Giảm "thuế thời gian" để tạo dư địa tăng trưởng cho doanh nghiệp

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao và duy trì tăng trưởng kinh tế hai con số, cải cách hệ thống thuế không chỉ nhằm bảo đảm nguồn thu ngân sách mà còn phải trở thành công cụ thúc đẩy đầu tư, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Văn Phụng, chính sách thuế cần được thiết kế theo hướng nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu tăng thu trong ngắn hạn. Muốn vậy, trước hết cần thay đổi tư duy xây dựng chính sách ưu đãi thuế.

Các chính sách ưu đãi hiện nay chủ yếu được áp dụng khi doanh nghiệp đã có lợi nhuận. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp công nghệ hoặc doanh nghiệp đang trong giai đoạn đầu tư, chưa thực sự được hưởng lợi.

Ông đề xuất chuyển dần sang cơ chế ưu đãi dựa trên chi phí đầu tư. Theo đó, Nhà nước cần cho phép khấu trừ mạnh hơn đối với các khoản chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D), khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đào tạo nhân lực chất lượng cao và đổi mới sáng tạo. Cách tiếp cận này sẽ giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực ngay từ giai đoạn đầu tư, thay vì phải chờ đến khi có lợi nhuận mới được hưởng ưu đãi.

Cùng với đó, ông cho rằng tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng cần sớm được cập nhật. Nhiều tiêu chí về vốn và doanh thu được xây dựng từ nhiều năm trước đã không còn phản ánh đúng thực tiễn, khiến doanh nghiệp khó tiếp cận các chính sách hỗ trợ hoặc bị bó hẹp trong khuôn khổ pháp lý không còn phù hợp.

Một nội dung được ông Nguyễn Văn Phụng đặc biệt nhấn mạnh là cần giảm mạnh "thuế thời gian" - khái niệm dùng để chỉ những chi phí mà doanh nghiệp phải bỏ ra vì các thủ tục hành chính phức tạp, quá trình thanh tra, kiểm tra kéo dài và sự thiếu thống nhất trong thực thi pháp luật. Theo ông, đây là loại "thuế" vô hình nhưng lại gây tổn thất rất lớn cho doanh nghiệp khi làm mất thời gian, cơ hội kinh doanh và gia tăng chi phí tuân thủ.

Do đó, ông kiến nghị tiếp tục tinh gọn bộ máy quản lý, cắt giảm các thủ tục không cần thiết, đồng thời bảo đảm việc áp dụng chính sách thuế thống nhất trên phạm vi cả nước để doanh nghiệp có thể tập trung nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh.

Trong tiến trình chuyển đổi số, ông đề xuất áp dụng nguyên tắc "cung cấp dữ liệu một lần". Theo đó, các cơ quan quản lý cần chia sẻ và liên thông dữ liệu với nhau, thay vì yêu cầu doanh nghiệp khai báo lặp đi lặp lại cho nhiều cơ quan khác nhau.

Theo ông, việc thiếu kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý không chỉ gây tốn kém chi phí xã hội mà còn phát sinh nhiều vướng mắc trong giải quyết thủ tục, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp.

Để hiện thực hóa Chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030, ông Phụng đề xuất xây dựng chương trình hành động riêng cho giai đoạn 2026-2030 với bảy nhóm giải pháp trọng tâm.

Trong đó, bên cạnh việc hoàn thiện khung pháp lý và bảo đảm sự thống nhất giữa các văn bản hướng dẫn, ông đề nghị thiết lập cơ chế đánh giá ngược đối với các chính sách ưu đãi thuế để đo lường hiệu quả kinh tế - xã hội, thay vì chỉ nhìn vào mức giảm thu ngân sách trong ngắn hạn