Khủng hoảng Hormuz đang thay đổi PETRONAS như thế nào?

Nếu PTT của Thái Lan đại diện cho mô hình ứng phó khó khăn nguồn cung bằng cách đa dạng hóa nguồn nhập khẩu năng lượng, thì trường hợp của PETRONAS lại phản ánh một nghịch lý khác của Đông Nam Á: một quốc gia khai thác dầu khí vẫn có thể trở nên dễ tổn thương trước những cuộc khủng hoảng toàn cầu.

Xung đột Mỹ - Iran và những gián đoạn kéo dài tại eo biển Hormuz đã buộc PETRONAS phải thực hiện một sự chuyển đổi quan trọng trong tư duy chiến lược. Thay vì tập trung vào vai trò nhà xuất khẩu dầu khí như trong nhiều thập kỷ trước, tập đoàn năng lượng quốc gia Malaysia đang ngày càng hướng tới mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng nội địa, xây dựng danh mục LNG toàn cầu và giảm sự phụ thuộc vào các nguồn cung có rủi ro địa chính trị cao.

Điều đáng chú ý là Malaysia thường được nhìn nhận như một quốc gia giàu tài nguyên dầu khí. Tuy nhiên, thực tế hiện nay đã thay đổi đáng kể. PETRONAS thừa nhận gần 40% nhu cầu dầu thô của Malaysia vẫn phải đi qua eo biển Hormuz, trong khi nhu cầu nhiên liệu trong nước đã vượt khả năng cung ứng của hệ thống lọc hóa dầu nội địa. Điều này khiến Malaysia không còn miễn nhiễm trước các cú sốc năng lượng toàn cầu như nhiều người vẫn nghĩ.

Thay đổi mang tính cấu trúc

Chính phủ Malaysia thậm chí đã công khai thừa nhận PETRONAS hiện là một bên nhập khẩu ròng nhiên liệu trong một số giai đoạn thay vì chỉ đơn thuần là nhà xuất khẩu. Đây là sự thay đổi mang tính cấu trúc của ngành năng lượng Malaysia khi các mỏ dầu truyền thống bước vào giai đoạn suy giảm sản lượng, trong khi nhu cầu nội địa tiếp tục tăng lên cùng quá trình công nghiệp hóa và số hóa nền kinh tế. Trước bối cảnh đó, phản ứng đầu tiên của PETRONAS là chuyển từ tư duy tối đa hóa xuất khẩu sang ưu tiên ổn định thị trường trong nước.

Vào những tháng đầu của cuộc khủng hoảng Trung Đông, tập đoàn liên tục công bố các cam kết bảo đảm nguồn cung nhiên liệu cho thị trường Malaysia, sử dụng toàn bộ chuỗi giá trị tích hợp từ khai thác, vận chuyển, lọc dầu đến phân phối bán lẻ để duy trì nguồn hàng. Công ty cho biết đã chủ động quản lý tồn kho, điều phối logistics và bảo đảm nguồn cung cho mạng lưới bán lẻ chiếm khoảng một nửa thị trường nhiên liệu Malaysia.

Tuy nhiên, khác với PTT, chiến lược dài hạn của PETRONAS không chỉ tập trung vào dầu thô. Trọng tâm lớn hơn nằm ở LNG. Trong khoảng 5 năm gần đây, PETRONAS đã đẩy mạnh xây dựng một danh mục LNG mang tính toàn cầu nhằm giảm rủi ro tập trung vào bất kỳ khu vực sản xuất nào. Bước đi tiêu biểu nhất là dự án LNG Canada, nơi PETRONAS nắm giữ 25% cổ phần. Khi dự án chính thức đi vào hoạt động từ năm 2025, Malaysia lần đầu tiên sở hữu một nguồn LNG quy mô lớn tại Bắc Mỹ, tạo ra tuyến cung ứng hoàn toàn độc lập với Trung Đông.

Tầm nhìn LNG Canada

Trong bối cảnh eo biển Hormuz liên tục đối mặt nguy cơ gián đoạn, việc sở hữu nguồn LNG từ bờ Tây Canada giúp PETRONAS tiếp cận trực tiếp các khách hàng châu Á thông qua tuyến Thái Bình Dương, tránh hoàn toàn các điểm nghẽn địa chính trị ở Trung Đông. Đây được xem là một trong những tài sản chiến lược quan trọng nhất của PETRONAS hiện nay.

Song song với đó, tập đoàn cũng tăng tốc ký kết các hợp đồng LNG dài hạn với nhiều đối tác quốc tế. Một ví dụ nổi bật là thỏa thuận 20 năm với QatarEnergy về việc cung cấp 2 triệu tấn LNG mỗi năm. Ngoài Qatar, PETRONAS còn mở rộng quan hệ với các nhà cung cấp tại Australia, Mỹ và Canada nhằm xây dựng mạng lưới cung ứng đa cực thay vì phụ thuộc vào một khu vực duy nhất.

Hiện nguồn cung khí ngoài khơi cho bán đảo Malaysia đạt khoảng 2 tỷ feet khối chuẩn/ngày (BSCF/ngày). Phần thiếu hụt được bù đắp bằng LNG nhập khẩu, được tái hóa khí tại Pengerang (Johor) và Sungai Udang (Melaka).

Ông Datuk Adif Zulkifli, Phó Chủ tịch Điều hành kiêm CEO mảng khí và hàng hải của PETRONAS cho hay, nguồn LNG nhập khẩu này chủ yếu đến từ danh mục các dự án của PETRONAS tại Úc, và trong tương lai sẽ được bổ sung thêm từ Trung Đông và Mỹ.

Dù PETRONAS đã đạt nhiều bước tiến quan trọng, vẫn còn nhiều việc phải làm để khai thác trọn vẹn vai trò của khí đốt trong việc bảo đảm an ninh năng lượng cho Malaysia.

Ông Datuk Adif Zulkifli nhấn mạnh rằng, một yếu tố then chốt là tự do hóa thị trường khí trong nước, qua đó khuyến khích sự tham gia mạnh mẽ hơn từ các nhà nhập khẩu LNG bên thứ ba. Hiện giá khí được quản lý đã kìm hãm cạnh tranh và làm nản lòng doanh nghiệp mới. Việc mở cửa thị trường không chỉ giúp tận dụng hiệu quả hạ tầng sẵn có mà còn thu hút thêm nhà cung cấp, mang lại nguồn cung ổn định và đa dạng hơn cho thị trường nội địa.

Chủ động thích ứng

Một thay đổi quan trọng khác đã xuất hiện trong lĩnh vực lọc hóa dầu. Cuộc khủng hoảng nguồn cung năm 2026 cho thấy sự phụ thuộc lớn của tổ hợp lọc hóa dầu Pengerang (PRefChem) vào dầu thô Trung Đông. Khi nguồn cung qua Hormuz bị gián đoạn, nhà máy đã buộc phải cắt giảm mạnh hoạt động, thậm chí đóng cửa một số phân xưởng. Sự kiện này trở thành lời cảnh báo đối với PETRONAS về mức độ rủi ro của mô hình phụ thuộc nguồn nguyên liệu tập trung.

Đáng chú ý hơn, tháng 5/2026, "ông lớn" Saudi Aramco quyết định chuyển nhượng phần vốn của mình tại PRefChem cho PETRONAS. Thương vụ này giúp PETRONAS có quyền chủ động lớn hơn trong việc lựa chọn nguồn dầu thô đầu vào thay vì phụ thuộc đáng kể vào các dòng dầu từ Ả Rập Xê-út như trước đây. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng phân mảnh, khả năng linh hoạt trong lựa chọn nguồn nguyên liệu trở thành một lợi thế chiến lược quan trọng.

Nhìn tổng thể, quá trình thích nghi của PETRONAS cho thấy một mô hình chuyển đổi khác biệt so với nhiều công ty dầu khí quốc gia trong khu vực. Nếu PTT tập trung vào thay đổi nguồn nhập khẩu để duy trì hoạt động, thì PETRONAS đang tái cấu trúc toàn bộ danh mục năng lượng của mình theo hướng toàn cầu hóa nguồn cung và giảm thiểu rủi ro địa chính trị.

Từ một tập đoàn gắn liền với hình ảnh nhà xuất khẩu dầu khí của Malaysia, PETRONAS đang từng bước thích ứng để trở thành một nhà quản trị danh mục năng lượng quốc tế, với các nguồn LNG trải dài từ Canada đến Trung Đông, mạng lưới đối tác ngày càng đa dạng và trọng tâm mới đặt vào khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.

Cuộc khủng hoảng Trung Đông không tạo ra sự chuyển đổi này, nhưng đã đẩy nhanh quá trình đó và chứng minh rằng trong thế giới năng lượng hiện đại, an ninh nguồn cung quan trọng không kém sản lượng khai thác.