Thu nhập giảm vẫn chi nghìn tỷ mua iPhone: Có là nghịch lý?

Khảo sát mức sống dân cư năm 2020 được Tổng cục Thống kê công bố ngày 6/7 cho thấy, thu nhập bình quân 1 người 1 tháng chung cả nước năm 2020 theo giá hiện hành đạt khoảng 4,2 triệu đồng, giảm khoảng 1% so với năm 2019.

Mặc dù thu nhập giảm nhẹ trong năm 2020 nhưng chi tiêu bình quân hộ gia đình cả nước vẫn tăng 13% so với 2018 (l2,89 triệu đồng/người/tháng). Tổng cục Thống kê nhận định, do năm 2020 là một năm người dân bị ảnh hưởng nặng nề do dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp Covid-19, nên chi tiêu năm này tăng chậm hơn so với thời kỳ trước (chi tiêu bình quân năm 2018 tăng 18% so với 2016).

Sự bất bình đẳng trong chi tiêu bình quân đầu người một tháng quan sát được giữa nhóm giàu nhất và nhóm nghèo nhất, lên tới 3,5 lần năm 2020, với chi bình quân đầu người một tháng ở các hộ nhóm 5 hơn 4,6 triệu đồng/người/tháng so với gần 1,4 triệu đồng/người/tháng ở các hộ thuộc nhóm 1.

Đáng lưu ý, ở một diễn biến khác, theo thống kê của một đơn vị bán lẻ lớn được báo Dân trí trích dẫn, trong tháng 5, thị trường Việt Nam đã tiêu thụ 98.600 chiếc iPhone, đạt mức doanh thu 2.472 tỷ đồng. Phiên bản iPhone 12 Pro Max cao cấp là mẫu máy bán chạy nhất khi có đến hơn 51.000 thiết bị đã được giao tới tay người dùng, chiếm 52% tổng lượng iPhone bán ra trong tháng 5.

Chia sẻ với Đất Việt, PGS.TS Lê Cao Đoàn, nguyên cán bộ Viện Kinh tế Việt Nam cho biết, đại dịch Covid-19 khiến bất bình đẳng kinh tế và phân hóa giàu-nghèo đồng loạt gia tăng ở các quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, nhìn vào những số liệu mà Tổng cục Thống kê đưa ra, ông cho rằng, những con số bình quân chưa phản ánh được thực chất chất lượng cuộc sống cũng như hoạt động kinh tế bởi chi tiêu của cộng đồng dân cư với chi tiêu của các nhóm dân cư không tương đồng với nhau.

Ông phân tích, đối với người giàu và siêu giàu, các tác động hay biến đổi bình thường của cuộc sống không ảnh hưởng nhiều đến họ, thậm chí còn mang lại lợi ích cho nhóm người này. Tuy nhiên, đối với người có thu nhập bình quân thấp hoặc mấp mé mức bình quân trên, chỉ cần một tác động nhỏ cũng ảnh hưởng lớn đến hành vi tiêu dùng của họ. 

Một gia đình ngồi đợi ở một cơ sở xét nghiệm dã chiến ở Hà Nội. Ảnh: Getty

"Người giàu có thể bình chân như vại, thậm chí tiêu pha nhiều hơn vì điều kiện thay đổi mang lại cho người ta có những hứng khởi mạnh. Trong khi đó, với tầng lớp thu nhập thấp, các tác động khiến họ lo lắng và để đề phòng, chi tiêu của họ phải dè sẻn, giảm đi một cách đột ngột. Cũng bởi biến động và rủi ro nên đại đa số quần chúng không quan tâm tới dài hạn mà nhìn cái trước mắt nhiều hơn, còn người giàu thì ngược lại.

Một nhóm dân cư có thu nhập cao có thể tăng mua sắm hàng xa xỉ, trong đó có iPhone, nhưng nhóm dân cư ấy ít phản ánh cho đại chúng. Dịch bệnh Covid-19 có tác động đến họ, nhưng không lâu dài như người thu nhập thấp.

Nhìn vào số tiền chi cho mua iPhone có thể thấy rằng, tiến bộ của công nghệ thông tin mạnh đến nỗi tạo ra các nhu cầu rất lớn, vượt qua các cản trở, làm cho nó không chịu nhiều ảnh hưởng rủi ro về kinh tế. Nói cách khác, rủi ro kinh tế không ảnh hưởng nhiều đến hành vi của nhóm người giàu. Song đó có phải là nghịch lý hay không thì cần phải nghiên cứu kỹ vì nhu cầu bị tác động bởi nhiều yếu tố khác nhau, như kỹ thuật, giá cả...", PGS.TS Lê Cao Đoàn phân tích, đồng thời một lần nữa khẳng định các thống kê bình quân chưa phản ánh được điều này.

"Quan trọng là trước những biến động, mỗi nhà nước phải có các biện pháp để duy trì một cuộc sống bình thường cho đại chúng, những người dễ bị tổn thương", ông nhấn mạnh thêm.

PGS.TS Lê Cao Đoàn đánh giá, đại dịch Covid-19  là một phép thử đối với mỗi quốc gia về nhiều mặt, như chính sách kinh tế, chính sách xã hội... Nó cũng thử thách sự vững vàng trong kinh tế của từng nhóm dân cư và ứng xử của từng nhóm dân cư khác nhau.

"Nếu là sự biến đổi bình thường, người ta có thể tiên đoán được dễ dàng, nhưng khi có biến đổi có tính chất đột biến như đại dịch Covid-19 thì cần xem tác động ấy đối với từng nhóm dân cư như thế nào. Một số nhu cầu không thay đổi, một số nhu cầu tăng lên, lại có nhu cầu giảm đi rất lớn, do những điều kiện thực hiện nhu cầu khác nhau", ông nói.

Đồng tình đại dịch Covid-19 đã phơi bày sự bất bình đẳng và phân hóa giàu nghèo sâu sắc, song PGS.TS Lê Cao Đoàn cũng lưu ý, ở các nước phát triển, nhu cầu của người dân khác với những nước kém phát triển hơn. Cho nên, khi hoạt động  kinh tế xảy ra biến động, tác động đến hành vi của con người thì các vấn đề xã hội của các nước có sự khác nhau.

Ở Việt Nam, theo đánh giá của PGS.TS Lê Cao Đoàn, sự phân hóa giàu-nghèo chưa đến mức gay gắt. Việt Nam có một số đại gia siêu giàu, nhưng tỷ lệ người giàu và giàu đột ngột không lớn, trong khi phần lớn dân số là nhóm trung lưu hoặc gần trung lưu, cho nên tổn thương của xã hội tốt hơn. Việt Nam cũng giải quyết các vấn đề xã hội, đối phó với các biến cố tốt hơn.

"Chính sách xã hội của Việt Nam còn mang nặng tính bình quân, khiến cho mọi người dân khi sống bình thường không có nhiều cách biệt, các nhu cầu cơ bản giải quyết được, ít nhất là chuyện ăn uống, còn khi xảy ra biến động thì chính sách cứu trợ khá tốt, tính cộng đồng, "lá lành đùm lá rách" của người Việt tương đối cao.

Covid-19 đã đem tất cả những yếu kém của các quốc gia ra thử thách. Tất nhiên, muốn giải quyết đại dịch này không phải chỉ bằng các giải pháp xã hội truyền thống, mà phải bằng cả các biện pháp kỹ thuật, đó là vaccine và tiêm chủng rộng rãi trong dân cư", PGS.TS Lê Cao Đoàn nói.