TCBS Research chỉ ra 3 vấn đề về chất lượng tài sản ngân hàng nửa cuối năm 2026

Trong báo cáo đánh giá về ngành ngân hàng Việt Nam, Bộ phận Nghiên cứu của Công ty Cổ phần Chứng khoán Kỹ thương (TCBS Research) đã chỉ ra những điểm đáng lưu ý liên quan đến chất lượng tài sản của hệ thống trong giai đoạn nửa cuối năm 2026.

Nợ nhóm 2 tăng hai quý liên tiếp

Theo TCBS Research, từ quý 3/2022 đến quý 2/2026, số dư nợ xấu tăng từ 132.000 tỷ lên 310.000 tỷ đồng, còn tỷ lệ nợ xấu chỉ tăng từ 1,6% lên 2,01% do tín dụng tăng nhanh đã che phần lớn mức tăng nợ xấu tuyệt đối.

Điểm cần theo dõi là số dư, không phải tỷ lệ. So với cùng kỳ, tỷ lệ giảm 0,03 điểm nhưng số dư tăng thêm 43.000 tỷ đồng, tức khối lượng nợ phải xử lý bằng dự phòng lớn hơn. Tỷ lệ nợ xấu giảm ở quý 4 hằng năm phản ánh hai yếu tố kỹ thuật: xử lý nợ bằng dự phòng dồn vào quý 4 và giải ngân tín dụng tăng mạnh cuối năm làm tăng mẫu số, không phải chất lượng tín dụng cải thiện.

Dù mức tăng nợ xấu hiện tại tập trung tại một số ngân hàng, TCBS cho rằng tín hiệu cần theo dõi cho những quý tiếp theo lại nằm ở nợ nhóm 2 (nợ cần chú ý).

Nợ nhóm 2 là nợ quá hạn 10–90 ngày, bước ngay trước nợ xấu. Tỷ lệ này giảm gần như liên tục 10 quý, từ 2,57% tại cuối quý 2/2023 xuống 1,17% cuối năm 2025, rồi tăng lên 1,38% tại cuối quý 2/2026, cao hơn cùng kỳ 0,13 điểm. 

Với tỷ lệ chuyển nhóm như các quý trước, phần tăng thêm của nợ nhóm 2 sẽ thành nợ xấu trong một đến hai quý tới. TCBS Research dự báo, tỷ lệ nợ xấu toàn ngành tăng nhẹ từ 2,01% trong nửa cuối năm 2026 do nợ nhóm 2 chuyển nhóm.

Tại cuối quý 2/2026, nợ nhóm 2 cao hơn cùng kỳ ở 15/27 ngân hàng, kể cả các ngân hàng có tỷ lệ thấp nhất ngành.

Báo cáo chỉ ra, so với cùng kỳ, 4 ngân hàng tăng mạnh nhất là Saigonbank (SGB) tăng 3,74 điểm lên 9,71%; Sacombank, PGBank và VietBank đây là nhóm sẽ ghi nhận nợ xấu mới sớm nhất. Ở nhóm thấp, ngân hàng ACB cũng tăng dù vẫn dưới 0,7%, cho thấy xu hướng là chung của ngành chứ không riêng ngân hàng yếu. Chỉ một số ngân hàng như VietABank, VIB hay MB giảm rõ. TCBS Research đánh giá áp lực phân loại nợ nửa cuối 2026 tập trung ở Saigonbank, Sacombank, PGBank và VietBank.

Tốc độ trích lập dự phòng chưa bắt kịp đà tăng nợ xấu

Điểm đáng chú ý thứ hai là sự lệch pha giữa tốc độ trích lập dự phòng rủi ro và tốc độ phát sinh nợ xấu thực tế. 

Theo phân tích của TCBS , việc dự phòng rủi ro tăng trưởng chậm hơn so với nợ xấu có thể làm suy giảm tỷ lệ bao phủ nợ xấu tại nhiều nhà băng, từ đó làm giảm bộ đệm phòng thủ của các ngân hàng trước các biến động tài chính.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, nợ xấu hình thành ròng của 27 ngân hàng đạt 104.323 tỷ đồng, tăng 3,7% so với mức 100.621 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, tính trên dư nợ cuối kỳ, tỷ lệ này giảm từ 0,77% xuống 0,68% do tín dụng tăng 17,8%.

Cùng thời gian, các ngân hàng xử lý 57.565 tỷ đồng nợ bằng dự phòng, giảm 6,3% so với cùng kỳ. Như vậy, lượng nợ xấu hình thành mới cao gấp khoảng 1,8 lần lượng được xử lý, với chênh lệch 46.758 tỷ đồng. Đây là phần khiến số dư nợ xấu toàn ngành tiếp tục đi lên.

Khả năng xử lý cũng phân hóa đáng kể giữa các ngân hàng. Ngân hàng BID, VPB, CTG trích lập và sử dụng dự phòng trong năm với quy mô lớn hơn nhiều. Có 11 ngân hàng ghi nhận lượng nợ xử lý lớn hơn nợ hình thành, dẫn đầu là Vietcombank, SHB và Nam A Bank.

Báo cáo của TCBS Research cũng chỉ ra, đến cuối quý 2/2026, dự phòng cho vay khách hàng đạt 244.445 tỷ đồng, tăng 14,7% so với cùng kỳ nhưng nợ xấu tăng 16,1%, nên tỷ lệ bao phủ giảm về 78,8%. Đặc biệt, mức độ phân hóa giữa các ngân hàng khá lớn. Trong đó, Vietcombank có tỷ lệ bao phủ nợ xấu 279,3%; BAB, VietinBank và Techcombank đều trên 125%. Ở chiều ngược lại, Eximbank chỉ ở mức 31,7% và Saigonbank 35,7%.

Theo báo cáo của TCBS Research, tính đến cuối quý 2/2026, có 13 ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu cao hơn mức bình quân ngành đều có tỷ lệ bao phủ thấp hơn bình quân. Nhóm này nắm 54,4% nợ xấu toàn ngành nhưng chỉ 37,1% dự phòng, trên 30,4% dư nợ. Ngược lại, nhóm nợ xấu dưới 1,25% (VCB, CTG, TCB, ACB, BAB, VAB, ABB) đều có bao phủ cao hơn bình quân ngành 78,8%. 

Bao phủ thấp có thể được bù bằng tài sản bảo đảm, nhưng với 13 ngân hàng này, khả năng xử lý nợ phụ thuộc vào thanh khoản của tài sản bảo đảm nhiều hơn vào dự phòng đã trích. 

Theo quan điểm TCBS Research, nhóm này phải tăng chi phí tín dụng trong các quý tới, trong khi nhóm nợ xấu thấp và bao phủ trên bình quân ngành có dư địa lợi nhuận lớn hơn.

Lãi và phí phải thu tăng nhanh hơn dư nợ tín dụng

Yếu tố cuối cùng cần đặc biệt lưu tâm là tốc độ tăng trưởng của các khoản lãi và phí phải thu đang vượt qua tốc độ tăng trưởng của dư nợ tín dụng. 

Tài sản Có khác tính đến 30/06/2026 đạt 700.200 tỷ đồng, tăng ba kỳ bán niên liên tiếp, tương đương 3,09% tổng tài sản so với mức 2,58% cùng kỳ. Khoản mục này từng giảm 137.100 tỷ trong năm 2024, gần như toàn bộ ởcác khoản phải thu, ngay sau khi Luật Các tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15 và Thông tư 21/2024/TTNHNN có hiệu lực (01/07/2024) buộc chuyển thư tín dụng trả chậm vào dư nợ. Nay số dư đã vượt mức trước đợt giảm. 

Đáng chú ý, tính đến 30/06/2026, số dư lãi dự thu đạt 230.745 tỷ đồng, tăng 36% so với cùng kỳ, gấp khoảng hai lần tốc độ tăng dư nợ 17,8%. Tỷ lệ lãi và phí phải thu trên dư nợ theo đó tăng từ 1,3% lên 1,5%, vượt mức 1,46%–1,48% của giai đoạn cuối 2023 đến giữa 2024, trước đợt thoái lãi và xử lý nợ nửa cuối 2024 đưa tỷ lệ về 1,19%.

Lãi và phí phải thu (thường gọi là lãi dự thu) là phần lãi đã hạch toán vào thu nhập theo dự thu nhưng khách hàng chưa trả, trong khi khoản vay vẫn được xếp nhóm 1; chỉ khi khoản vay chuyển sang nhóm 2 trở lên, ngân hàng mới phải thoái phần lãi này khỏi thu nhập.

Theo TCBS, diễn biến này cho thấy lượng lãi chưa thu đang tích lũy nhanh hơn dư nợ và một phần dư nợ nhóm 1 đã chậm trả lãi nhưng chưa được phản ánh trong tỷ lệ nợ xấu 2,01%.

Tính đến 30/6/2026, nhóm có tỷ lệ lãi dự thu trên dư nợ cao nhất là VietABank với 8,31%; MSB 5,39%, Nam A bank 4,64%, VietBank 3,23%;...Có 6 ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu 1,13–3,22% nhưng lãi chưa thu bằng 3–8% dư nợ, tức tỷ lệ nợ xấu công bố chưa phản ánh hết nợ có vấn đề. 

Toàn ngành, lãi dự thu bằng 28,9% thu nhập hoạt động 12 tháng, tăng 36% trong khi thu nhập hoạt động tăng 17%. Tại VietABank (202%), VietBank (96%), MSB và Nam A Bank (87%),... số lãi dự thu vượt hoặc gần bằng cả năm thu nhập hoạt động.