Gỡ "nút thắt" nhà ở xã hội: Người thu nhập thấp thêm cơ hội mua nhà

Khi giấc mơ an cư bị chặn lại bởi những "nút thắt" vô hình

Gần 10 năm làm việc tại Hà Nội, anh Nguyễn Văn Hải, công nhân Khu công nghiệp Thăng Long, vẫn chưa thể đưa vợ con từ quê lên đoàn tụ. Căn phòng trọ chưa đầy 20m² ở Đông Anh là nơi anh ở ghép cùng một người đồng nghiệp, với chi phí gần 2 triệu đồng mỗi tháng.

Hai năm trước, khi một dự án nhà ở xã hội mở bán, anh lập tức nộp hồ sơ. Nhưng rồi hồ sơ bị loại vì vợ anh có tên trong giấy chứng nhận quyền sử dụng một mảnh đất nhỏ ở quê, dù đó là đất nông nghiệp và gia đình anh chưa từng xây nhà.

"Tôi hụt hẫng lắm. Mình không có nhà để ở thật, nhưng trên giấy tờ lại không đủ điều kiện mua nhà", anh kể.

Không riêng anh Hải, chị Lê Thị Mai, nhân viên marketing tại một doanh nghiệp tư nhân ở Hoàng Mai, cũng từng bỏ lỡ cơ hội mua nhà ở xã hội chỉ vì thiếu một xác nhận thu nhập đúng mẫu quy định. Với mức lương khoảng 14 triệu đồng mỗi tháng, chị vẫn phải thuê phòng trọ với giá gần 4 triệu đồng.

"Có những thủ tục tưởng như rất nhỏ, nhưng nếu không hoàn thiện đúng thì toàn bộ hồ sơ bị loại. Nhiều người như tôi đành chấp nhận ở trọ lâu dài", chị Mai nói.

Theo các chuyên gia, trong nhiều năm, những quy định chặt chẽ nhưng thiếu linh hoạt về xác nhận tình trạng nhà ở và thu nhập đã vô tình trở thành rào cản, khiến không ít người có nhu cầu thực sự lại không thể tiếp cận nhà ở xã hội.

Kỳ vọng từ chính sách mới

Nghị định số 54/2026/NĐ-CP ra đời được đánh giá là bước điều chỉnh quan trọng nhằm tháo gỡ các "nút thắt" này. Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc mở rộng tiêu chí xác định tình trạng chưa có nhà ở, cho phép xem xét linh hoạt hơn đối với những trường hợp có quyền sử dụng đất nhưng chưa có nhà ở thực tế.

Bên cạnh đó, quy định cho phép người dân tự kê khai thu nhập và thực hiện hậu kiểm cũng giúp giảm đáng kể các thủ tục hành chính phức tạp, đặc biệt với người lao động làm việc trong khu vực tư nhân hoặc lao động tự do.

Theo các chuyên gia, việc điều chỉnh các tiêu chí theo hướng sát thực tiễn hơn sẽ góp phần tăng cơ hội an cư cho người thu nhập thấp, bởi chính sách nhà ở xã hội chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đến được đúng đối tượng có nhu cầu.

TS Trần Xuân Lượng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam, cho rằng Nghị định 54/2026/NĐ-CP có tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận nhà ở xã hội của người thu nhập thấp.

Khi tiêu chí được điều chỉnh theo hướng sát thực tế hơn, nhiều người trước đây bị loại vì vướng thủ tục hoặc điều kiện giấy tờ sẽ có cơ hội tham gia. Điều này không chỉ giúp tăng cơ hội an cư cho người lao động, mà còn tạo động lực cho các doanh nghiệp phát triển thêm nhà ở xã hội, góp phần đưa nguồn cung đến gần hơn với nhu cầu thực.

Theo ông, việc tháo gỡ các rào cản tiếp cận sẽ giúp thị trường phát triển lành mạnh hơn, tránh tình trạng lệch pha cung - cầu kéo dài trong nhiều năm qua.

Với chị Mai, thay đổi này mang đến niềm hy vọng mới. Chị đang chuẩn bị hồ sơ để đăng ký mua một căn hộ tại dự án nhà ở xã hội sắp mở bán ở phía Nam Hà Nội.

"Tôi không kỳ vọng mọi thứ sẽ dễ dàng ngay, nhưng ít nhất, tôi cảm thấy mình có cơ hội thực sự, thay vì bị loại từ vòng đầu vì những thủ tục quá khó", chị nói.

Với anh Hải, hy vọng ấy vẫn đang được nuôi dưỡng mỗi ngày, khi anh tiếp tục dành dụm từng khoản nhỏ từ đồng lương công nhân.

"Tôi chỉ mong có một căn nhà nhỏ để vợ con lên ở cùng. Nếu chính sách mới giúp những người như tôi có cơ hội thực sự, thì đó là điều quý giá nhất", anh nói.

Khi những "nút thắt" dần được tháo gỡ, giấc mơ an cư của hàng triệu người lao động đô thị có lẽ sẽ không còn là điều quá xa vời.

6 điểm mới trong Nghị định 54/2026 giúp tăng cơ hội mua nhà ở xã hội

Thứ nhất, mở rộng tiêu chí “chưa có nhà ở”. Người dân vẫn được xem là chưa có nhà ở nếu trên Giấy chứng nhận không có thông tin về nhà ở, kể cả trường hợp có đất nhưng chưa xây nhà, qua đó giúp nhiều người đủ điều kiện đăng ký mua nhà ở xã hội.

Thứ hai, cho phép tự kê khai thu nhập và thực hiện hậu kiểm. Quy định mới giảm bớt các thủ tục xác nhận phức tạp, tạo thuận lợi hơn cho người lao động, nhất là những người làm việc trong khu vực tư nhân hoặc lao động tự do.

Thứ ba, chuyển việc xác nhận thông tin cư trú và phối hợp xác minh thu nhập sang Công an cấp xã. Việc này góp phần đơn giản hóa thủ tục và tăng tính thống nhất trong quản lý.

Thứ tư, minh bạch hóa quy trình đăng ký và xét duyệt. Thông tin dự án, số lượng căn hộ, giá bán và danh sách xét duyệt phải được công khai; người dân có thể nộp hồ sơ bằng nhiều hình thức, trong đó có trực tuyến.

Thứ năm, tổ chức bốc thăm công khai khi số hồ sơ vượt số căn hộ. Quy định này nhằm bảo đảm công bằng, minh bạch; đồng thời ưu tiên một số nhóm đối tượng theo quy định, trong đó có phụ nữ đơn thân.

Thứ sáu, tăng cơ hội sở hữu nhà cho người đang thuê nhà ở xã hội. Người thuê có thể được ưu tiên mua lại căn hộ đang thuê nếu đủ điều kiện, góp phần tạo cơ hội an cư lâu dài.