Mỹ gánh núi nợ 28,5 nghìn tỷ USD, sẽ lại nâng trần?

Tính đến ngày 29 tháng 7, tổng nợ quốc gia của Mỹ là xấp xỉ 28,5 nghìn tỷ dollars, tức là chính phủ đã mất khả năng tích lũy nợ thông qua việc phát hành chứng khoán chính phủ mới. Điều này đòi hỏi Quốc hội và Bộ Tài chính sẽ phải có những hành động khẩn cấp.

Để giải quyết vấn đề về trần nợ công, Quốc hội phải đình chỉ giới hạn một lần nữa, hoặc nâng nó lên một mức nhất định.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Janet Yellen mới đây đã lên tiếng cảnh báo về nguy cơ Chính phủ hết tiền trong bối cảnh một số nghị sĩ Đảng Cộng hòa đe dọa sẽ không đồng ý nâng trần nợ công cua Mỹ.

Nếu những lời đe dọa từ phe đối lập ở Nghị viện Mỹ trở thành sự thật, ngân khố Chính phủ nước này nhiều khả năng sẽ cạn kiệt vào tháng tới, đồng nghĩa với một cuộc vỡ nợ cấp quốc gia chưa từng có tiền lệ.

Trong trường hợp không được nâng trần nợ công và xảy ra tình trạng vỡ nợ, trái phiếu kho bạc Mỹ sẽ bị bán tháo, lãi suất sẽ tăng vọt, thị trường chứng khoán suy sụp, tài khoản lương hưu của người Mỹ bị đe dọa, giá trị của đồng USD và uy tín tài chính của siêu cường số 1 thế giới sẽ sứt mẻ.

Nhờ uy tín cao, Chính phủ Mỹ chỉ phải trả lãi suất rất thấp khi vay nợ bằng việc phát hành trái phiếu. Một vụ vỡ nợ sẽ buộc cắt giảm định hạng tín nhiệm của Chính phủ Mỹ, đồng nghĩa Washington không còn giữ được lợi thế đó khi đi vay nữa.

Khi đó, Washington khó vay mượn hơn để đầu tư cho cơ sở hạ tầng và cuộc chiến chống biến đổi khí hậu, hay ứng phó với các cuộc suy thoái kinh tế trong tương lai. Ngoài ra, việc đảo “núi” nợ 29 nghìn tỷ USD hiện nay của Chính phủ Mỹ cũng sẽ trở nên đắt đỏ hơn rất nhiều. Trong năm 2020, tiền lãi phải trả cho số nợ này là 345 tỷ USD. 

Trái phiếu kho bạc Mỹ vốn được coi là một tài sản được xem là không có rủi ro nhờ được hậu thuẫn bởi uy tín của Chính phủ liên bang Mỹ - giữ vai trò tiêu chuẩn cho hầu như tất cả các chứng khoán khác. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ cũng là mốc tham chiếu cho lãi suất các khoản vay thế chấp nhà, vay mua xe, thẻ tín dụng, và trái phiếu doanh nghiệp. Lãi suất tăng rõ ràng là một thách thức lớn đối với một nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào vay nợ như Mỹ.

Khi lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng, một phản ứng dây chuyền sẽ xuất hiện trên thị trường tài chính, khiến các thị trường suy sụp.

Không chỉ hàng triệu người Mỹ mất tiền trên thị trường chứng khoán, mà đột nhiên các hộ gia đình và doanh nghiệp ở nước này phải vay vốn với lãi suất tăng vọt.

Chuyên gia kinh tế trưởng Mark Zandi của Moody’s Analytics nói với hãng tin CNN: "Đó sẽ là ngày tận thế tài chính. Riêng việc nghiền ngẫm ý tưởng không trả nợ quốc gia đúng hạn đã là một chuyện hoàn toàn điên rồ”.

Chính phủ Mỹ có đóng cửa vào tháng 10?

Có lý do để Bộ trưởng Tài chính Janet Yellen bày tỏ lo ngại và viết thư kiến nghị lên Quốc hội Mỹ.

Hồi tháng 7, thủ lĩnh phe thiểu số tại Thượng viện Mỹ, nghị sỹ Cộng hoà Mitch McConnell thề rằng phe Cộng hoà sẽ không bỏ phiếu để nâng trần nợ quốc gia. Theo ước tính gần đây của Ủy ban Ngân sách liên bang, hai dự thảo ngân sách nói trên sẽ buộc Mỹ phải vay trực tiếp gần 1.000 tỷ USD, nâng tổng khoản vay của Mỹ lên khoảng 2.900 tỷ USD trong 10 năm tới.

Theo đó, nợ công của Mỹ sẽ tăng lên mức 115% GDP vào năm 2031, thay vì 106% như ước tính trước đó. Tuy nhiên, nếu Quốc hội không thông qua gia hạn quỹ chính phủ trong thời gian ngắn thì khả năng Chính phủ Mỹ phải đóng cửa một phần từ ngày 1/10 tới là điều khó tránh khỏi.

Với đe dọa từ đảng Cộng hòa, giới tài chính Mỹ đã bày tỏ quan điểm lo ngại. Cuộc tranh cãi về trần nợ trong Quốc hội Mỹ diễn ra vào một thời điểm không mấy thuận lợi đối với kinh tế Mỹ. Biến chủng Delta của Covid-19 đang khiến sự phục hồi kinh tế Mỹ chậm lại, thể hiện rõ qua sự giảm tốc mạnh của thị trường việc làm nước này trong tháng 8 vừa qua. Ngoài ra, lạm phát vẫn đang ở mức cao do các công ty chật vật ứng phó với các nút thắt trong chuỗi cung ứng và tình trạng thiếu nhân công khi nền kinh tế mở cửa trở lại.

CEO Jamie Dimon của Ngân hàng JPMorgan Chase đã kêu gọi các nghị sỹ đừng nghĩ đến việc đem trần nợ công ra thách đố nhau lần nữa. Trong một cuộc điều trần hồi tháng 5, ông Dimon nói một vụ vỡ nợ thực sự của nước Mỹ “có thể gây ra một thảm hoạ tức thì, ở cấp độ không thể tin được và với tổn hại kéo dài cả trăm năm đối với nước Mỹ”. 

Hiện tại, Bộ Tài chính Mỹ đang triển khai một số biện pháp nhằm tránh vỡ nợ. Nhưng đây đều không phải là giải pháp lâu dài, và trần nợ kiểu gì cũng phải được nâng mới có thể tránh một thảm hoạ tài chính.

“Đến lúc các biện pháp không còn tác dụng và tiền mặt cạn kiệt, thì nước Mỹ sẽ lần đầu tiên trong lịch sử mất khả năng thực hiện các nghĩa vụ nợ” - Bộ trưởng Tài chính Mỹ cảnh báo, và cho biết điều tồi tệ này có thể xảy ra trong tháng 10.