Quy trình khởi tố vụ án 'ăn chặn tiền từ thiện' thực hiện thế nào?

Nhiều ngày qua, việc các nghệ sĩ kêu gọi quyên góp từ thiện bị nghi ngờ "ăn chặn" gây tranh cãi trên các diễn đàn. Cộng đồng mạng cho rằng, những người nghệ sĩ đứng ra quyên góp nên có nghĩa vụ sao kê, minh bạch các khoản tiền đã quyên góp được từ người dân, một số khác cho rằng việc sao kê không mang tính bắt buộc.

Có cần sao kê, công khai tiền quyên góp từ thiện không?

Chia sẻ với TravelMag về vấn đề trên theo góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Quốc Thành - Đoàn luật sư Đồng Nai, Giám đốc Công ty Luật TNHH Tốt & Cộng sự cho hay:

"Hoạt động về từ thiện được quy định tại Nghị định 64/2008/NĐ-CP. Theo quy định, chỉ có tổ chức, quỹ từ thiện mới được kêu gọi đóng góp hỗ trợ nhân dân khắc phục thiên tai, sự cố nghiêm trọng. Mặc dù vậy, nghị định này còn nhiều điều bất hợp lý, hiện đang được Bộ Tài chính soạn thảo nghị định mới thay thế.

Việc đứng ra kêu gọi tiền cứu trợ với tư cách cá nhân thì không phải là đối tượng điều chỉnh của Nghị định 64/2008 nói trên. Hiện tại, pháp luật vẫn chấp nhận các cá nhân được kêu gọi, hỗ trợ đồng bào bị thiên tai, khó khăn.

Pháp luật tất nhiên nghiêm cấm việc báo cáo sai sự thật, gian lận, chiếm đoạt, sử dụng trái phép tiền, hàng do các tổ chức, cá nhân trong nước, ngoài nước ủng hộ, đóng góp; lợi dụng hoạt động cứu trợ để vụ lợi...

Tuy nhiên, chưa có quy định cụ thể nào bắt buộc cá nhân đứng ra quyên góp tiền từ thiện phải công khai tài chính, minh bạch tài khoản, tất cả đều dựa trên lòng tin giữa người đóng góp và người nhận quyên góp".

Theo luật sư thuộc Đoàn luật sư Đồng Nai, khi quyên góp hay gửi tiền nhờ một cá nhân trung gian làm từ thiện thì các nhà hảo tâm mong muốn quà, tiền của họ tới người đang cần trợ giúp.

Do đó khi thực hiện chương trình thiện nguyện, cá nhân nhận quyên góp cần phải báo cáo, công khai minh bạch thông tin trên các phương tiện truyền thông nhằm bảo vệ uy tín của mình, tạo sự yên tâm cho người đóng góp, từ đó mới có thể lan tỏa tinh thần tương thân tương ái và tránh các rắc rối pháp lý có thể xảy ra.

Nếu có hành vi "ăn chặn tiền từ thiện" sẽ bị tội gì?

Nói về việc liệu người đứng ra kêu gọi quyên góp có bị xử lý hình sự được không và xử lý theo tội gì nếu có hành vi "ăn chặn tiền từ thiện", luật sư Nguyễn Quốc Thành cho biết:

"Việc đứng ra kêu gọi tiền cứu trợ với tư cách cá nhân thì không phải là đối tượng điều chỉnh của Nghị định 64/2008. Nghị định này chỉ điều chỉnh việc tổ chức, vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp của các tổ chức, đơn vị trong các quỹ được nhà nước quy định.

Còn cá nhân ủy thác việc gửi tiền, vật phẩm cho cá nhân khác đi làm từ thiện thì không thể áp dụng. Tuy không bị điều chỉnh bởi Nghị định 64/2008, cá nhân vẫn phải chịu trách nhiệm đối với hành vi của mình.

Nếu người đóng góp cảm thấy số tiền của mình không được thực hiện đúng mục đích thì có thể yêu cầu người nhận quyên góp trả lại tiền. Đồng thời nếu người đóng góp chứng minh được thiệt hại, có thể kiện người nhận quyên góp ra tòa. Tòa án sẽ xử lý theo Bộ luật Dân sự 2015.

Trường hợp người nhận quyên góp sử dụng số tiền quyên góp vào mục đích cá nhân là có dấu hiệu hình sự của hành vi Lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự hoặc lạm dụng tín nhiệm, chiếm đoạt tài sản theo Điều 175 Bộ luật Hình sự 2015. Để làm rõ vấn đề này, cơ quan có thẩm quyền cần điều tra, xác minh làm rõ động cơ, mục đích, hành vi để có căn cứ xử lý theo quy định.

Quy trình khởi tố vụ án về "ăn chặn tiền từ thiện"

Chia sẻ về quy trình khởi tố vụ án ăn chặn tiền từ thiện, Giám đốc Công ty Luật TNHH Tốt & Cộng sự cho biết:

“Khởi tố” vụ án hình sự là giai đoạn đầu của quá trình tố tụng hình sự. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền sẽ tiến hành xác định có hay không có dấu hiệu tội phạm để ra quyết định khởi tố hay không khởi tố vụ án hình sự. Giai đoạn này được bắt đầu kể từ khi các cơ quan có thẩm quyền nhận được tin báo hoặc tố giác về tội phạm và kết thúc khi ra quyết định khởi tố vụ án hình sự.

Theo quy định tại Điều 143 BLTTHS thì chỉ được khởi tố vụ án khi đã xác định có dấu hiệu tội phạm. Việc xác định dấu hiệu tội phạm dựa trên những căn cứ sau:

• Tố giác của cá nhân
• Tin báo của cơ quan, tổ chức, cá nhân;
• Tin báo của phương tiện thông tin đại chúng;
• Kiến nghị khởi tố của cơ quan nhà nước;
• Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trực tiếp phát hiện dấu hiệu tội phạm;
• Người phạm tội tự thú.

Theo đó, nếu như có căn cứ xác đáng về việc một cá nhân có hành vi chiếm đoạt tiền từ thiện thì Cơ quan có thẩm quyền sẽ khởi tố vụ án liên quan đến hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc lạm dụng tín nhiệm, chiếm đoạt tài sản.