu tư khi chưa có thiết kế kỹ thuật vẫn là dự đoán, và việc dự án công bố tổng mức đầu tư ban đầu là để cho chủ đầu tư, địa phương hay Nhà nước có căn cứ để chuẩn bị vốn.
"Muốn biết mức giá thực của dự án, công trình là bao nhiêu thì phải chờ thiết kế kỹ thuật. Thậm chí, sau khi có thiết kế kỹ thuật rồi vẫn còn phải tính đến vấn đề thi công, công trình có những đoạn ngầm, đoạn nổi và vì thế có thể làm phát sinh thêm chi phí", PGS.TS Nguyễn Quang Toản chỉ rõ.
Vị chuyên gia lưu ý, trước những năm 2005-2007 là thời kỳ mà Luật Xây dựng, Luật Đầu tư của Việt Nam chưa chặt chẽ, có những kẽ hở bị lợi dụng. Chẳng hạn, Luật Đầu tư công quy định dự án quan trọng quốc gia sử dụng vốn từ 10.000 tỷ đồng trở lên thì cần được Quốc hội quyết định, cho nên, chủ đầu tư hay "dìm" tổng mức đầu tư dự án xuống dưới mức này để thủ tục được nhanh chóng.
"Nếu mọi thứ làm minh bạch, có luật quy định đầy đủ thì chắc chắn sẽ có được mức giá đúng", vị chuyên gia nói.
Đối với tình trạng chậm tiến độ của các dự án metro, theo PGS.TS Nguyễn Quang Toản, thực tế cho thấy, tiến độ một dự án nhiều khi được đề ra trong khi chủ đầu tư chưa chắc về vấn đề giải phóng mặt bằng, thậm chí chưa chắc cả về tiền vốn.
Như dự án đường sắt đô thị Cát Linh-Hà Đông, ông cho rằng cần phải xem lại thời điểm đấu thầu dự án. Sau khi đấu thầu xong rồi lại phải chờ chính phủ hai nước ký hiệp định tín dụng. Việc này có thể mất vài ba năm. Khi dự án làm dở chừng, các bên thấy rằng phải điều chỉnh tổng mức đầu tư lên, lại chờ tiếp một thời gian nữa để hai nước đàm phán, cho vay thêm.
Tương tự, đối với dự án Nhổn- ga Hà Nội, từ năm 2002 dự án này đã được chuyển cho ông Toản phản biện và đến nay dự án vẫn chưa thể hoàn thành. Thế nhưng, lúc bấy giờ, dự án đã được dự kiến là năm 2005 đưa vào vận hành dù khi đó vẫn chưa biết lấy tiền ở đâu.
"Mãi đến năm 2008-2009 vốn dành cho dự án này mới rõ ra một phần khi chính phủ Pháp, Ngân hàng phát triển châu Á, Ngân hàng Đầu tư châu Âu hứa cho vay. Tôi xin nhấn mạnh đó là hứa, còn để đến hợp đồng tín dụng thì còn lâu. Khi có hợp đồng tín dụng chính phủ Pháp tài trợ, Việt Nam mới có tiền chuyển cho tư vấn thiết kế làm.
Tiếp theo đó, dự án lại phải chờ mấy năm để phía Việt Nam làm cam kết với các chính phủ, ngân hàng để có vốn. Có tiền đến đâu thì chúng ta làm đến đấy, thế nhưng khi công bố lập dự án người ta lại công bố một kiểu", PGS.TS Nguyễn Quang Toản kể và cho rằng, nguyên nhân chính của sự chậm trễ này là do phía các cơ quan quản lý nhà nước của Việt Nam.
Đối với nhà tài trợ, theo vị chuyên gia, nếu họ nghiêm túc hay có tiền mà phía Việt Nam chậm trễ thì họ có thể kỷ luật, nhưng bản thân nhà tài trợ cũng mới chỉ hứa và từ hứa đến khi có hợp đồng tín dụng lại phải chờ đợi rất lâu. Vì lẽ đó, dự án chậm tiến độ có phần do lỗi của phía Việt Nam, có phần do lỗi của người, thậm chí có khi đến nửa chừng khi Việt Nam chuẩn bị xong hết mọi thứ mà nhà tài trợ tuyên bố xem lại khoản tài trợ, lúc đó Việt Nam cũng phải chịu.
"Như vụ đấu thầu dự án đại lộ Đông-Tây, sau khi bê bối công ty PCI (Tư vấn Quốc tế Thái Bình Dương) Nhật Bản hối lộ một số quan chức thuộc Ban Quản lý dự án PMU tại TP.HCM vào năm 2008, phía Nhật Bản tuyên bố các dự án ODA dự kiến trong nửa đầu năm tài khoá 2008 của nước này dành cho Việt Nam bị tạm dừng lại, đồng thời Nhật Bản cũng chưa thể công bố viện trợ mới cho tới khi Ủy ban hỗn hợp phòng chống tham nhũng giữa hai nước xem xét lại việc thực hiện vốn ODA của Nhật tại Việt Nam", ông Toản dẫn ví dụ.
Muốn dự án đúng tiến độ, vị chuyên gia dẫn câu nói của một tư vấn nước ngoài về tư vấn quản lý dự án từng nói ở Việt Nam, đó là hãy làm được những việc để cho nhà thầu không thể vin vào đó để chậm tiến độ. Một khi các cơ quan quản lý nhà nước, các bộ, ngành của ta còn nhiều điểm để nhà đầu tư, nhà thầu vin vào làm cái cớ thì đương nhiên dự án bị tiến độ.
Minh chứng cho điều này, PGS.TS Nguyễn Quang Toản nhắc lại sự việc nhà thầu Nhật Bản ở dự án metro Bến Thành - Suối Tiên đe ngừng dự án vì TP.HCM không có tiền trả 100 triệu USD cho họ. Trong trường hợp này, lỗi không thuộc về nhà thầu.
Vị chuyên gia khẳng định, tổn thất từ tình trạng chậm tiến độ ở các dự án metro sẽ là rất lớn khi Việt Nam mất tín nhiệm với các nhà tài trợ ở các dự án quan trọng, công trình trọng điểm sắp tới. Chưa kể, nhà thầu có thể kiện phía Việt Nam ra tòa, yêu cầu bồi thường thiệt hại bởi họ đã đưa máy móc, thiết bị, nhân công đến rồi phải chờ đợi suốt 6 tháng, 1 năm, thậm chí vài năm khiến chi phí cho bộ máy vô cùng lớn.
"May mắn tạm thời là hiện nay chúng ta chưa phải làm việc ấy, nhưng cần lường trước để tình huống này", ông Toản lưu ý.
Làm metro như Việt Nam có phải rất chậm?
So sánh với nhiều nước cũng làm metro, PGS.TS Nguyễn Quang Toản cho biết, tiến độ các dự án metro của Việt Nam chưa chắc đã chậm hơn họ, có điều bản chất vấn đề lại rất khác.
Ông kể, trước đây làm cao tốc Hà Nội-Hải Phòng, tư vấn Đức có nói rằng Việt Nam không thể xong trong 3 năm. Hỏi ra, họ cho biết, ở Đức, để xây dựng một công trình dự vậy phải mất 8 năm, trong đó 5 năm làm công tác chuẩn bị, 3 năm thi công. Còn Việt Nam khởi công xong cũng không thể nhanh hơn 8 năm hay 10 năm.
"Ở đây là 2 chuyện khác nhau: Trong 5 năm, người Đức làm hết mọi thứ cho công tác chuẩn bị, từ tiền tới mặt bằng, di dời công trình...rồi sau đó họ chỉ tập trung làm và 3 năm là xong. Còn Việt Nam, nếu làm công tác chuẩn bị 1 năm thì đương nhiên chúng ta phải mất tới 8 năm mới xong dự án này", vị chuyên gia nói.
Từ đây, ông khẳng định, đầu tư công ở các nước công nghiệp cũng không có tiến độ nhanh vì liên quan đến nhiều vấn đề, đặc biệt là những công trình lớn như metro. Chẳng hạn, Thái Lan mất không dưới 15 năm mới có hệ thống tàu điện ngầm dài 110km. Việt Nam yếu hơn nên chắc chắn phải mất nhiều thời gian hơn và phải rất tích cực mới có được một hệ thống metro như vậy.
TIN LIÊN QUAN
Châu Âu cạn dần khí đốt dự trữ, báo động rủi ro thiếu hụt năng lượng
Châu Âu ghi nhận lượng khí đốt dự trữ tại các kho ở mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ, dù đã bước vào mùa đông.
Giá xăng giảm mạnh, xuống dưới 20.000 đồng/lít
Từ 15h ngày 12/11, giá xăng dầu trong nước được điều chỉnh giảm 1.310-2.260 đồng/lít hoặc kg. Sau kỳ điều hành này, giá xăng E10 RON 95-III còn 19.840 đồng/lít, E5 RON 92 ở mức 19.740 đồng/lít.
Bộ trưởng Tài chính nói về huy động vốn cho các dự án đường sắt
Trả lời chất vấn tại Quốc hội sáng 12/11, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn làm rõ định hướng huy động vốn cho các dự án trọng điểm quốc gia...
Mỹ công bố kết quả POR20, áp thuế chống bán phá giá tôm Việt Nam từ 6,36% đến 10,71%
Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) vừa công bố kết luận cuối cùng trong kỳ rà soát hành chính lần thứ 20 (POR20) đối với sản phẩm tôm nước ấm đông lạnh nhập khẩu...
Giá xăng giảm sâu, E10 RON 95 còn 21.150 đồng/lít
Từ 15h ngày 5/11, giá xăng dầu trong nước đồng loạt đi xuống, với mức giảm từ 180 đến 2.310 đồng mỗi lít hoặc kg. Trong đó, xăng E10 RON 95-III giảm hơn 2.000 đồng, về còn 21.150 đồng một lít.
Xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD: Nâng giá trị Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu
Sau 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam ước vượt 1.000 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ....
Những chính sách mới có hiệu lực từ tháng 11/2026
Vi phạm hành chính trong lĩnh vực kinh doanh xổ số bị phạt tới 200 triệu đồng; Phạt đến 40 triệu đồng đối với hành vi thu thập...
"Điểm nóng" Trung Đông ngày 27/10: Mỹ sẵn sàng nối lại chiến dịch tấn công Iran
PetroTimes xin gửi đến Quý độc giả những tin tức mới nhất từ điểm nóng tại Trung Đông.
Xuất siêu 1,82 tỷ USD trong nửa đầu tháng 10: Doanh nghiệp nội địa cần nâng sức cạnh tranh
Nửa đầu tháng 10/2026, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 29,25 tỷ USD, tăng 12,41%, trong khi nhập khẩu giảm 4,9%, đưa cán cân thương mại sang trạng thái...
Xuất nhập khẩu Việt Nam tiến sát mốc 1.000 tỷ USD: Động lực tăng trưởng và áp lực nhập siêu
Trong 15 ngày đầu tháng 10/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 56,68 tỷ USD. Lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/10, con số này lên tới...
Việt Nam và EFTA ký Hiệp định thương mại tự do, mở rộng cơ hội hợp tác kinh tế
Ngày 18/10, tại Hà Nội, Việt Nam và các nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) chính thức ký Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA)...
Giá xăng đồng loạt giảm, E10 RON95 giảm hơn 1.200 đồng/lít
Giá xăng dầu trong nước được điều chỉnh trái chiều từ 15h ngày 15/10. Trong đó, xăng E10 RON95-III giảm 1.230 đồng/lít, xăng E5 RON92 giảm 730 đồng/lít, trong khi dầu mazut tăng hơn 1.000 đồng/kg.
Infographics: Những con số kinh tế nổi bật của TP. Hà Nội sau 9 tháng năm 2026
Kinh tế TP. Hà Nội 9 tháng năm 2026 duy trì đà tăng trưởng tích cực với tổng thu ngân sách nhà nước đạt 567,6 nghìn tỷ đồng, tổng chi ngân sách địa phương...
Phố Wall: Lạm phát đang hạ nhiệt dù giá dầu vượt 90 USD
Các nhà kinh tế dự báo những chỉ số lạm phát chủ chốt tiếp tục hạ nhiệt trong tháng 9, bất chấp giá dầu duy trì ở mức cao.
PVTrans: Thông tin tàu NV Sunshine bị tấn công tại eo biển Hormuz là không chính xác
Tổng công ty Cổ phần Vận tải Dầu khí (PVTrans) khẳng định thông tin tàu NV Sunshine bị tấn công tại eo biển Hormuz là không chính xác. Toàn bộ thuyền viên, hàng hóa trên tàu đều an toàn và tàu đang hoạt động bình thường theo kế hoạch.
Giá xăng E10 tăng, dầu diesel tiếp tục giảm
Từ 15h ngày 8/10, giá xăng E10RON95-III được điều chỉnh tăng 1.065 đồng/lít, trong khi dầu diesel giảm 589 đồng/lít. Đây là kỳ điều hành ghi nhận diễn biến trái chiều giữa các mặt hàng xăng và dầu.
Các "ông lớn" dầu khí vùng Vịnh tìm đường thoát khỏi điểm nghẽn Hormuz
Nhiều tập đoàn dầu khí lớn nhất vùng Vịnh đang kêu gọi đầu tư từ bên ngoài vào các tuyến vận chuyển mới nhằm tránh eo biển Hormuz.
Thu ngân sách từ dầu thô 9 tháng đầu năm tăng gần 34% so với cùng kỳ
9 tháng đầu năm 2026, ngân sách Nhà nước thu khoảng 50 nghìn tỷ đồng từ dầu thô, vượt 16,4% dự toán cả năm và tăng 33,8% so với cùng kỳ năm 2025.
Dòng dầu qua Hormuz tăng mạnh, vì sao thị trường diesel vẫn thiếu hụt?
Xuất khẩu dầu thô từ Trung Đông trong tháng vừa qua ghi nhận mức cao nhất kể từ khi cuộc xung đột liên quan tới Iran nổ ra.


























