Chủ đầu tư BOT đòi kiện: Làm rõ đúng sai

Khách quan thì...

Sau khi bị Tổng Cục đường bộ (Bộ GTVT) ra quyết định tạm dừng thu phí tại trạm BOT cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 2 đoạn Nội Bài - Vĩnh Yên từ ngày 14/10 do số thu thực tế đã cao hơn số thu so với hợp đồng, Công ty cổ phần BOT Quốc lộ 2 Vĩnh Yên dọa sẽ khởi kiện để bảo vệ quyền lợi.

Nhìn nhận vấn đề này, PGS.TS Trần Chủng - Chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI) cho rằng, mọi vướng mắc trong chỉ đạo cũng như vận hành trạm BOT đều phải tuân thủ theo hợp đồng.

"Hợp đồng BOT đã ký kết chính là văn bản pháp lý cao nhất. Trong hợp đồng sẽ được quy định rất rõ về thời gian thu phí, điều kiện thu phí, mức thu phí cũng như trách nhiệm của các bên.

Yêu cầu dừng thu phí của cơ quan quản lý hay đe dọa sẽ khởi kiện của chủ đầu tư đều phải có nguyên tắc, phải căn cứ vào hợp đồng, không phải muốn thế nào là được", PGS Trần Chủng nói.

Trong trường hợp hai bên không đàm phán, thống nhất được giải pháp xử lý thì vị chuyên gia cho rằng nên đưa ra tòa án kinh tế để giải quyết.

Tòa án sẽ căn cứ dựa trên điều kiện được thỏa thuận tại các văn bản có tính pháp lý cao nhất, chính là hợp đồng BOT đã ký kết giữa hai bên để phân giải.

Tương tự, Luật sư (LS) Trương Xuân Tám cũng khẳng định "hợp đồng đã ký, hai bên đều phải tuân thủ chặt chẽ".

Luật sư Tám cũng có quan điểm liên quan tới lý do để phía Tổng cục đường bộ đưa ra quyết định tạm dừng thu phí. Theo đơn vị này, dựa trên căn cứ tại kết luận 336 năm 2017 của Kiếm toán Nhà nước, yêu cầu phải bỏ khoản này này ra khỏi hợp đồng bởi tại dự án này nhà đầu tư đã có lợi nhuận tốt nên không thể có thêm khoản phí bảo tồn vốn, như vậy là lãi thêm lãi. Mặc khác, tính toán của Tổng cục Đường bộ với dự án này cho thấy, nhà đầu tư đã hoàn vốn trước thời hạn so với dự kiến trong hợp đồng là 5 năm 6 tháng, tức về mặt hiệu quả đầu tư là rất tốt. Nhà đầu tư cũng hưởng lợi từ việc hoàn vốn sớm này.

Theo LS Trương Xuân Tám, lý do đưa ra chưa thuyết phục. Kiểm toán phát hiện có dấu hiệu vi phạm hoặc có kẽ hở trong thực hiện hợp đồng thì cả hai bên đều phải ngồi lại đàm phán, thống nhất với nhau.

"Nhà đầu tư bỏ vốn ra bao giờ cũng phải tính lãi, lãi càng cao càng tốt, không nhà đầu tư nào khi có lãi lại muốn dừng cả.

Lẽ ra, phía Tổng cục đường bộ khi thấy Kiểm toán kết luận hợp đồng có kẽ hở thì cần phải có động thái đàm phán để điều chỉnh hợp đồng. Trường hợp đàm phán không thành công, Tổng cục phải chủ động đưa ra tòa để yêu cầu điều chỉnh lại hợp đồng, tuy nhiên, Tổng cục đã không đưa ra tòa, như vậy, nhà đầu tư hoàn toàn có thẩm quyền khởi kiện và chỉ có tòa án mới đưa ra phán quyết cuối cùng trong việc này", vị LS cho hay.

Lỗ hổng quản lý BOT

Từ câu chuyện trên, LS Trương Xuân Tám cũng cho rằng, có việc chủ đầu tư dọa kiện cơ quan quản lý cho thấy, trong quá trình thực hiện ký kết hợp đồng giữa nhà đầu tư và cơ quan quản lý còn nhiều kẽ hở, thiếu chặt chẽ, thiếu trách nhiệm, dẫn tới những tranh chấp khó xử lý.

Về nguyên tắc, khi dự án được lập, Tổng cục đường bộ phải là cơ quan đứng ra thẩm định, tính toán lại tất cả các điều kiện để thực hiện dự án, từ điều kiện kỹ thuật đến điều kiện kinh tế, trong đó phải nhận dạng được tất cả những tiềm năng cũng như rủi ro nếu dự án được thực hiện. 

Một trong những yếu tố quan trọng là lưu lượng xe phải được tính toán và dự báo tốt để từ đó trong hợp đồng đưa ra các phương thức xử lý, điều hành hài hòa, thuận lợi, tránh xảy ra những xung đột lợi ích về sau.

Tuy nhiên, từ vụ việc cho thấy, công tác thẩm định, đánh giá, nhận dạng các điều kiện thuận lợi cũng như rủi ro chưa sát, dẫn tới những kẽ hở khiến nhà quản lý gặp khó.

"Việc phải ra quyết định dừng thu phí sau khi có kết luận của Kiểm toán cho thấy sự thụ động, thiếu chặt chẽ từ phía cơ quan quản lý nên tạo ra kẽ hở giúp làm lợi cho nhà đầu tư, không mang lại được lợi ích tốt hơn cho nhà nước", vị LS nhận định.

Trở lại với vụ việc, theo vjuj luật sư, nếu tranh chấp tại dự án này phải giải quyết bằng cơ chế tòa án, phán quyết của tòa án sẽ là cơ sở cuối cùng buộc các bên phải thực hiện.

Trường hợp, nhà đầu tư tiếp tục được thu phí thì trách nhiệm chính thuộc về cơ quan quản lý đã không làm tốt công tác thẩm định, đánh giá gây ra những thiệt hại không thể lường trước mà cụ thể ở đây chính là thiệt hại cho người dân do phải tiếp tục đóng phí nếu dự án này được thực hiện thu phí thêm 6 tháng (tương đương 40 tỷ) theo yêu cầu của chủ đầu tư. Ngược lại, nếu là do chủ đầu tư sai, chủ đầu tư sẽ phải dừng thu phí theo đúng quy định của hợp đồng.

"Cũng không loại trừ có khả năng cơ quan quản lý ký hợp đồng dựa trên sự dẫn dắt của nhà đầu tư, thậm chí có lợi ích nhóm trong việc ký hợp đồng thực hiện dự án BOT khiến cơ quan chức năng "há miệng mắc quai", không chỉ đạo được. Vì thế, việc này cần phải được điều tra, để làm rõ trách nhiệm cũng như phương án xử lý cụ thể, tránh thiệt hại cho người dân và nhà nước.

Bởi, nếu không được giải quyết thỏa đáng, dự án không thể dừng thu phí, người dân phải mất thêm tiền, còn nhà đầu tư tiếp tục có lãi lớn, trong khi trách nhiệm không biết thuộc về ai.

Trong trường hợp làm rõ được có dấu hiệu móc nối, lợi ích nhóm thì phải xử lý trách nhiệm nghiêm minh với cả hai bên để làm gương.

Chủ đầu tư sai, chủ đầu tư sẽ phải chịu trách nhiệm, thậm chí phải bị truy tố trước pháp luật. Ngược lại, cơ quan quản lý làm sai, cơ quan quản lý cũng phải chịu trách nhiệm. Không thể đổ lỗi do khách quan, do năng lực, chuyên môn yếu kém mà bắt người dân gánh chịu hậu quả", vị LS nhấn mạnh.