Con đường chông gai phía trước của ông Biden

Ông Biden đang phải đối mặt với một loạt thách thức đặc biệt mà các tổng thống sắp nhậm chức phải đối mặt. Ông Biden có thể phải mất nhiều năm để "đoàn kết và hàn gắn" nước Mỹ, đưa đất nước trở lại khuôn mẫu toàn cầu. Giới phân tích đã chỉ ra một số thách thức chính đang chờ ông Biden và đội ngũ của ông.

Ở trong nước, ông Biden phải tập trung vào 3 vấn đề quan trọng:

Ưu tiên hàng đầu của ông là nhanh chóng hàn gắn đất nước vốn bị phân cực trên mọi khía cạnh, bao gồm chủng tộc, tôn giáo, tư pháp hình sự và bất bình đẳng thu nhập, những thứ đã "xé toang" xã hội Mỹ trong 4 năm qua.

Trong bài phát biểu đầu tiên sau ngày bầu cử, ông đề nghị người dân Mỹ chấm dứt "kỷ nguyên ác quỷ nghiệt ngã ở Mỹ," đồng thời yêu cầu họ bình tĩnh và kiên nhẫn. Đó là sự thể hiện của một nhà lãnh đạo thực sự của một nước Mỹ kiên nhẫn và sẵn sàng lắng nghe, chứ không có bất kỳ định kiến hoặc hành động hấp tấp nào.

Vấn đề cấp bách thứ hai là tìm ra những cách thức và phương tiện để cải thiện nền kinh tế vốn đang gặp khó khăn và kiềm chế sự lây lan của đại dịch Covid-19. Hai điều này về bản chất liên kết với nhau. Ông Biden cần tìm ra sự cân bằng mới giữa an toàn sức khỏe cộng đồng và tăng trưởng kinh tế.

Vấn đề thứ ba là với một nền kinh tế ổn định hơn và đại dịch ở mức dễ kiểm soát hơn, chính quyền Biden có thể hướng ngoại và khôi phục vai trò lãnh đạo của Mỹ trên thế giới. Đó là một nhiệm vụ nặng nề. Nếu không có một nền kinh tế mạnh hơn và một người lãnh đạo có tâm, những sáng kiến chính sách đối ngoại của Washington sẽ không được tôn trọng.

Đánh giá từ bài phát biểu đầu tiên của ông, việc Mỹ tái can dự vào các diễn đàn đa phương như Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)... có thể đứng đầu danh sách "những việc cần làm ngay" của ông.

Không giống như chính quyền Trump, Biden có thể duy trì những nguyên tắc dân chủ cơ bản và tăng cường quan hệ với các đồng minh cũng như bạn bè. Hiện vẫn phải chờ xem chính quyền Biden sẽ theo đuổi mục tiêu này như thế nào. Vô số những vấn đề nhạy cảm gắn với "các chuẩn mực và giá trị tự do" của phương Tây, chẳng hạn như nhân quyền và dân chủ ở các nước đang phát triển, đặc biệt là ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, đã mang lại cả cơ hội và rào cản cho sự can dự của Mỹ. Cách tiếp cận như vậy có thể nâng cao hoặc kìm hãm vị thế của Mỹ, tùy thuộc vào các vấn đề và các quốc gia liên quan. Không có công thức "một cho tất cả," đặc biệt là trong thời điểm dịch bệnh.

Trong bối cảnh căng thẳng Mỹ-Trung, chính quyền Biden phải hành động để xây dựng lại mối quan hệ Bắc Kinh. Với kinh nghiệm ngoại giao lâu năm, quy tắc ứng xử của ông Biden sẽ là một lực thúc đẩy các thỏa thuận của Mỹ với Trung Quốc. Cạnh tranh và hợp tác lành mạnh, cũng như phá bỏ "kỷ nguyên ác quỷ nghiệt ngã” với Trung Quốc sẽ ngay lập tức giúp khôi phục lòng tin và sự ổn định trong cộng đồng quốc tế. Hợp tác giữa các siêu cường là điều không thể thiếu vì nó là nền tảng cho sự vận hành đúng đắn của các hệ thống quốc tế.

Với việc ông Biden lên nắm quyền, thái độ của Mỹ đối với Triều Tiên sẽ trở lại "kiên nhẫn chiến lược" và hợp tác chặt chẽ với Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc để gây áp lực đối với Bình Nhưỡng. ASEAN sẽ đóng vai trò tích cực như một bên trung gian giữa hai kẻ thù không đội trời chung. Sức ép tập thể bao gồm các biện pháp trừng phạt theo nghị quyết của Liên hợp quốc là điều cần thiết để phi hạt nhân hóa Triều Tiên và giữ cho tham vọng hạt nhân của nước này trong tầm kiểm soát.

Quan hệ Mỹ-Ấn trong tương lai sẽ là chìa khóa giúp nâng cao vị thế của Mỹ ở Ấn Độ-Thái Bình Dương. Với việc đối tác ngươi Mỹ gốc Ấn Kamala Harris có thể trở thành Phó Tổng thống, tầm nhìn và kiến thức của Mỹ về khu vực này của thế giới sẽ không còn mang tính “tầm thường.” Một Ấn Độ mạnh mẽ và kiên cường hơn, như ông Biden hình dung, có thể là một lực lượng mạnh mẽ trong việc thúc đẩy dân chủ trên toàn thế giới.

Chính quyền mới của Mỹ chắc chắn sẽ tăng cường hỗ trợ ASEAN. Sau 4 năm vắng bóng, Washington sẽ nhanh chóng bổ nhiệm một Đại sứ mới của Mỹ tại Ban thư ký ASEAN, một vị trí bị bỏ trống từ năm 2017, để bắt kịp các đối tác đối thoại khác. Sự thật là quan hệ ASEAN-Mỹ không bị ảnh hưởng nhiều ngoại trừ việc thiếu mối quan hệ ở cấp độ hội nghị thượng đỉnh.

Với ông Biden, Mỹ sẽ tiếp tục xây dựng và củng cố các chương trình vốn đã rất hữu ích đối với ASEAN, đặc biệt là các hoạt động liên quan đến thanh niên và nâng cao năng lực trong khu vực tư nhân. Mỹ sẽ tiếp tục tham gia và tích cực thực hiện các chương trình đã được thống nhất theo các cơ chế do ASEAN dẫn dắt, đặc biệt là các chương trình liên quan đến quản lý thiên tai, viện trợ nhân đạo và an ninh hàng hải, cùng các chương trình khác.

Đối với Đông Nam Á, ông Biden sẽ cần đưa ra một tầm nhìn mới và thuyết phục hơn, phù hợp với một khu vực tự tin và năng động hơn. ASEAN không chỉ là đối tác chiến lược quan trọng của Mỹ mà còn cả của Trung Quốc, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, Australia, Ấn Độ và New Zealand.