Trung Đông “rực lửa”, giá dầu và vàng khó đứng yên

Xung đột tại Trung Đông tiếp tục leo thang trong bối cảnh khu vực này vốn được xem là “chảo lửa” địa chính trị của thế giới. Theo đánh giá của PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, những diễn biến hiện nay không phải là sự kiện bất ngờ, mà là kết quả của các mâu thuẫn âm ỉ kéo dài nhiều thập kỷ, đan xen giữa yếu tố tôn giáo, sắc tộc, địa chính trị và đặc biệt là lợi ích năng lượng. Điều đáng lưu ý là mỗi lần căng thẳng Trung Đông bùng phát, thị trường dầu mỏ và vàng toàn cầu lại đứng trước những cú sốc lớn, kéo theo hệ lụy trực tiếp đối với các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng như Việt Nam.

Trung Đông và vai trò “yết hầu” của thị trường dầu mỏ

Theo ông Nguyễn Thường Lạng, Trung Đông chưa bao giờ thực sự có hòa bình đúng nghĩa. Những xung đột, dù lúc âm ỉ, lúc bùng phát, luôn tồn tại như một phần cấu trúc của khu vực này. Việc các cường quốc tăng cường hiện diện quân sự, cùng với sự chuẩn bị từ sớm của nhiều lực lượng trong khu vực, cho thấy khả năng xung đột leo thang đã nằm trong kịch bản dự báo của giới quan sát quốc tế.

Điểm khác biệt của giai đoạn hiện nay là mức độ chồng chéo của các mâu thuẫn, từ niềm tin tôn giáo cứng rắn, đối đầu sắc tộc, cho đến cạnh tranh ảnh hưởng địa chính trị và quyền kiểm soát các tuyến năng lượng huyết mạch. Khi những mâu thuẫn đó hội tụ, chỉ cần một “tia lửa” cũng đủ để đẩy cả khu vực vào vòng xoáy bất ổn mới, với tác động lan tỏa toàn cầu.

Trung Đông không chỉ là điểm nóng chính trị mà còn là trung tâm của thị trường dầu mỏ thế giới. Nhiều quốc gia trong khu vực nắm giữ trữ lượng dầu lớn, đồng thời kiểm soát các tuyến vận chuyển chiến lược mà dầu mỏ toàn cầu phải đi qua. Chỉ cần một sự cố nhỏ từ hạn chế lưu thông tàu chở dầu, phong tỏa cục bộ, cho đến một vụ tấn công làm gián đoạn nguồn cung cũng có thể tạo ra cú hích mạnh lên giá dầu.

Theo phân tích của ông Nguyễn Thường Lạng, xung đột lần này làm gia tăng nguy cơ giá dầu bị đẩy lên không chỉ vì thiếu hụt thực tế, mà còn do yếu tố tâm lý và đầu cơ. Trong bối cảnh bất ổn, các nhà kinh doanh dầu mỏ có xu hướng “nhân cơ hội làm giá”, đẩy thị trường vào vòng xoáy tăng nhanh. Ngay cả khi nhiều quốc gia vẫn còn dự trữ, chỉ cần lo ngại về khả năng gián đoạn nguồn cung là đủ để giá dầu phản ứng trước.

Bên cạnh đó, chiến tranh đồng nghĩa với tiêu thụ năng lượng lớn hơn. Nhu cầu nhiên liệu cho hoạt động quân sự làm tổng cầu dầu mỏ gia tăng, trong khi một số quốc gia xuất khẩu có thể tận dụng thời điểm để điều chỉnh giảm sản lượng, qua đó siết chặt nguồn cung. Tất cả những yếu tố này cộng hưởng, khiến xu hướng tăng giá dầu trở nên rất rõ nét nếu xung đột không sớm được kiểm soát.

Tác động tới Việt Nam: Áp lực nhập khẩu và giá trong nước

Đối với Việt Nam, khi giá dầu thế giới tăng, chi phí nhập khẩu nhiên liệu trong nước gần như chắc chắn sẽ chịu áp lực đi lên. Điều này không chỉ tác động đến giá xăng dầu bán lẻ, mà còn lan sang chi phí vận tải, sản xuất, logistics và mặt bằng giá chung của nền kinh tế.

Theo chuyên gia Nguyễn Thường Lạng, trong kịch bản giá dầu tăng mạnh, Việt Nam cần đặc biệt lưu ý đến chiến lược dự trữ. Nếu chủ động mua vào khi giá còn ở vùng “yên ả”, nền kinh tế có thể giảm đáng kể cú sốc chi phí khi thị trường bước vào giai đoạn tăng nóng. Việc chậm trễ trong dự trữ sẽ khiến chi phí nhập khẩu đội lên rất nhanh, làm giảm dư địa điều hành giá trong nước.

Không chỉ dầu mỏ, giá vàng cũng được dự báo sẽ biến động mạnh theo chiều hướng tăng. Theo ông Nguyễn Thường Lạng, mỗi khi bất ổn địa chính trị gia tăng, dòng tiền toàn cầu thường tìm đến các tài sản có độ an toàn cao. Trong bối cảnh hiện nay, vàng tiếp tục được xem là “đồng tiền thực” đáng tin cậy hơn so với nhiều loại tài sản tài chính khác.

So với các kênh đầu tư mang tính đầu cơ cao, vàng có lợi thế là giá trị được thừa nhận rộng rãi và ít phụ thuộc vào rủi ro chính trị của một quốc gia đơn lẻ. Khi xung đột lan rộng và kéo dài, nhu cầu tích trữ vàng của các nhà đầu tư, thậm chí của các ngân hàng trung ương sẽ tăng lên, tạo lực đẩy cho giá vàng thế giới.

Tại Việt Nam, giá vàng trong nước vốn có độ nhạy cao với diễn biến quốc tế, lại chịu thêm tác động từ yếu tố cung - cầu và tâm lý thị trường. Trong bối cảnh lượng tiền trong lưu thông lớn, cùng với việc các kênh đầu tư khác như bất động sản đang trên đỉnh, vàng dễ trở thành điểm đến của dòng tiền, khiến giá trong nước có thể tăng nhanh hơn thế giới nếu không có biện pháp điều tiết phù hợp.

Cần chiến lược điều hành chủ động và đa tầng

Từ góc nhìn chính sách, ông Nguyễn Thường Lạng cho rằng Chính phủ cần sớm xây dựng các kịch bản dự báo chính thức, đặt trong giả định xấu nhất về giá dầu và vàng. Việc chuẩn bị trước giúp cơ quan điều hành không bị động khi thị trường biến động mạnh, đồng thời tạo cơ sở cho các quyết sách về dự trữ, điều tiết và ổn định tâm lý xã hội.

Với dầu mỏ, chiến lược dự trữ dài hạn, kết hợp các công cụ như hợp đồng mua trước, hợp đồng tương lai, cần được tính toán nghiêm túc. Cùng với đó là đẩy nhanh đa dạng hóa nguồn năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu từ các khu vực rủi ro cao. Đây cũng là cơ hội để thúc đẩy chuyển dịch sang các nguồn năng lượng sạch và năng lượng thay thế, vừa giảm áp lực chi phí, vừa phù hợp xu thế dài hạn.

Đối với thị trường vàng, điều quan trọng là minh bạch thông tin, tăng cường cảnh báo rủi ro và hạn chế các hành vi đầu cơ gây xáo trộn. Việc đa dạng hóa nguồn cung, giảm tình trạng độc quyền ở một số khâu, cùng với khuyến khích người dân phân bổ tài sản hợp lý, sẽ góp phần ổn định thị trường và tránh những cơn “sốt vàng” mang tính tâm lý.

Theo chuyên gia Nguyễn Thường Lạng, trong mọi kịch bản bất ổn, ổn định tâm lý thị trường là yếu tố then chốt. Khi người dân và doanh nghiệp tin tưởng vào năng lực dự báo, dự trữ và điều hành của Nhà nước, những cú sốc từ bên ngoài sẽ được hấp thụ tốt hơn, hạn chế tác động tiêu cực đến đời sống và sản xuất.

Xung đột Trung Đông có thể còn kéo dài và khó lường. Nhưng với sự chủ động về chiến lược, dự trữ và điều hành, Việt Nam hoàn toàn có thể giảm thiểu rủi ro, thậm chí biến thách thức thành động lực thúc đẩy tái cơ cấu năng lượng và ổn định vĩ mô trong trung và dài hạn.