TS Võ Trí Thành: Cần cách đánh giá mới về doanh nghiệp nhà nước

Phát biểu tại Hội thảo "Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng" do Báo Tiền Phong tổ chức vừa qua, TS Võ Trí Thành cho rằng, điều đầu tiên cần làm là xác định rõ mục tiêu đặt ra đối với DNNN để từ đó xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá phù hợp.

Theo ông, các báo cáo hiện nay chủ yếu đánh giá doanh nghiệp dựa trên những chỉ tiêu truyền thống như lợi nhuận, hiệu quả kinh doanh hay khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, cần bổ sung những tiêu chí phản ánh đầy đủ hơn vai trò của khu vực DNNN.

Trước hết là đóng góp của DNNN trong việc bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc như lạm phát, biến động năng lượng hay rủi ro từ bên ngoài.

"Chúng ta luôn khẳng định DNNN có vai trò ổn định kinh tế nhưng chưa lượng hóa được những đóng góp đó bằng các tiêu chí cụ thể", TS Võ Trí Thành nhận định.

Bên cạnh đó, cần đánh giá rõ vai trò tiên phong và dẫn dắt của DNNN thông qua các yếu tố như giá trị thương hiệu, năng lực cạnh tranh quốc tế, khả năng hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp, sức lan tỏa công nghệ và làm chủ các công nghệ chiến lược.

Ông dẫn ví dụ, hiện nay khi nói đến thương hiệu DNNN có sức cạnh tranh toàn cầu, Viettel là trường hợp nổi bật, song nhiều tập đoàn, tổng công ty khác vẫn chưa có hệ thống đánh giá đầy đủ về giá trị thương hiệu cũng như mức độ đóng góp đối với năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo TS Võ Trí Thành, tái cơ cấu DNNN không chỉ dừng lại ở cổ phần hóa, thoái vốn hay bán vốn, mà còn phải tính đến việc tăng cường nguồn lực để doanh nghiệp phát triển.

Ông cho rằng nhiều ngân hàng thương mại nhà nước hiện rất cần được bổ sung vốn để đáp ứng yêu cầu mở rộng tín dụng. Không chỉ vốn, DNNN cũng cần được đầu tư mạnh hơn về nguồn nhân lực, đội ngũ lãnh đạo, chất lượng lao động và năng lực cạnh tranh quốc tế nếu muốn hình thành những tập đoàn có quy mô và sức cạnh tranh khu vực.

Trong quá trình đó, vai trò của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) sẽ ngày càng quan trọng. Đồng thời, việc tái cơ cấu cần gắn với các xu hướng phát triển mới như trí tuệ nhân tạo (AI), xây dựng các chuỗi doanh nghiệp dẫn dắt, mở rộng đầu tư ra nước ngoài, thực hiện mua bán - sáp nhập các doanh nghiệp công nghệ và tận dụng các cơ chế hỗ trợ từ Luật Công nghiệp trọng điểm đang được xây dựng.

Đề cập đến cơ chế quản trị, TS Võ Trí Thành cho rằng việc tách bạch chức năng quản lý nhà nước với quản trị doanh nghiệp là cần thiết nhưng không nên áp dụng một cách tuyệt đối. Theo ông, ở những lĩnh vực đặc thù như quốc phòng, an ninh, Nhà nước vẫn cần có cơ chế quản lý phù hợp để bảo đảm các mục tiêu chiến lược. Cùng với đó, trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp phải luôn đi đôi với cơ chế giám sát hiệu quả.

Ông cũng cho rằng các tập đoàn nhà nước cần được tiếp cận và sử dụng những công cụ quản trị hiện đại như các nghiệp vụ phái sinh để quản trị rủi ro thị trường. Nếu được vận hành đúng cách, các công cụ này sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu tác động của biến động, thay vì bị hạn chế bởi tâm lý e ngại trách nhiệm.

Ở góc độ đầu tư, TS Võ Trí Thành đánh giá SCIC trong tương lai có thể phát triển thành Quỹ đầu tư quốc gia theo định hướng của Nghị quyết 79. Tuy nhiên, để thực hiện được vai trò này, SCIC cần được xây dựng theo mô hình nhà đầu tư chuyên nghiệp, không chỉ thực hiện thoái vốn mà còn chủ động mua vốn, đầu tư và tái cơ cấu doanh nghiệp theo nguyên tắc thị trường như các quỹ đầu tư lớn trên thế giới.

Ông cũng lưu ý, Nghị quyết 79 đã xác định rõ Nhà nước chỉ tập trung đầu tư vào những lĩnh vực mà khu vực tư nhân không làm hoặc chưa muốn làm. Theo TS Võ Trí Thành, chữ "chưa" mang ý nghĩa rất quan trọng, thể hiện tư duy linh hoạt trong phân bổ nguồn lực giữa khu vực nhà nước và khu vực tư nhân, phù hợp với yêu cầu phát triển của từng giai đoạn.