Gió Tây yếu dần, Kiev nuối tiếc khi bài Nga cực đoan

Ngày 16/12, trong cuộc thảo luận về về các ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Ukraine năm 2021, Ngoại trưởng Dmitry Kuleba cho hay, xúc tiến đối thoại, sau đó hoàn thiện chiến lược quan hệ với Nga là ưu tiên hàng đầu của chính quyền Kiev.

Dù cho rằng trong quan hệ với Moscow, việc tiếp cận phải được tiến hành một cách thận trọng do trong đời sống chính trị-xã hội Ukraine còn nhiều cảm xúc về vấn đề này, nhưng ông Kubela khẳng định cải thiện quan hệ với Nga là tối cần thiết.

Thậm chí, người đứng đầu ngành ngoại giao Ukraine còn nhấn mạnh rằng những ai vì đất nước Ukraine, yêu đất nước Ukraine thì phải có cái nhìn tỉnh táo về nước láng giềng phía đông, bởi Ukraine "không bao giờ có thể chạy khỏi vị trị địa lý của mình".

Từ nhìn nhận đó, Ngoại trưởng Dmitry Kuleba đã khẳng định : "Nếu không có chiến lược quan hệ với Nga thì sẽ không thể có an ninh và thịnh vượng với Ukraine. Vì vậy, điều này phải được tiến hành", RIA Novosti tường thuật.

Ngoại trưởng Ukraine Dmitry Kuleba

Nói là làm, Ngoại trưởng Ukraine đã tìm cách liên lạc với Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov sau 8 tháng hai bên không có tiếp xúc nào, kể từ cuộc họp cấp ngoại trưởng của Nhóm Bộ tứ Normandy hồi tháng 4/2020 theo hình thức trực tuyến.

Ông Dmitry Kuleba cam kết :"Tôi hoàn toàn không chống Nga....Tôi kiên quyết bác bỏ những cáo buộc rằng tôi chống Nga". Ông Kubela cho biết ông luôn sẵn sàng đối thoại với Ngoại trưởng Lavrov và tin rằng họ có nhiều điều để nói với nhau.

Tuy nhiên, mong muốn của người đứng đầu ngành ngoại giao Ukraine không được đáp ứng từ người đồng cấp Nga, vì "ông ấy không trả lời cuộc gọi của tôi  và cũng không gọi lại theo yêu cầu của tôi".

Ngoại trưởng Ukraine cho biết người đồng cấp Nga không muốn tiếp xúc với ông - cả trong định dạng Normandy lẫn phương thức đối thoại song phương. "Tôi không buồn, không rơi nước mắt, nhưng thất vọng vì không có liên lạc và cơ hội trao đổi".

Từ lập trường và quan điểm đến hành động và cảm xúc của Ngoại trưởng Kuleba cho thấy dường như chính quyền Ukraine nhiệm kỳ 2 thời hậu Yanukovych đã có thay đổi căn bản trong đánh giá về mối quan hệ với Nga.

Điều này khiến dư luận khá ngạc nhiên, vì mới đây thôi chính quyền Kiev - đi đầu là Ngoại trưởng Kuleba - còn xây dựng Cương lĩnh Crimea, kêu gọi Mỹ-phương Tây giúp giải phóng bán đảo này và kế hoạch hành động bắt đầu từ tháng 5/2021.

Tuy nhiên, theo giới phân tích thì sự thay đổi của chính quyền Ukraine đương nhiệm theo hướng tích cực trong quan hệ với Nga là hoàn toàn có thể hiểu được. Điều đó xuất phát từ cả Ukraine, "láng giềng gần" Nga và "anh em xa" Mỹ-phương Tây.

Thứ nhất, từ Ukraine. Chính sách bài Nga cực đoan của Kiev mang lại hậu quả rất lớn đối với Ukraine. Bởi cứ mỗi khi Moscow chiều lòng Kiev là người dân, doanh nghiệp và đất nước Ukraine lại mất đi những lợi ích to lớn có được từ Nga.

Sau khi lật đổ Tổng thống Viktor Yanukovych hồi tháng 2/2014, chính quyền Kiev thời hậu EuroMaidan gần như cắt đứt quan hệ ngoại giao với Moscow. Cùng với đó là Ukraine đã đóng giao thông hàng không, cắt đứt giao thông đường sắt với Nga.

Không dừng lại ở đó, chính quyền Kiev đã "té nước" theo Mỹ-phương Tây, khi áp đặt trừng phạt các công dân và thực thể pháp lý của Nga. Giới chính trị Maidan xem bài Nga cực đoan là hành trang bước vào ngôi nhà chung Châu Âu-Đại Tây Dương 

Tuy nhiên, Chủ tịch Ủy ban Thị trường Tài chính của Duma Quốc gia Nga Anatoly Aksakov đã cho rằng : "Trên thực tế chính phủ Ukraine không chống nước Nga, mà chống chính nhân dân Ukarine".

Bởi chính quyền Ukraine thực hiện trừng phạt Nga là kinh tế hoá chính trị, trong khi người dân Ukraine không liên quan đến các mưu đồ của Kiev. Song thực tế chứng minh hậu quả từ việc bị vạ lây lại vô cùng nặng nề với cuộc sống và công việc của họ.

Ukraine cấm toàn bộ chuyến bay thẳng đến Nga

Hẳn dư luận còn nhớ việc Nga, hồi tháng 12/2017, hoàn tất việc nắn lại tuyến đường sắt phía Nam nước Nga - vốn kết nối thông thương với Ukraine - khiến cho kinh tế Ukraine thiệt hại tới 200 triệu USD mỗi năm.

Theo đánh giá của chuyên gia độc lập về giao thông Aleksey Zakharov, thiệt hại của Ukraine, kể từ ngày 11/12/2017, khi Nga ngừng hoạt động giao thông đường sắt qua lãnh thổ nước này, bao gồm phí quá cảnh mà Nga trả cho Ukraine.

Bên cạnh đó là thiệt hại của người dân các địa phương của Ukraine khi mất việc làm và thu nhập bởi không còn được phục vụ các đoàn tàu Nga. Ngân sách của các địa phương tại Ukraine cũng bị thất thu.

Chỉ một ví dụ nhỏ đã cho thấy Ukraine thiệt hại như thế nào mỗi khi Moscow chiều lòng Kiev. Mà Nga từng là đối tác lớn nhất của Ukraine, thử hỏi lợi ích người dân và doanh nghiệp Ukraine bị mất lớn chừng nào bởi chính sách bài Nga của Kiev.

Trong khi đó lợi ích có được từ những người "anh em xa" lại quá nhỏ. Bởi lẽ sau khi để mất bán đảo Crimea, Washington và đồng minh rất thất vọng với Kiev-Maidan, vì vậy Mỹ-phương Tây được cho là chỉ giúp Ukraine "nước lã cầm hơi".

Từ khi hướng Tây, xã hội Ukraine thì liên tục bất ổn, kinh tế Ukraine thì nợ công tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng, chất lượng sống người dân thì chậm được cải thiện, còn chính quyền thì ngày càng phụ thuộc, lệ thuộc những người "anh em xa".

Khi đại dịch Covid-19 hoành hành, những người "anh em xa" phải vật lộn với cuộc sinh tồn khiến việc trợ giúp Kiev vốn đã ít ỏi càng ít ỏi hơn. Vì vậy, Kiev tính "bán anh em xa" để "mua láng giềng gần" là có thể hiểu được.

Thứ hai, từ "anh em xa" Mỹ-phương Tây. Những chuyển động trong không gian Châu Âu-Đại Tây Dương cùng những hành xử của Washington và các đồng minh trước những chuyển động trong không gian hậu Xô Viết, khiến Kiev vỡ mộng.

Có thể thấy, khi quyết định chọn đóng cửa hướng Đông, mở cửa đón gió Tây, chính quyền Ukraine thời hậu Yanukovych rất kỳ vọng vào những người "anh em xa" giúp nhanh chóng đưa Ukraine bước vào ngôi nhà chung Châu Âu-Đại Tây Dương.

Tuy nhiên, gió Tây không hẳn là toàn gió lành, mà những cơn gió thổi lại Ukraine từ hướng Tây có nhiều độc tố. Trong khi xã hội Ukraine chưa thể sạch trơn tàn dư đối đầu ý thức hệ vốn tồn tại gần một thế kỷ.

Khi gió Tây thổi vào đã cho khiến đời sống chính trị và đời sống xã hội Ukraine có những chuyển động không như giới chính trị Ukraine có tư tưởng hướng Tây mong muốn. Vì vậy, đến nay máu và nước mắt vẫn thầm đẫm các cấu trúc xã hội Ukraine.

Máu và nước mắt còn thấm đẫm cấu trúc xã hội Ukraine

Khi tình hình diễn ra tại Mỹ sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2020 cùng với những gì diễn ra tại Châu Âu cho thấy chuẩn của "nền văn minh phương Tây" dường như còn quá xa với Ukraine, vì thế Kiev đã trở nên thực tế hơn trong nhìn nhận "hướng Tây".

Điều đó cộng thêm những hành xử "khó hiểu" của Washington và các đồng minh đối với những chuyển động gần đây trong không gian hậu Xô Viết, khiến cho Kiev trở thành con tin của Moscow bởi chính sách bài Nga cực đoan của mình.

Từ bầu cử tổng thống tại Belarus, rồi biểu tình bạo loạn tại Kyrgyzstan đến xung đột ở Nargono-Karabakh, Mỹ-phương Tây đều cho thấy sự dè dặt của mình trước các hành động của Nga-Putin.

Hậu quả của việc Washington và đồng minh dè dặt khiến lần đầu tiên sau hơn 1/4 thế kỷ, từ khi Liên Xô tan rã, Nga hiện diện quân sự trên toàn Nam Caucasus. Đây như một sự báo trước cho Kiev về việc rơi vào vòng xoáy ngoại giao nước lớn Mỹ-Nga.

Bất an trước hiệu ứng từ lối hành xử của những người "anh em xa", Kiev chủ động đánh tiếng với người "láng giềng gần" là cần thiết và hợp lý. Chỉ có điều Kiev đã chạy quá xa về hướng Tây nên không dễ dàng quay lại hướng Đông.

Thứ ba, từ "láng giềng gần" Nga. Moscow không "cạn tàu ráo máng" và Nga vượt cấm vận của Mỹ-phương Tây một cách ngoạn mục đã cho Kiev thấy lợi ích địa chính trị của nước Nga mới thực sự đảm bảo an ninh và thịnh vượng cho Ukraine.

Thời điểm chính quyền Kiev trừng phạt tới 1.762 cá nhân và 786 pháp nhân Nga mà Moscow vẫn không thực hiện trừng phạt các cá nhân và pháp nhân Ukraine, nhiều ý kiến cho rằng Nga còn quá nhiều lợi ích liên quan nên Tổng thống Putin phải dè dặt.

Song thực tế đã chứng minh đó là những nhận định không chính xác, mà lý do Tổng thống Putin và chính phủ Nga không muốn trừng phạt các cá nhân và pháp nhân cụ thể của Ukraine là không muốn làm khổ người dân Ukraine

Điều đó thể hiện rõ qua việc, ngày 24/9/2015, Thủ tướng Nga Medvedev đã ký sắc lệnh, giảm 9,8% giá khí đốt bán cho Ukraine, từ 252 USD /1000m3 xuống còn 227,36 USD/1000m3, dù khi đó chính quyền Kiev thực hiện chính sách bài Nga.

Còn Chủ tịch Ủy ban Thị trường Tài chính của Duma Quốc gia Anatoly Aksakov thì lên tiếng : "Người dân Ukraine đến Nga làm việc và kiếm tiền, chúng ta không ngăn cản người dân Ukraine đến Nga...Nga là người anh em của Ukraine".

Đến nay, dù Nga có ban hành nhiều lệnh trừng phạt Ukraine như hầu hết là nhằm trả đũa chính quyền Kiev và các biện pháp trả đũa của Moscow luôn nhẹ hơn, nó không hướng tới việc tương xứng với các biện pháp trừng phạt của Kiev.

Không những thể hiện sự thân thiện với người dân Ukraine, chính quyền Tổng thống Putin cũng không thể hiện "cạn tàu ráo máng" với chính quyền Kiev, khi Moscow sẵn sàng rộng lượng trước sự ương ngạnh, quá quắt của Kiev. 

Nga vượt cấm vận ngoạn mục tạo ra sức hút với Ukraine

Chỉ riêng việc Kiev quyết không trả 3 tỷ USD trái phiếu Châu Âu chính quyền Tổng thống Yanukovych vay của Nga, nhưng Nga vẫn trả tiền cho Ukraine trong vụ kiện phi lý liên quan đến khí đốt Nga quá cảnh Ukraine, đã thấy Moscow rộng lượng.

Khi đại dịch Covid-19 hoành hành, kinh tế Nga đã thể hiện thích ứng tốt hơn cả kinh tế Mỹ và nhiều nước phương Tây. Điều này một lần nữa chứng tỏ nước Nga đã vượt cấm vận một cách ngoạn mục và Kiev phải tận dụng lợi ích khai thác được từ Nga.

Có một điều cho thấy cách cải thiện quan hệ Ukraine-Nga là tối cần thiết với Kiev. Đó là Nga không tăng trưởng bằng gia tăng nợ công, trong khi Mỹ và hầu hết những là nước "anh em xa" của Ukraine lấy gia tăng nợ công làm nền tảng cho tăng trưởng.

Trong kinh tế, người không có nợ thì mới có thể có tiền giúp người khác và giúp một cách vô tư, còn người mang nợ đầy mình thì nếu có giúp người khác cũng chỉ là vay nợ giúp và tất nhiên là không thể giúp vô tư.

Do vậy, Kiev tính "bán anh em xa mua láng giềng gần" là cần thiết và hợp lý. Có lẽ "anh em xa" sẽ vui lòng để bị Kiev "bán", song "láng giềng gần" thì Kiev không phải muốn "mua" là được. Thế mới thấy bài Nga cực đoan là Kiev đã quá sai lầm!